71 ilin bütçesi açık verdi

Devletin vergi gelirle­rinin yarıdan fazlası­nı tek başına sağlayan İstanbul, 2025 yılında da hem dolaylı hem doğrudan vergiler ve vergi dışı gelirlerle merkezi yönetim bütçesini omuzlayan il oldu. İstanbul’la birlikte sa­dece on il bütçeye, aldığı har­camadan daha fazla gelir ak­tarırken, sağladığı gelir aldığı harcamayı karşılamayan 71 il bütçe açığı üretti.

Hazine ve Maliye Bakanlı­ğı verilerine göre 2025 yılın­da büyük bölümü vergi olmak üzere toplam 12 trilyon 835,5 milyar liraya ulaşan merkezi yönetim bütçe gelirinin 716,9 milyar lira ile yüzde 5,6’sı “merkez”den toplanırken; 14 trilyon 634,6 milyar liraya ula­şan toplam bütçe harcamala­rının ise faiz, personel ödeme­leri, cari transferler ve diğer genel yönetim giderleri olmak üzere 8 trilyon 816,6 milyar li­ra ile yüzde 60,2’si merkezden yapıldı. Merkezden yapılan gelir ve harcamalarda tek ba­şına 8 trilyon 99,7 milyar lira­lık bir bütçe açığı oluştu.

İller bazında gelir-gider

Türkiye’deki 81 ilin 2025 yılı bütçe performansına ba­kıldığında ise sadece 10 ilin aldığı harcamadan daha fazla gelir aktardığı, başka deyişle 71 ilin verdiğinden çok daha fazlasını aldığı görüldü. Büt­çeye katkısı pozitif on il aldı­ğı harcamanın 4,2 katı gelir yarattı; diğer 71 ise bütçeden, aktardığı toplam gelirin iki katı harcama aldı.

Bütçeye net katkı sağlayan on ilin başında gelen İstanbul, diğerleri ile de ayrıştı. Sanayi ve ticaretle birlikte diğer te­mel sektörlerin de başkentli­ği konumu ve 16 milyon dola­yındaki nüfusuyla İstanbul, geçen yıl bütçeye 6 trilyon 45,3 milyar lira gelir aktardı. Bu da toplam bütçe gelirleri­nin yüzde 47,1’ini oluşturdu. İstanbul’un bütçeden aldığı harcama ise sadece 631,3 mil­yar lira oldu ve bunun toplam­daki payı yüzde 4,3 düzeyinde kaldı. Böylece İstanbul 2025 yılında bütçeye net olarak 5 trilyon 414 milyar liralık bir katkı sağlamış oldu.

Net katkı tutarında İstan­bul’u 898,6 milyar lira ile sa­nayi ili Kocaeli, 715,5 milyar lira ile İzmir, 535,4 milyar lira ile başkent Ankara izledi. Ay­rıca Bursa 133,8 milyar, Mer­sin 124,7 milyar, Antalya 60,9 milyar, Tekirdağ 53,9 milyar, Yalova 20 milyar ve Muğ­la 10,2 milyar lira ile bütçe­ye net gelir sağlayan on il ara­sında yer aldı.

Böylece geçen yılki top­lam bütçe gelirinin 10 tril­yon 448,6 milyar lira ile yüz­de 81,4’lük kısmı, verdiği al­dığından çok on ilden elde edildi. On il, geçen yılki bütçe harcamalarından ise toplam­da 2 trilyon 481,6 milyar lira ile yüzde 17 pay aldı. Söz ko­nusu on il geçen yıl bütçeye yarıdan fazlası İstanbul’dan olmak üzere toplamda net olarak 7 trilyon 967,1 milyar liralık bir gelir katkısı sağla­yarak merkezde oluşan ve di­ğer 71 ilden kaynaklanan açığı büyük oranda kompanse etti.

