Küresel sanat piyasasında Asya etkisi büyüyor

Elvin GÜRENLİ
elvin.gurenli2001@gmail.com

Küresel sanat dünyası­nın en önemli buluş­malarından biri olan Art Basel Hong Kong 2026, bu yıl da Hong Kong’un uluslara­rası sanat piyasasındaki mer­kezi rolünü koruduğunu gös­terdi. Geçen ay düzenlenen fuar, beş gün boyunca 91 bin 500’ün üzerinde ziyaretçiyi ağırlarken, organizasyon yal­nızca güçlü rakamlarla değil, değişen piyasa dinamikleriyle de dikkat çekti.

Bu yıl fuarda hissedilen en önemli değişimlerden biri, Hong Kong’un sanata yakla­şımındaki dönüşüm oldu. Art Basel ile Hong Kong hükümeti arasında imzalanan beş yıllık ve 150 milyon dolarlık destek anlaşması, yalnızca kültürel bir yatırım olarak değil, aynı zamanda stratejik ve ekono­mik hamle olarak yorumlandı. 2013’ten bu yana ilk kez bu ka­dar uzun vadeli bir taahhüt ve­rilmesi, şehrin sanat piyasası­na daha planlı ve kararlı baktı­ğını gösterdi.

Fuara 41 ülkeden 240 gale­ri katıldı. Sayısal olarak ön­ceki yıllara yakın bir tablo or­taya çıksa da, içerideki güç dengelerinin değişmeye baş­ladığı hissedildi. Özellikle Çin’in ikinci kademe şehirle­rinden gelen galerilerin daha görünür hale gelmesi dikkat çekti. Bu durum, yalnızca ga­lerilerin çeşitlenmesini değil, aynı zamanda koleksiyoner kitlesinin daha geniş bir coğ­rafyaya yayılmasını da işaret ediyor.

Bu dönüşümün arkasın­da ise Çin’de yaşanması bek­lenen büyük servet transferi bulunuyor. Önümüzdeki 10 yıl içinde ülkede üç milyon­dan fazla özel şirketin el de­ğiştirmesi beklenirken, ye­ni bir koleksiyoner kuşağının da hızla yükseldiği görülüyor. Geçtiğimiz yıl “yükselen pro­fil” olarak tanımlanan bu kitle, 2026 itibarıyla piyasanın ak­tif oyuncuları arasına girmiş durumda.

Fuarın koridorlarında his­sedilen bir diğer değişim ise satın alma alışkanlıklarında yaşandı. Önceki yıllarda da­ha hızlı ve anlık kararların öne çıktığı piyasa yapısının yerini, daha bilinçli ve karşılaştırma­lı bir yaklaşım almaya başla­dı. VIP gününde fuarı ziyaret edip sonraki günlerde yeni­den gelen koleksiyoner pro­fili artık oldukça yaygın. An­cak bu durum piyasadaki za­yıflığın değil, daha filtreli ve stratejik bir satın alma reflek­sinin işareti olarak değerlen­diriliyor. Koleksiyoner ter­cihlerindeki dönüşüm de dik­kat çekici. Kadın sanatçılara, Asyalı üreticilere ve diaspora sanatçılarına yönelik ilgi ar­tık yalnızca söylem düzeyinde kalmıyor; doğrudan satış ra­kamlarına ve koleksiyon ter­cihlerine yansıyor.

Piyasanın üst segmentinde ise güçlü görünüm korunuyor. Geçen yıl yaklaşık 3,5 milyon dolarlık Yayoi Kusama satışı­nın öne çıktığı fuarda, bu yıl da benzer seviyelerde işlem­ler gerçekleşti. Pablo Picasso eserlerinin yaklaşık 3,5 mil­yon euroya alıcı bulması ve Liu Ye imzalı bir çalışmanın 3,8 milyon dolara satılması, üst segmentte istikrarlı tale­bin sürdüğünü gösterdi.

Asıl değişim ise orta seg­mentte hissediliyor. 300 bin ile 1 milyon dolar arasında­ki eserlerde hareketlilik sür­se de, karar süreçleri belirgin biçimde yavaşlamış durum­da. Koleksiyonerler artık daha fazla düşünüyor, karşılaştırı­yor ve satın alma sürecini za­mana yayıyor.

Büyük ölçekli ve iddialı tablolar yeniden merkezde

Fuarda galeriler açısından da yeni dönemin kuralları netleşmeye başladı. Bölgedeki koleksiyonerlerle yalnızca fuar dönemlerinde temas kurmanın yeterli olmadığı, artık uzun vadeli ilişki ağlarının belirleyici hale geldiği görülüyor. Sürekli görünür olmak, güven inşa etmek ve bölgesel bağları güçlendirmek galeriler için her zamankinden daha kritik hale gelmiş durumda.

Üretim tarafında ise çeşitlilik dikkat çekiyor. Seramik, tekstil, dijital işler ve yapay zekâ destekli üretimler fuarda güçlü şekilde yer alsa da, resmin yeniden yükselişe geçtiği görülüyor. Büyük ölçekli ve iddialı tabloların yeniden merkezde olması, koleksiyonerlerin daha kalıcı ve zamansız işler aradığı şeklinde yorumlanıyor.

Hong Kong’un fuar boyunca sunduğu atmosfer de bu etkinliği yalnızca bir sanat fuarının ötesine taşıyor. Şehir geneline yayılan bağımsız projeler, alternatif fuarlar ve yan etkinlikler, Hong Kong’u küresel sanat takviminin en önemli merkezlerinden biri haline getirmeyi sürdürüyor.

Elbette piyasaya yönelik eleştiriler de devam ediyor. Aşırı ticarileşme, aynı isimlerin sürekli öne çıkması ve genç sanatçılara alan açmanın zorluğu hâlâ sektörün temel tartışma başlıkları arasında yer alıyor. Ancak bu konuların artık daha açık biçimde tartışılması bile piyasanın olgunlaşmaya başladığının işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Tüm tablo bir arada değerlendirildiğinde, küresel sanat piyasasının ağırlık merkezinin giderek doğuya kaydığı daha net görülüyor. Ancak bu dönüşüm ani değil; daha yavaş, daha bilinçli ve çok katmanlı ilerliyor. Ve Hong Kong, bu değişimin merkezindeki yerini korumaya devam ediyor.