Yatırımcının mevzuatla bitmeyen imtihanı!

Ekonomist – Bankacı  UĞUR GÜNDÜZ

Yatırım mevzuatından yakınmak, yatırım yapmak isteyen sanayiciler arasında, bir “ Ata sporu” haline gelmiş olup, yatırımdan vazgeçmelerinin temel nedeni olarak gösterilmektedir. Bu konudan yakınmakta haklılar mı yoksa durum abartılıyor mu açıklamaya çalışacağız.

Dürüst olmak gerekirse, her iki tarafın da haklılık payı var. Özellikle Organize Sanayi Bölge­leri (OSB) dışında yapılacak yatı­rım sürecinin takibi çok uzun sür­mekte, yatırım yapmak neredeyse imkansız olmaktadır. OSB yatı­rımlarında ise durum biraz daha pratik ve süreç daha hızlı ilerler.

Kağıt üzerinde süreçler çok karmaşık görünse de özellik­le OSB içinde yatırım yapmak, OSB dışındaki "münferit" yatı­rımlara kıyasla çok daha organize ve nispeten daha hızlıdır. Çünkü OSB müdürlükleri, birçok izni tek elden çözen "tek durak ofis" (one-stop shop) mantığıyla çalışır.

Somutlaştırmak için, teşvik bölgesi avantajlarıyla öne çıkan X OSB bölgesinde sıfırdan bir fabri­ka kurmak istediğinizi varsayalım.

1. OSB yatırımının onaylar zinciri(mevcut durum)

Bir fabrikanın üretime geçebil­mesi için kabaca dört ana aşama­dan ve onlarca kurumun onayın­dan geçmesi gerekir:

A. arsa tahsis aşaması

● Başvuru: Yatırım Bilgi For­mu, fizibilite raporu ve üretim akış şeması ile OSB Bölge Müdürlü­ğü’ne başvurursunuz.

● Yönetim kurulu onayı: OSB Yönetim Kurulu (genelde Vali başkanlığında toplanır) yatırımın çevreye etkisini, istihdamını ve elektrik/su ihtiyacını değerlendi­rip tahsise onay verir.

● Protokol ve sözleşme: Onay geldikten sonra 10 gün içinde tah­sis protokolü, 30 gün içinde arsa tahsis sözleşmesi imzalanır.

B. projelendirme ve ruhsat aşaması

● ÇED görüşü: Çevre, Şehirci­lik ve İklim Değişikliği İl Müdür­lüğü’nden "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Olumlu" kararı alınır.

●Zemin etüdü ve mimari projeler: Statik, mekanik, elekt­rik ve mimari projeler hazırlanır.

●Yapı ruhsatı: OSB Bölge Mü­dürlüğü, belediye gibi hareket ede­rek projeleri onaylar ve yapı ruh­satı verir. (Mevzuata göre arsa tahsisinden itibaren bir yıl içinde bu ruhsatı almak zorundasınız).

C. inşaat ve altyapı aşaması

●Yapı denetim: İnşaat süreci yapı denetim firması ve OSB mü­hendislerince denetlenir.

●Bağlantı izinleri: Elektrik (enerji müsaadesi), doğalgaz, su ve atık su bağlantıları için ilgili dağı­tım şirketleri ve OSB yönetimiyle sözleşmeler yapılır.

D. iskan ve üretime geçiş aşaması

●Yapı kullanma izin belgesi (İskan): İnşaat bitince OSB’den alınır.

●İtfaiye ve iş sağlığı rapor­ları: Yangın güvenliği ve OSGB onayları tamamlanır.

● Çevre izni / lisansı: Çevre İl Müdürlüğü'nden emisyon ve de­şarj izinleri alınır.

● İşyeri açma ve çalışma ruhsatı (GSM): Yine OSB Bölge Müdürlüğü tarafından verilir.

● Kapasite raporu ve sanayi sicil belgesi: İl Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenir ve “ Sa­nayici “ statüsü tescillenmiş olur.

Özetle yatırımcı yerel yönetim­lerle (Belediye vb.) çok fazla bo­ğuşmaz; muhatabı büyük oran­da OSB Müdürlüğü ve Valiliktir. Ancak yine de ÇED, İtfaiye, Çevre İzni gibi Bakanlıkların taşra teş­kilatlarına giden süreçler zaman alır. Türkiye'de bu süreç ideal şartlarda 1 ila 1.5 yıl sürer.

2-Bu süreç nasıl sadeleştirilir?

Son yıllarda Sanayi ve Tekno­loji Bakanlığı, OSB mevzuatların­da dijitalleşme (MEYDİP sistemi vb.) adımları atsa da bürokrasiyi gerçekten kuşa çevirmek için daha radikal adımlara ihtiyaç var:

● "Tek imzayla ruhsat" (Ger­çek tek durak ofis): OSB’ler şu an ruhsat veriyor ancak ÇED için Çevre Bakanlığına, yangın için itfa­iyeye gitmek gerekiyor. OSB Bölge Müdürlükleri içinde bu kuralların uzmanları kalıcı olarak istihdam edilmeli; yatırımcı tek bir odaya ev­rak teslim edip, tüm izinleri tek bir onay belgesiyle alabilmeli.

● Hazır yapı proje uygulama­sı: Özellikle küçük ve orta ölçekli fabrikalar için OSB'ler tarafından önceden onaylanmış statik ve mi­mari "Tip Projeler" sunulabilir. Ya­tırımcı bu hazır projelerden biri­ni seçerse, mimari onay ve ruhsat süresi üç aydan üç güne düşebilir.

● Beyan esaslı geçici ruhsat (Güvene dayalı model): Fabri­ka bittiğinde Çevre İzni veya İs­kan için aylarca denetim bekleni­yor. Bunun yerine, yatırımcının ve akredite mühendislerin "Fabrika­mız mevzuata uygundur" taahhüt­namesi (beyanı) ile geçici üretim izni verilmeli, denetimler fabrika çalışırken (sonradan) yapılmalı­dır. Üretim bir gün bile bekletil­memelidir.

● Dijital süreç takibi ve "sü­re sınırı" (Zımni kabul): Tüm başvurular e-Devlet entegreli tek bir sistemden yürütülmeli. Kamu kurumu veya OSB, bir projeye 30 gün içinde itiraz etmezse sistem projeyi otomatik olarak onaylamış (zımni kabul) saymalı. Bürokra­tın dosyayı masada bekletme lük­sü olmamalı.

Gerek yerli gerekse yabancı ya­tırımcılar için yatırım mevzua­tının sadeliği yatırım kararının alınmasında çok önemli rol oynar. Bürokrasiden bezip yatırımdan vazgeçen bir çokyerli ve yabancı yatırımcı hikayesi var. Özellikle zaten finansmana erişimde sorun yaşayan yerli yatırımcılar bir de bürokrasiyle uğraşmak istemiyor.

Bir-iki yıl süren bu mevzuat bo­ğuşması yapılacak düzenlemeler­le üç-dört aya indirilebilir. Böy­lece yatırım yapmak isteyen sa­nayici daha yatırıma başlamadan karamsarlığa kapılmamış olur.