23 °C

Çayda stok artıyor; kamu, zararına satışa gidebilir

Son yıllarda özellikle ekim alanlarının kontrolsüz bir şekilde genişlemesine bağlı olarak çay üretimi arttı. Tüketimin üzerinde gelen üretim artışının ise Çaykur’da 100 bin tona yakın stok oluşturduğu kaydediliyor. Çaykur’un oluşan bu stokları zararına satması bekleniyor.

Çayda stok artıyor; kamu, zararına satışa gidebilir

Leyla İLHAN

Dünyanın en büyük 5’inci üreticisi ve en büyük çay tüketicisi olan Türkiye çay pazarına stok uyarısı geldi. Yıllık çay tüketiminin 240 bin ila 250 bin ton olduğu Türkiye pazarında, kuru çay üretimi ise 270 bin tona yaklaştı. Son yıllarda yeni ekim alanlarının genişlemesine bağlı üretimin arttığı Türkiye çay pazarında, kamunun elinde oluşan kuru çay stoğunun ise 100 bin tona yaklaştığı aktarılıyor.

Son dönemde artan maliyetlerden dolayı özel sektörden daha pahalı çay satmak zorunda kalan kamunun ise elindeki stokları eritmek için zararına satışa gidebileceği ifade ediliyor. Türkiye çay pazarını değerlendiren Çay Sanayicisi İş adamları Derneği (ÇAYSİAD) Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Sekreteri Mustafa Yılmaz Kar, çay sektörünün son beş yılda iyi bir performans gösterdiğini kaydederek, bu tabloda en şanslı taraf olarak üreticinin öne çıktığını kaydetti. Bu kazanımların çay üreticisini üretimi artırma yönünde motive ettiğini aktaran Kar, “Yaptığımız bir ankette üreticinin çay sektöründe gelecek gördüğünü ve yeni çay bahçesi edinme yönündeki iştahının çok yüksek olduğunu anladık. Çay alanları bu sebeple kontrolsüz bir şekilde ve hızla genişliyor. 2018 yılında 270 bin ton olarak gerçekleşen kuru çay üretimi ülke ihtiyacının üzerindedir. 2019’da bu rakamın aynı seviyede seyretmesi bekleniyor" diye konuştu.

Çaykur fabrikaları kuru çay torbaları ile dolu

Tüketim artışının ise aynı hızla gerçekleşmediğini aktaran Kar, bu nedenle her geçen yıl üretim tüketim dengesindeki bozulmanın sektörü bir sonraki yıla stok artırarak taşıdığını söyledi. Kamunun elinde biriken stok miktarının ise 100 bin tona yaklaştığını aktaran Kar, “Şayet ekim alanlarıyla ilgili önlem alınmazsa 5 ila 10 yıl içinde çay sektörü için sürdürülemez bir tablo ortaya çıkacak” değerlendirmesini yaptı. “Bizde olduğu gibi dünyada da stoklardan şikayet etmeye başlamıştır” diyen Mustafa Yılmaz Kar, “Bugün Çaykur çay fabrikalarında açık alanlar dahi kuru çay torbaları ile dolduruldu.

Üretim/Tüketim dengesi üretim lehinde bozulursa bu tablonun sürdürülebilirliği zor olacaktır” dedi. Çay sektörünün düşük randıman, yüksek üretim harcamaları sebebiyle dünya piyasası ile kıyaslandığında ayrıca yüksek maliyet sorunu yaşadığını ifade eden Kar şöyle konuştu : "Bu sorun iç piyasayı da olumsuz etkiliyor. Çaykur’un yaptığı son iki zam kamu ile özel sektörün arasındaki fiyat farkını da açmıştır. Çaykur 1 kilogramlık tiryaki çayını 40 liraya satarken, özel sektör aynı çayı 17 ila 22 lira arasında bir fiyata satıyor. Özel sektörün maliyetleri kamu ya göre biraz daha düşük olması satış fiyatlarını da biraz daha düşük yapmakta. Kamunun stoklarındaki fazlalık onu satışları artırma yönünde zorlayacaktır. Yani piyasa rekabeti kızışacaktır. Zararına satış yapma ihtimali yüksektir. Ancak tabloya baktığımızda satışlarda özel sektörün piyasa payını artırma yönündeki şansının daha yüksek olduğunu söyleyebiliriz.”

