2025, ihracat ve ithalat fiyat dengesinde iyileşme yılı oldu

Türkiye’nin pandemi döneminde iyice bo­zulan ihracat-ithalat fiyat dengesi açısından 2025, önemli oranda iyileşme yılı oldu. Söz konusu dengeyi gös­teren “dış ticaret haddi” ge­çen yılı 7,2 puan artışla 92,4 düzeyinde kapadı.

Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) açıkladığı aralık ayı dış ticaret endeks­lerine göre ihracat birim de­ğer (fiyat) endeksi önceki yı­lın aynı ayına göre yüzde 13 artarken, miktar endeksinde yüzde 0,4’lük bir düşüş ger­çekleşti. Buna göre fiyatında­ki hızlı artışa rağmen, ihracat miktarında sınırlı bir daral­ma yaşandı. İthalatta ise bi­rim değer yüzde 4,2, miktar yüzde 6,3 artış gösterdi. Bu­na göre ithalat ihracata göre daha az pahalandı. İthalatta miktar artışı sürerken, ihra­cattaki yüksek fiyat artışının miktarı kısıcı etkisi sınırlı kaldı.

Dış ticaret haddi 92,4

İhracat fiyat endeksinin it­halat fiyat endeksine oranlan­ması ile bulunan 2015=100 bazlı birim değer (fiyat) en­dekslerine göre dış ticaret haddi, kasım ayında 92,8’le son 57 ayın en yüksek düze­yine çıkmıştı. Aralık ayındaki gelişmelerle söz konusu had 92,4’e geriledi. Ancak buna rağmen yıllık bazda bakıldı­ğında 2024 sonu düzeyinin 7,2 puan üzerinde yılı kapadı.

Yıl sonları itibarıyla bakıl­dığında ise dış ticaret had­dinin pandemiden bu yana en yüksek düzeye çıktığı gö­rüldü. Aralık 2020’de 97,6 olan dış ticaret haddi, Aralık 2021’de 82,8’e, Aralık 2022’de 82,4’e kadar düşmüş, Aralık 2023’te 84,8, Aralık 2024’te 85,2 olmuştu.

İhraç edilen ürünlerin or­talama birim fiyatının, ithal malların ortalama fiyatına oranlanması ile bulunan dış ticaret haddi, ülkenin dış ti­caretinde kârlılığı ve ülkeye net sermaye giriş-çıkışını da gösteriyor. Dış ticaret had­dinde geçen yılki yükseliş, Türkiye’nin dış ticaretinde fi­yat dengesine dair belirgin bir iyileşmeye işaret ediyor. An­cak had 100’ün altında kaldı­ğı sürece denge aleyhte kalı­yor. Buna göre geçen yıl ihra­catın ithalata karşı satın alma gücünün artmasına rağmen “dış ticaret haddi” hala “daha çok sat-daha az al” noktasın­da kalmaya devam etti.

“Gerçekçi ideal aralık” yakınsandı

Dış ticaret haddinin 100 olması, ihraç edilenle ithal edilenin fiyat olarak dengelendiğini, 100’ün altında olması dengenin aleyhte olduğu, çok satıp pahalı alındığını; 100’den büyük olması ise haddin ülke lehine olduğunu, daha az ihracatla daha çok ithalat yapılabildiğini gösteriyor.

Dış ticaret haddinde referans değer 100 olmakla birlikte, tek ve mutlak bir ideal düzey konusunda görüş birliği bulunmuyor, ancak bazı eşikler öne çıkıyor. Yapısal olarak ara malı, enerji, teknoloji ithalatına bağımlılığı yüksek gelişmekte olan ülkeler için 100’ün biraz altı da kabul edilebilir düzey sayılıyor. Dış ticaret baskısının sınırlı olduğu, cari dengeyi tek başına bozmayan, kriz üretmeyen bir yapı olarak dış ticaret haddinde 95- 100 arası, gerçekçi ideal aralık kabul ediliyor. Buna göre hala çok sat-az al noktasında bulunmasına rağmen Türkiye’nin 2025 sonu itibarıyla dış ticaret haddi bu aralığı yakınsamış bulunuyor.

Mevsim, takvim etkisi düşülünce

TÜİK’in mevsim ve takvim etkilerinden arındırarak hesapladığı verilere göre kasım ayında 143,3 olan ihracat miktar endeksi, yüzde 2,8 artışla aralıkta 147,3 oldu. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise Aralık 2024 itibarıyla 164,1 olan ihracat miktar endeksi Aralık 2025’te yüzde 4,3 oranında azalarak 157’ye geriledi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride ithalat miktar endeksi; kasım ayındaki 130,0 düzeyinden yüzde 1 artışla aralıkta 131,3 oldu. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise ithalat miktar endeksi; Aralık 2024’teki 136,3 düzeyine göre yüzde 3 artarak Aralık 2025 itibarıyla 140,5 oldu.

İhracatta imalat ürünleri, ithalatta gıda

Aralık 2024-Aralık 2025 döneminde birim değer endeksi kapsamında sektör ve alt sektörlere bakıldığında, ihracatta (pastada düşük paya sahip sınıflama dışı ürünler hariç) en yüksek fiyat artışının yüzde 14,7 ile imalat sanayii ürünlerinde olduğu belirlendi. İhracatta; gıda, içecek, tütün grubunda yer alan ürünler yüzde 12,1 birim değer artışı ile onu izledi. Hammaddelerde de yüzde 8’e yüksek artış yaşanırken, yakıtlar yüzde 8 oranında ucuzladı.

İthalatta ise aralık itibarıyla en yüksek yıllık artış yüzde 9,2 ile gıda grubunda gerçekleşti. İmalat sanayii ürünleri ithalatı da yıllık bazda yüzde 4,8 pahalanırken, yakıtlarda yüzde 9,8, ucuzlama yaşandı. Hammadde ithalatının birim değeri ise geçen yılın aralık ayı ile aynı düzeyde gerçekleşti.