2020 yılının başladığı eğilimler ile sonlanmayacağı kesinleşti!

Uğur CİVELEK
Uğur CİVELEK ARKA PLAN dunyaweb@dunya.com

Geleceğe yönelik belirsizlikler konusundaki gündemin son bir hafta içinde kontrol dışına çıkmış olması, tüm kesimleri etkiliyor ve hasar tespiti yapılamıyor. Ağırlaşmış sorunlar ve iyice kırılganlaşmış hassas dengeler nedeniyle, küresel düzeni oluşturan yozlaşmış düzenin etkili ve yetkili kesimleri günü kurtarmaya yönelik bir çıkış üretemiyorlar; yangının büyümesini önleyemeyen ve can derdine düşen tulumbacı takımlarını anımsatıyorlar! Gerginlik dalgalı bir şekilde yükseliyor, bilinen denenmiş yaklaşımlar durumu tersine çeviremiyor!

ABD yeni yılın ilk haftasında ve geçtiğimiz haftanın ikinci yarısında Irak’ta bir operasyon yaptı! Orta Doğu’nun jeopolitik fay hatlarının kesiştiği bir kavşakta, etrafa benzin döküp kıvılcımı attı ve kontrol edilmesi zor bir yangını başlattı. Yanlış hesaplara dayalı kundaklama şeklindeki katliam, hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı yeni bir dönemin kapısını açtı. Aşırı iyimser senaryolara dayalı finansal eğilimler ile ekonomik beklentileri yaşatmaya çalışan kesimler ise ne yapacağını bilemez hale geldi!

4 Ocak günü haberi duyan sağduyulu kesimler eyvah dedi; riskli pozisyonda yakalananlar ve düzeni oluşturan kurumsal yapı, ‘sakin kalmak dışında seçeneğimiz yok’ diye düşündü, gerçeklere direnmeye devam etmek dışında yapabilecekleri bir şey kalmamıştı! Karşılıklı misillemeleri ve gerginliğin büyümesini önlemeye çalışarak, gelişmelerin kontrol dışına çıkmasını engellemek zorundaydılar. Başaramazlarsa, riskten kaçınma eğiliminin belirleyici olmasına ve sistemik çöküşün hızlanmasına hazırlanamayacakları için beyaz bayrak çekmek zorunda kalırlardı!

Çok kısa vadede açmazlar kavşağı ve endişe fırtınası etkili oldu! Finansal piyasalarda riskten kaçınma eğilimini frenlemek ve beklentilerin bozulmasını duraklatmak adına ne gerekiyorsa yapıldı; geniş kitleler sakinleştirildi, durumun vahametini anlamaları bloke edildi. Altın ve petrol başta olmak üzere, emtia fiyatlarının kısmen geriletilmesi sağlandı; döviz piyasalarında beklentileri bozacak dalgalanmalara izin verilmezken sermaye piyasaları desteklendi. Sakinleşme çağrılarının etkili olacağı beklentisine oynandı!

Önceki gün sabahın erken saatlerinde İran’ın Irak’taki iki ABD üssünü vurarak yaptığı misilleme ve verdiği mesajlar sonrasında kafalar iyice karıştı. Güven bunalımının etki alanı genişledi, direnenlerin sayısı azaldıkça üzerlerindeki yükü taşıyabilme olanakları azalır oldu. Dört gün öncekine benzer türde dalgalanmalar yeniden yaşandı. Dikkatler ABD’nin ne yapacağı veya misilleme yapmasının engellenmesi üzerinde yoğunlaşır oldu!

ABD bu coğrafyadaki mevcudiyetini korumak istiyor ise hem sert bir misilleme yapmak ve hem de tahkimatını artırmak durumundaydı; diğer seçenek ise itibar kaybını azaltan bir kurgu eşliğinde misilleme yapmadan bölgedeki askeri varlığı azaltmak yönündeydi. Her iki seçenek de hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağına işaret ediyor! Bu durum farklı ölçekteki tüm kesimleri yeni durum değerlendirmelerine ve yeni stratejilere itiyor.

Eğer ABD daha güçlü bir müdahale yaparsa, muhtemelen Hürmüz Boğazı er veya geç kapanacak! Küresel ekonomik ve finansal beklentiler hızla bozulacak ve iyice kırılganlaşmış düzen hapı yutacak! Sorunların ağırlaşmasını önleyemeyen ve uzlaşarak çözemeyen eski düzen, ömrünü tamamlayacak! Yaklaşık çeyrek asırdır, sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarmak adına kaçılan duruma koşuluyor olacak!

Hemen yukarıda kısaca özetlediğimiz süreci, varlığını korumak amacıyla ötelemeye çalışanların işi artık çok zor! Hem kimsenin almak istemediği riskleri alarak riskten kaçınma paniğinin sahne almasını önlemek durumdalar, hem de ABD’yi küresel güç olmak amacından uzaklaşmaya veya en azından belli bir süre için sakin kalmaya ikna etmek zorundalar. Bu tepkisel çabalar, hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı gerçeğini değiştirmiyor!

Mevcut koşullar ticaret savaşları ile ateşkes şeklindeki geçici uzlaşılara yönelik bakış açılarını farklılaştırıyor! Jeopolitik gerginliklerin, diğer uzlaşmazlıklardan çok daha tehlikeli ve öncelikle gözetilmesi gereken bir konu olduğu ortaya çıkıyor. Hem de değişen koşullar nedeniyle ABD ile Çin arasında bu ay içinde imzalanacağı açıklanan ilk aşama anlaşmanın devamına ilişkin beklentiler kaçınılmaz olarak farklılaşıyor!

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar