AB karbon piyasası yenileniyor

Biz hep Avrupa Birliği’nin (AB) dış politi­ka ve savunma politikalarını yazıp/çizi­yoruz. Oysa AB içerisinde çok farklı tartışma­lar da yaşanıyor, kıran kırana hem de milyar euroluk bütçeler üzerinden…

AB Komisyonu, geçtiğimiz ay AB’nin iklim aracı karbon piyasası olan Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) yenilemeyi önerdi. ETS’nin gözden geçirilmesi, iklim hedefleri, sanayi­nin rekabet gücü ve enerji maliyetleri arasın­daki kesişim noktasında yer alması nedeniyle AB’nin en önemli iklim politikası tartışmala­rından biri.

ETS, AB’nin toplam emisyonlarının yakla­şık yüzde 40’ından sorumlu ağır sanayi sek­törlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonla­rını azaltmak amacıyla kullanılan bir emisyon ticareti sistemi. Sistem kapsamında belirli sektörlerin atmosfere saldıkları karbon için ödeme yapması gerekiyor. Buna göre şirketle­rin saldıkları her bir ton karbondioksit (CO2) için ETS kapsamında emisyon tahsisatı satın alması gerekiyor.

Bazı sektörlere ise ücretsiz emisyon tahsi­satı veriliyor. Bu uygulama, şirketlerin daha gevşek çevre kurallarına sahip ülkelere taşın­masının, yani karbon kaçağının, önüne geç­meyi amaçlıyor. Önceki ETS uygulamasında, ücretsiz tahsisatın 2039 yılına kadar tama­men kaldırılması öngörülüyordu.

AB Komisyonu, sanayinin rekabet gücü­ne ilişkin endişeleri gidermek amacıyla sis­temi 2039 sonrasına da uzatmayı ve sanayi sektörlerine belirli koşullara bağlı olarak üc­retsiz tahsisat vermeye devam etmeyi öner­di. AB’nin Kyoto Protokolü kapsamındaki yü­kümlülüklerini yerine getirmesine yardımcı olmak amacıyla 2005 yılında hayata geçirilen ETS, kapsadığı sektörlerdeki sera gazı emis­yonlarını yaklaşık yüzde 50 azalttı.

AB’nin 2030 iklim hedeflerine dayanan ETS sistemi, 2021’de kabul eden Avrupa İk­lim Yasası kapsamında, 1990 seviyelerine kı­yasla sera gazı emisyonlarının yüzde 55 azal­tılmasını öngörüyor. AB ayrıca 2050 yılına ka­dar yasal olarak net sıfır emisyona ulaşmakla yükümlü olacak. AB bunun yanı sıra 2040 yılı­na kadar net sera gazı emisyonlarını yüzde 90 azaltmayı öngören bağlayıcı bir ara iklim he­defi de kabul etmişti.

ETS’nin dördüncü yasama revizyonu kap­samında AB Komisyonu, ücretsiz emisyon tahsisatı ve piyasanın işleyişi gibi temel un­surların AB’nin iklim hedefleri ile rekabet gü­cü arasındaki dengeyi sağlamaya devam edip etmediğini değerlendirecek.

Demir-çelik, çimento, kimya, petrol rafine­rileri, kâğıt ve kâğıt hamuru, cam, seramik ve alüminyum sektörleri ETS kapsamında bulu­nuyor. Havacılık ve deniz taşımacılığı ise sis­temin kısmen kapsamında. Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) içindeki uçuşlarda şirketlerin ne­den oldukları emisyonlar için ödeme yapması gerekiyor. AB Komisyonu’nun yeni önerisine göre, Avrupa’ya 5 bin kilometreye kadar mesa­fedeki noktalardan gelen uluslararası uçuşlar 2029’dan itibaren CO2 emisyonları için ödeme yapmak zorunda olacak.

AB limanlarına uğrayan büyük gemiler ise 2024’ten bu yana ETS kapsamına dahil. Deniz­cilik şirketlerinin bildirdikleri emisyonların tamamından sorumlu hale gelmesi de kademeli olarak gerçekleşiyor.

Yeşil dönüşüme destek

ETS’nin temel amacı, sanayiyi daha az kir­letmeye teşvik ederken elde edilen gelirleri de yeşil dönüşümün finansmanında kullanmak.

ETS, hayata geçirildiğinden bu yana toplam 265,7 milyar euro gelir elde edildi. Bunun bü­yük bölümü doğrudan AB ülkelerine aktarıldı. Gelirin bir kısmı ise temiz teknolojilere yöne­lik inovasyon ve enerji dönüşümünü destekle­yen AB fon programlarına aktarılıyor. AB Ko­misyonu, üye devletlerin ETS gelirlerinin en az yüzde 50’sini yurt içi sanayinin karbonsuz­laştırılmasına ayırmasını istiyor. Karbon ma­liyetlerinin elektrik faturalarına yansıtılması, Rusya, Çin ve ABD karşısında zaten zayıflayan rekabet güçlerini daha da aşındırdığı biliniyor.

İtalya’nın ETS’nin tamamen kaldırılmasını açıkça istemesiyle bazı AB ülkelerinden des­tek buldu. Fosil yakıtlara geleneksel olarak da­ha bağımlı olan Avusturya, Çekya, Slovakya, Macaristan ve Polonya da yüksek karbon ma­liyetlerine karşı safta yer aldı. Portekiz, İspan­ya, Danimarka, Finlandiya ve büyük miktarda yenilenebilir enerji üreten ülkeler ise, karbon­suzlaşmaya ihtiyaç duyan sektörler için önemli gelir sağladığını vurgulayarak, AB Komisyonu nezdinde ETS’nin korunması ve iklim hedefle­rinden geri adım atılmamasını istiyor.

Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) doğrudan tüketiciler tarafından satın alınmasa da yakıt tedarikçilerinin karbon maliyetinin bir kısmı­nı benzin, dizel, doğal gaz ve kalorifer yakıtı gi­bi ürünlerin fiyatlarına yansıtması bekleniyor…