Gübre fiyatları alarm veriyor: Gıda enflasyonunda yeni dalga riski
Orta Doğu'da süren çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması, azot bazlı gübre fiyatlarını sert biçimde yükseltti. Özellikle üre fiyatlarının yüzde 50’yi aşan artışı, küresel gıda enflasyonunda ikinci bir dalga riskini gündeme getirdi. Capital Economics, enerji fiyatlarının ana risk olmaya devam ettiğini ancak tarım girdilerindeki maliyet baskısının önümüzdeki 15 ay boyunca gıda fiyatlarını yukarı çekebileceğini belirtiyor. Etkinin kademeli olacağı, ancak düşük gelirli ülkelerde daha ağır hissedileceği öngörülürken, enflasyon üzerindeki asıl yansımanın gecikmeli ortaya çıkması bekleniyor.
Orta Doğu'da süren çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması, azot bazlı gübre fiyatlarında hızlı yükselişe yol açarken, bu durum küresel ölçekte gıda enflasyonunda yeni bir dalga ihtimalini gündeme taşıdı.
Tarım girdilerinde maliyet baskısı
Capital Economics analistlerine göre, piyasalarda ana risk unsuru olmaya devam eden enerji fiyatlarındaki artışa ek olarak, özellikle üre başta olmak üzere tarımsal girdilerdeki maliyet yükselişi önümüzdeki 15 ay boyunca gıda fiyatlarını yukarı yönlü etkileyebilir.
Ukrayna savaşının ilk döneminde görülen ani fiyat hareketlerinin aksine, mevcut etkinin daha yavaş ancak düşük gelirli gelişmekte olan ülkelerde daha ağır hissedilmesi bekleniyor.
Azot arzında daralma
Savaşın etkisi en belirgin şekilde, üretimi yüksek enerji gerektiren ve doğalgaza bağımlı olan azot bazlı gübrelerde görülüyor. Küresel arzın yaklaşık yüzde 15'inin Orta Doğu'dan karşılanması ve deniz taşımacılığındaki aksamalar, ihracatı sınırlandırarak üre fiyatlarının yüzde 50'den fazla yükselmesine neden oldu.
Uzmanlar, deniz trafiğinin yeniden başlaması halinde bile, kritik üretim merkezlerindeki altyapı hasarının üretimin kısa sürede toparlanmasını zorlaştırabileceğine işaret ediyor.
Düşük gelirli ülkeler daha kırılgan
Gelişmiş ekonomilerde büyüme üzerindeki etkinin sınırlı kalması beklenirken, Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'daki düşük gelirli ülkelerin daha yüksek riskle karşı karşıya olduğu değerlendiriliyor. Tarımın milli gelirdeki payının yüksek olduğu bu bölgelerde, verimde yaşanacak küçük düşüşler bile ekonomik daralmayı tetikleyebiliyor.
Öte yandan, bazı büyük üreticilerin mevcut sezonda daha az etkilenmiş olması, küresel arzda daha geniş çaplı bir krizin önüne geçilmesinde kısmi bir tampon oluşturabilir.
Enflasyonda gecikmeli etki bekleniyor
Gübre fiyatlarındaki artışın enflasyona yansımasının kısa vadede sınırlı kalacağı öngörülüyor. Ekim-dikim takvimi ve mevcut stokların kullanımı nedeniyle, genel enflasyon üzerindeki en belirgin etkinin bir yılı aşkın sürede hissedileceği tahmin ediliyor.
Capital Economics'in temel senaryosuna göre, Birleşik Krallık'ta gıda enflasyonu 2027'de yüzde 6'nın üzerine çıkabilir. ABD ve Euro Bölgesi'nde ise zirve seviyelerin yüzde 4 civarında kalması bekleniyor. Bu oranlar, 2022 yılında kaydedilen çift haneli artışların altında kalıyor.
