2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamındaki teşvik uygulamaları

Dr. Mehmet Yurdal ŞAHİN, "2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında, dört farklı yatırım teşvik sistemi bulunmaktadır. Ayrıca bölgesel teşvik sistemlerimiz altında kümelenmeye yönelik destekler de yer almaktadır." ifadelerini kullandı.

YAYINLAMA
GÜNCELLEME

Dr. Mehmet Yurdal ŞAHİN
Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdür v.

Önceki bölümlerde yatırım teşvik sisteminin genel bakış açısına, amaçlarına ve destek unsurlarına değinmiştik. Bu bölümde, destek unsurlarının farklı kombinasyonları ve destek yoğunlukları ile oluşturulan ve her biri farklı amaçlara hizmet eden yatırım teşvik sistemlerine değinilecektir.

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında, önceki bölümlerde belirttiğimiz amaçlara ulaşmak için kullanılmakta olan dört farklı yatırım teşvik sistemi bulunmaktadır. Ayrıca bölgesel teşvik sistemlerimiz altında kümelenmeye yönelik destekler de yer almaktadır. Bu sistemleri dinamik bir yapıda kurguladık. Ekonomik konjonktürün ihtiyaçlarına uygun biçimde güncellemeler yapmaktan da geri durmuyoruz.

Genel Teşvik Sistemi

Ülkemizde fazla kapasitesi bulunması, uluslararası yükümlülüklerimiz kapsamında teşvik edilmesinin uygun olmaması, minimum etkin kapasitenin gözetilmesi gibi çeşitli saiklerle bazı yatırım konularının yatırım teşviklerine konu edilmesi ya da belirli ölçeklerin altında kapasitelerle yatırım yapılması uygun görülmemektedir. Söz konusu yatırımlar teşvik edilmeyecek ya da teşviki belirli şartlara bağlı yatırım konuları olarak 2012/3305 sayılı Karar çerçevesinde belirlenmiştir. Ayrıca yatırım teşviklerinden yaralanmak için bazı ilave şartlar da aranabilmektedir.

Teşvik edilmeyecek veya teşviki için aranan şartları sağlayamayan yatırım konuları hariç olmak üzere, asgari sabit yatırım tutarı ve kapasiteler üzerindeki yatırımları bölge ayrımı yapılmaksızın Genel Teşvik Sistemi kapsamında destekliyoruz. Bu kapsamda, KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, altıncı bölge ile sınırlı olmak üzere gelir vergisi stopajı desteği ve gemi inşa yatırımları için sigorta primi işveren hissesi desteği sağlanmaktadır.

Bölgesel Teşvik Sistemi

Ülkemizdeki yatırımlar gerek doğal ve tarihsel gerekse de ekonomik ve sosyal nedenlerle ülke coğrafyasına eşit biçimde dağılmamıştır. Her ülkede az ya da çok görülen bölgelerarası dengesizlikler sadece yatırımlarla sınırlı olmayıp, eğitimden sağlığa, ulaştırmadan demografik yapıya hemen her alanda görülmektedir. Gelişmişlik farklarının önemli kısmı doğal ve tarihsel nedenlerden kaynaklanıyor olsa da bu tür farklılıkları en aza indirmek devletin sorumluluğundadır. Bölgelerarası gelişmişlik farklılıkları ile mücadelede en önemli politika unsurlarından biri de şüphesiz ki yatırımlardır. Yatırımların coğrafyaya daha adil biçimde dağılması için görece az gelişmiş bölgelerimize daha yoğun destekler vererek yatırımların bu bölgelere kanalize edilmesi amacına hizmet eden sistemimiz bölgesel teşvik sistemidir. Bölgesel teşvik uygulamalarında her ilde desteklenecek sektörler, illerin potansiyelleri ve ekonomik ölçek büyüklükleri dikkate alınarak tespit edilmiş olup, bölgelerin gelişmişlik seviyelerine göre yardım yoğunlukları farklılaştırılmıştır. İller, en gelişmiş olanlar birinci bölgede yer almak üzere, altı bölgeye ayrılmıştır.

