2020 yılı bütçe gerçekleşmeleri, sapmalar

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Ahmet ARSLAN - Denetçi, CPA, MBA

Devlet bütçesini ifade eden genel bütçeli kamu idarelerinin 2020 yılı harcamaları ile vergi ve diğer gelirlerinin gerçekleşme rakamları yayımlanmıştır.

 1. Bütçe Dengesi

Tabloda görüldüğü üzere, 2020 yılında bütçe giderleri 1 trilyon 182 milyar TL, bütçe gelirleri 1 trilyon 6 milyar TL ve bütçe açığı ise 176 milyar TL düzeyinde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda devlet hedeflenin yaklaşık olarak 100 milyar TL üzerinde harcama yaparken, hedeflediği gelirlerden yaklaşık olarak 65 milyar TL daha fazla tahsilat yapmıştır. Bunun sonucu olarak hedeflenen rakamdan 35 milyar TL fazla bütçe açığı gerçekleşmiştir. Söz konusu açık hedeften yaklaşık olarak % 25 oranındaki sapmayı göstermektedir.

2. Bütçe gelirleri

Tabloda görüldüğü üzere, devletin vergiler ile faizler, paylar ve cezalar kaleminde hedeflenenden daha fazla gelir edilmiş, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile özel gelirler ile sermaye gelirlerinde ise hedeflenen rakama ulaşılamamıştır.

Bu tabloda görülmemekle birlikte, vergi gelirlerindeki sapma gelir ve kazançlar üzerinden alınan vergilerde değil, harcamalar üzerinden alınan vergilerde (KDV, ÖTV) öngörülenin üzerindeki artıştan kaynaklanmıştır. Bunda 2020 yılı içinde motorlu araçların ÖTV oranlarında yapılan artışların önemli bir etkisi bulunmaktadır. ÖTV’nin KDV matrahına dahil olması nedeniyle söz konusu artışlar KDV gelirlerine yansımıştır. Faizler, paylar ve cezalar kalemindeki sapmanın önemli bir kısmı ise faiz gelirlerinden kaynaklanmaktadır.

3. Bütçe Giderleri (Harcamalar)

Tabloda görüldüğü üzere, faiz dışı harcama kalemlerinde hedeflenenden toplam yaklaşık 104 milyar TL daha fazla harcama yapılmış, yani bu tutarda bütçe ödenekleri aşılmıştır. Söz konusu tabloda mal ve hizmet alımları, sermaye giderleri ve sermaye transferleri kalemlerinde öngörülenin üzerinde gerçekleşen harcama tutarı dikkat çekicidir. Söz konusu kalemlerde hedeflenenden toplam 56 milyar TL fazla harcama yapılmıştır.

Her ne kadar pandemi dolayısıyla sosyal yardımların bütçe dengesini bozduğu iddia edilebilirse de sosyal yardımları ifade eden cari transferler kalemindeki sapma oranı diğer harcama kalemlerine nazaran ciddi ölçüde değildir. Hane halklarına yapılan yardımlarda sadece 2 milyar TL tutarında sapma olup, cari transferler kalemindeki diğer sapmanın önemli bir kısmı kamu kurumlarına yapılan hazine yardımlarından oluşmaktadır.

Sonuç

COVID-19 pandemisiyle geçen 2020 yılında devletin bütçe gelir ve giderlerinde hedeflenenden farklı gerçekleşmeler (sapmalar) ortaya çıkmıştır. Her ne kadar bütçe dengesindeki bozulmanın pandemiden kaynaklandığı iddia edilebilirse de pandeminin değil yukarıda tablolarda gösterilen başka faktörlerin bu bozulmada etkili olduğu görülmektedir. Vergi gelirleri ve diğer gelirlerde öngörülenden fazla gerçekleşen geçici artışlar (özellikle ÖTV oranlarının arttırılması) söz konusu bozulmanın boyutunu azaltmıştır.

 

 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar