BDDK’nın swap operasyonunun izleri ödemeler dengesinde

Ödemeler dengesi verileri, 2019 yılında mayıs ayı hariç, bütün aylarda yurtdışına kredi açıldığını, yıllık tutarın da 1.6 milyar dolara ulaştığını ortaya koydu.

YAYINLAMA
GÜNCELLEME

Mehmet KAYA

Türk Lirasının dolar ve euro başta olmak üzere, yabancı paralar karşısında aşırı değer kaybetmesiyle gündeme gelen uluslar arası swap işlemlerine yönelik tartışmalar sürüyor. TL’nin aşırı ve çok hızlı değer kaybettiği 2018 yazında, ilk kez BDDK 13 Ağustos 2018’de bankaların swap işlemlerine sınırlama getirmişti. Bankaların özkaynaklarının yüzde 50’siyle başlayan sınırlama kademeli olarak indirilmeye devam etmiş, yine 9 Şubat 2019’da yüzde 10 ve son olarak 12 Nisan günü de yüzde 1’e kadar çekilmişti.

Mart ve nisan aylarında TL’nin aşırı değer kaybettiği dönemde, uluslararası swap işlemlerine sınırlama getirilirken, bankaların sınırlamasına takılmamak için şirketlerin yaptığı işlemler ile yurt dışına TL aktarıldığı ve bu kaynak ile swap işlemlerinin yapıldığı ortaya çıktı. Şirketlerin kendilerinin yurt dışına kredi verdiği, hatta Türkiye içinde kredi alarak bunu yurt dışı şube, iştirak ya da ana ortaklarına aktardığı belirlendi.

Ödemeler dengesi yurtdışına borç verme işlemi

Cari işlemler hesabında, Türkiye’de yerleşik firmaların yurt dışına verdiği kredi ve borçlar izleniyor. Hesaba yansıyan kısım alınan ve verilen kredilerin düşülerek net sonucunu yansıtıyor. Türkiye’de yerleşik firmalar, gerek daha ucuz finansman olması, gerekse Türkiye’de zaman zaman oluşan kredi katılıkları nedeniyle genellikle yurt dışındaki ortak, şube veya iştiraklerinden kredi kullanıyor.

Cari işlemler hesabında da aylık bazda zaman zaman çıkış görülse de, nadir olarak gerçekleşen bu aylık çıkışlara karşılık, yıllık tutarlar hep Türkiye’ye giriş yönünde gerçekleşti. Buna karşılık, BDDK’nın ilk swap sınırlaması getirdiği 2018 yılında aylık bazda Türkiye’de yerleşik firmaların yurtdışı şube, iştirak ve ana ortaklarına kredi açtığı gözlendi.

Yurtdışına açılan kredinin tutarı 1.6 milyar doların üzerinde

Ödemeler dengesinin, uluslararası doğrudan yatırımlar içerisindeki “diğer sermaye” kalemi, verilen kredi ile alınan kredinin ve geri dönüşün düşülerek ay sonu ve yıl sonu itibariyle “net tutarı” gösterdiği için, gerçekte aylık ve yıllık bazda açılan kredinin daha yüksek olduğu belirtiliyor. 2019 yılı boyunca aylık olarak devam eden yurt dışına kredi verme işlemi 2020 Ocak ve Şubat aylarında da negatif olarak sürdü. Mart 2020 itibariyle ise yeniden pozitife geçti. 2019 yılında mayıs ayı hariç, bütün aylarda yurt dışına kredi açıldığı, yıllık tutarın da 1.6 milyar dolara ulaştığı görüldü.

Hazine: Swap görüşmeleri birçok ülkeyle sürüyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilileri, birçok ülkeyle swap görüşmelerinin yerel paralarla ticareti de kapsayacak şekilde sürdürüldüğünü, Türkiye’nin 2 ülke ile swap anlaşmasına vardığına ilişkin haberlerin doğru olmadığını bildirdi. Bakanlık yetkilileri, bazı basın yayın organlarına yansıyan swap hattı kurmak için Türkiye’nin 4 ülkeyle görüştüğü, 2 ülkeyle anlaştığı haberlerinin doğru olmadığını ifade etti. Yerel paralarla ticareti de kapsayacak şekilde birçok ülkeyle swap görüşmelerinin bir süredir devam ettiği belirtilerek, ilgili resmi makamların dışında yapılan açıklama, haber ve yorumlara itibar edilmemesi gerektiği vurgulandı. Yetkililer, görüşmelerde somut netice ortaya çıktığı anda gerekli bilgilendirmenin yapılacağını kaydetti.