Bölgesel teşvik sistemimiz altında farklı bir uygulamamız daha bulunmaktadır. Yatırım teşvik uygulamalarımızın genel amaçlarından birisi de kümelenmelerin teşvik edilmesiydi. Bu kapsamda, Organize Sanayi Bölgeleri’nde (OSB) yapılacak olan yatırımları, OSB dışında yapılacak olan yatırımlara göre bir alt bölge desteklerinden yararlandırıyoruz. Ayrıca Endüstri Bölgeleri’nde (EB) imalat sanayine yönelik olarak yapılacak yatırımlar da yine bir alt bölge desteklerinden yararlanmaktadır. Bunun yanında yatırımın, aynı sektörde faaliyet gösteren en az beş gerçek veya tüzel kişinin ortağı olduğu yatırımcı tarafından gerçekleştirilmesi ve ortak faaliyet alanında entegrasyonu sağlayacak bir yatırım olması halinde de alt bölge desteklerinden yararlanma imkânı sağlamaktayız.

Bununla birlikte Karar’da belirtilmiş olan bazı orta-yüksek teknoloji sınıfında yer alan yatırımlar (kimyasal madde ve ürünlerin imalatı, makine ve teçhizat imalatı, motorlu kara taşıtları imalatı, demiryolu araçları imalatı, elektrik motoru, jeneratör ve transformatörlerin imalatı gibi) 1,2 ve 3. bölgelerde gerçekleştirilmesi halinde 4. bölgede uygulanan bölgesel desteklerden yararlanmaktadır.

Öncelikli Yatırım Uygulaması

Bazı yatırımlar var ki, ülkemizin neresinde yapılırsa yapılsın teşvik uygulamalarının amaçlarına hizmet etmektedir. Söz konusu yatırımlar bölgesine bakılmaksızın bulunduğu yerde de yüksek oran ve sürelerde desteklenmesi gereken yatırımlardır. İşte bu tip yatırımları, öncelikli yatırımlar olarak nitelendiriyoruz. Öncelikli yatırım konularında yapılacak olan yatırımlara, 1. 2. 3. ve 4. bölgelerde gerçekleştirilmiş olsalar dahi 5. bölgede uygulanan bölgesel destekleri sağlıyoruz. Bu yatırımlar,

5. ve 6. bölgede gerçekleştirilmeleri halinde ise kendi bölgelerinde uygulanan desteklerden yararlanmaktadırlar. Öncelikli yatırımlar uygulaması ile belirlenen yatırım konuları tek bir amaca odaklanmış değildir. Burada çok farklı amaçlara hizmet eden yatırım konuları yer almakta olup, detaylarına ilerleyen bölümlerde değineceğiz.

Stratejik Teşvik Sistemi

Ülkemizin cari açıkla olan mücadelesi uzun süredir devam etmekte. Sürecin en önemli unsurlardan biri yerlileştirme ve millileştirme. Bu kapsamda, ithalat bağımlılığı yüksek olan ara malı veya ürünlerin üretimine yönelik yatırımları stratejik yatırım sistemi kapsamında destekliyoruz. Bu kapsamda desteklenmekte olan yatırımların aşağıdaki kriterleri bir arada sağlamaları gerekmektedir;

• Asgari sabit yatırım tutarının 50 milyon TL olması,

• Yatırım konusu ürünle ilgili yurt içi toplam üretim kapasitesinin ithalattan az olması,

Yatırımla sağlanan katma değerin asgari %40 olması (rafineri ve petrokimya yatırımlarında bu şart aranmayacaktır),

• Üretilecek ürünle ilgili toplam ithalat değerinin son 1 yıl itibarıyla en az 50 milyon USD olması.

Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı (TOSHP) kapsamında stratejik yatırımlara sağlanan desteklerden yararlandırılmasına karar verilen yatırımlarda yukarıda belirtmiş olduğumuz şartlar aranmamaktadır. Önceki dönemlerde büyük ölçekli yatırım teşvik uygulaması yürürlükteydi. Ancak hem bu yazıda belirtmiş olduğumuz sistemlerle hem de proje bazlı yatırım teşvik sistemi ile kesişen pek çok unsuru barındırmaktaydı. Uygulamada şeffaflığı ve etkinliği gözeterek, aynı zamanda kesişmeleri de önlemek amacıyla söz konusu sistemi 2019 yılı içerinde uygulamadan kaldırmış bulunuyoruz.

YARIN: Genel ve Bölgesel Teşvik Sistemi