Bütçeye verdiğinden daha fazla alan 71 ilin geçen yılki aktardığı toplam gelir ise 1 trilyon 669,9 milyar lira oldu ve bunun toplam bütçe geli­rindeki payı yüzde 13’te kaldı. Buna karşılık 71 il geçen yıl 3 trilyon 336,4 milyar lira ile bütçe harcamalarından yüz­de 22,8 pay alarak, 1 trilyon 666,5 milyar liralık açığa yol açtı. Bu gelişmelerle merkezi yönetim bütçesi geçen yılı 1 trilyon 799,1 milyar lira açık­la kapattı.

Bütçeye verdiğinden daha fazla alarak açık yaratan ille­rin başında 88,5 milyar lira ile Diyarbakır, 80,1 milyar lira ile Şanlıurfa, 68,8 milyarla Van, 50,5 milyarla Samsun ve 48,1 milyar lira ile Şırnak geldi.

Her 100 TL verginin 51 TL’si İstanbul’dan

2025 yılında elde edilen merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 11 trilyon 49,5 milyar lira ile yüzde 86,1’lik kısmını vergi tahsilatı oluşturdu. Vergi tahsilatı önceki yıla göre yüzde 53,1 arttı.

Tahsil edilen verginin ise 5 trilyon 613,7 milyar lira ile yüzde 50,8’ini, nüfusun yüzde 18’inin yaşadığı İstanbul tek başına ödedi. İstanbul’un vergi gelirlerine katkısının yıllar itibarıyla giderek arttığı gözlendi. Ülke genelindeki toplam tahsilatta İstanbul’un payı 2023 yılında yüzde 47,6, 2024’te yüzde 48,8 olmuştu.

İstanbul 2025’te tek başına vergi pastasının yarıdan fazlasını sağlarken, diğer 80 il toplamda bu il kadar katkı veremedi. Diğer illerden toplanan vergilerin toplam tutarı önceki yıla göre yüzde 45,4 artarken, İstanbul’un ödediği yıllık tutardaki artış yüzde 57,3’e ulaştı.

İstanbul’un hem kalabalık nüfusu ve yüksek gelir düzeyi ile tüketimden alınan “dolaylı” vergilerde hem de vergi doğuran sınai, ticari ve diğer faaliyetlerin hacmine bağlı olarak gelir ve kurumlar vergisi ile mülkiyet üzerinden alınan “doğrudan” vergilerdeki payı yüksek düzeylerde bulunuyor.

Finansın merkezi olan, tüm sektörlerden önde gelen holdinglerin ve Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşundan 144’ünün bulunduğu İstanbul’daki mükellefler geçen yıl;

-1 trilyon 688,3 milyar lira ile toplam Gelir Vergisinin yüzde 60’ını,

-753,3 milyar lira ile toplam Kurumlar Vergisinin yüzde 61,6’sını,

-477,8 milyar lira ile dahilde KDV’nin yüzde 48,1’ini,

-Akaryakıt, doğalgaz, içki, sigara, kolalı gazoz ve dayanıklı tüketim mallarından alınan ÖTV’nin 915,7 milyar TL ile yüzde 45,2’sini,

-545,2 milyar TL ile Bankacılık ve Sigorta Muameleleri Vergisinin yüzde 98,8’ini

-39,8 milyar TL ile Özel İletişim Vergisinin yüzde 84,6’sını,

-Geçen yıl 33,7 milyar TL olan Dijital Hizmet Vergisinin tamamını ödedi.

-2025’te alınan gümrük vergilerinde İstanbul’un payı 160,1 milyar lira ile yüzde 50,4, ithalde alınan KDV’deki payı ise 523 milyar lira ile yüzde 30,3 oldu.

-Geçen yıl tahsil edilen harçların 111,7 milyar lira ile yüzde 33,2’sini, Damga Vergisinin de 69,7 milyar lira ile yüzde 30,9’unu İstanbullu mükellefler ödedi.