Sektörün yarısı kamuda yarısı özelde Türkiye’de çay sektörü kamunun öncülüğünde büyüyüp geliştiğini belirten Mustafa Yılmaz Kar, “Kamu bir istikrar unsuru olarak sektörde her zaman varlığını sürdürmüş hem de kalitenin teminatını oluşturmuştur. 2016 yılı itibarı ile sektörün cirosu 800 milyon dolara yaklaşırken, özel sektörün piyasa payı da yıllar itibarı ile artarak 2016 yılında yüzde 50’ye ulaştı. Bugün bu denge üç aşağı beş yukarı korunmakta. 2018 yılı üretiminde Çaykur’un payı 131 bin ton iken özel sektörün payı 139 bin ton olarak gerçekleşti” dedi.

Stoktaki çay 3 yıl bekletilebilir Rize Ticaret Borsası Genel Sekreteri İsmail Kocaman ise, 2018 yılında 1 milyon 475 bin ton civarında yaş çay üretimi yapıldığını, bu yılda bu oranın 1 milyon 400 bin ton olduğunu aktardı. “Türkiye’nin tüketimi ise 570 bin ila 580 bin ton arasında değişiyor. Ancak bu durum 10 yılda bir yaşanan bir durum. Bu zaman diliminde aşağı yada yukarıya doğru gidebiliyor. Oluşan stoğu ise Çaykur alıyor” diyen Kocaman, “Zaten Çaykur›un belli bir stoğunun olması gerekiyor. Dar gün için biriken bu stokları Çaykur 3 yıl için elinde tutabiliyor” dedi.

Dünya çay pazarında PAY ALAMIYORUZ

Dünyada yıllık çay ihracatı rakamı 5 milyar dolar olarak ifade ediliyor. Bu rakam her yıl yüzde 5 ile yüzde 7 oranında büyüyor. Mustafa Yılmaz Kar’a göre Türkiye’nin bu tablo içindeki payı ise yok denecek kadar az.

“Bunun nedeni bizim çay sektörümüzün iç piyasaya odaklanan bir çalışma seyri izlemesidir” diyen Kar, “Sektörümüz dünya ile entegre olmamıştır. 2018 yılında sadece 7 bin ton çay ihraç edilebilmişti. Bu satış ağırlıklı olarak Türk vatandaşlarının yaşadığı ülkelere yapıldı. Yani bizim çayımız çoğunlukla bizim vatandaşlarımız tarafından tüketiliyor. İçerde de dışarıda da” diye konuştu. Yüksek maliyetler sebebiyle çayımızı dökme çay olarak global piyasalarda satma şansımızın zayıf olduğunu belirten Kar, “2019 yılında 4 dolar olan üretim maliyetimize karşılık dünyada ortalama 2,5 dolar perakende satış rakamı vardır. Bu durum bizim için dezavantaj oluşturuyor” dedi.

Çaykur, yeni uygulama ile stokları eritecek

Doğu Karadeniz’de 46 fabrikayla Türk çay sektörüne yön veren Çaykur,2019 yılı yaş çay alım kampanyasının sonlarına yaklaşılırken 721 bin 345 tonla tarihinin en yüksek üçüncü alım rakamına ulaştı. Çaykur Genel Müdür Vekili Yusuf Ziya Alim, yaptığı açıklamada, tarihin en yüksek ikinci alımını 2018 yılında 732 bin 500 tonla gerçekleştirdiklerini, bu yıl ise aynı kararlılıkla alımların devam ettiğini vurguladı.

Alim, Çaykur’un üçüncü kez 700 bin ton barajını geçtiğini belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü:”Bu yıl yaş çayda 721 bin tonu bulduk. Geçen yıl yaklaşık 733 bin ton çay almıştık. Bu yıl, bu rakamı geçeceğimizi tahmin ediyoruz. Bu yıl da 730-740 bin ton civarında alım bekliyoruz.”Alim, kuru çay satışlarda son 3 yılda çıkışta olduklarına dikkat çekerek, şöyle devam etti:”Karşılaştırmasına bakıldığında 2017 yılı eylül ayında 51 bin ton, geçen yıl bugün itibarıyla 61 bin ton kuru çay satışı yapmıştık. Bu yıl ise 75 bin ton çay satışı gerçekleştirdik. Geçen yıla oranla arada 13-14 bin ton fark var. Elbette satışlarımız artmasına rağmen yeterli değil, yurt içi ve yurt dışında pazarımızın artması lazım. Bunun için planlarımızı yaptık. Elimizde stokumuz var. Özel sektör çay almadığı için ellerinde stok yok. Stokları eritmek için devreye yeni uygulamalarımızı koyacağız.”

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap