AB’de genişleme reformu

Avrupa Yayın Birliği (EBU) tarafından küresel haber kanalı CNN’e rakip ola­rak kurulan Euronews, Avrupa Birliği Ko­misyonu’nun “genişlemede rolünü yeniden güçlendirmek için süreci reforme etmeye hazırlandığı”nı duyurdu.

Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Antanio Costa’nın AB’nin 27 başkentinde yaptığı görüşmelerin ardından önümüzdeki ekim ayında yapılacak AB liderler zirvesinde ge­nişleme sürecinin reformu üzerine strate­jik bir tartışmaya hazırlık yapıyor. Lider­ler zirvesi öncesi AB Komisyonu, inisiyatifi yeniden ele almasına veya en azından tar­tışmanın kontrolünü bütünüyle yitirme­mesine yardımcı olacak öneriler üzerinde çalışıyor.

AB Komisyon sözcüsü “Konuyla ilgili olarak çeşitli üye devletlerden katkılar gör­dük. Komisyon da bu alanda çalışıyor. Bu yıl ekim ayında yapılacak Avrupa Konseyi toplantısında genişleme ve reformlar üze­rine yapılacak stratejik tartışmayı sabırsız­lıkla bekliyoruz” diye konuştu Euronews kanalına.

Batı Balkan ülkesi Karadağ’ın AB’ye ka­tılma sürecinde sona gelinirken, AB’de “ge­nişleme” yeniden gündemin en üst sıraları­na yükseldi. AB üyesi ülkeler, katılım süre­cinin nasıl reforme edileceğine dair çeşitli fikirler içeren bir dizi pozisyon belgesi or­taya koydu.

AB’nin altı kurucu üyesinden beşi, Maca­ristan eski Başbakanı Viktor Orban yöneti­minden çıkarılan derslere dayanarak, de­mokratik gerilemenin ve hukukun üstün­lüğü ihlallerinin önüne geçmek için mevcut güvencelerin güçlendirilmesini önerdi. Al­manya ve Fransa, aday ülkelerin tam üye­liğe ulaşmadan önce AB katılımının fayda­larını daha erken hissedebilmelerini sağ­layacak kademeli entegrasyon için çeşitli önerilerde bulundu. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’ya güvenlik ga­rantileri genişletmek için bir “ortak üye­lik” statüsü oluşturulmasını önermişti da­ha önce. Almanya’nın bu önerisi, AB yürüt­me organının en üst siyasi düzeyinde ele alınıyor.

AB Komisyonu’nun, geçen yıl önerdi­ği 30 veya daha fazla üyeli bir birliğin büt­çe, karar alma ve iç işleyiş açısından nasıl çalışacağını ortaya koyan genişleme önce­si politika değerlendirmelerini açıklama­sı bekleniyordu. Ancak Ukrayna’nın üyelik başvurusunun tabloyu önemli ölçüde kar­maşıklaştırmasının ardından bu değerlen­dirmeler sessizce rafa kaldırıldı. Süreç, AB içindeki güç ve kaynak dağılımını doğrudan etkilediği için Avrupa başkentlerinde özel­likle hassas bir konu olmaya devam ediyor.

Üyelik süreci tamamlandıktan sonra ye­ni üye devletlerde demokratik gerilemeyi önlemeye yönelik güvence mekanizmaları­na ilişkin tartışmaların devam ettiğini be­lirten AB Komisyon sözcüsü, “Gelecekteki katılım antlaşmalarına hangi güvencelerin nasıl yerleştirilebileceği üzerine düşünü­yoruz. Amaç, özellikle temel konularla bağ­lantılı olarak müzakereler sırasında verilen taahhütlerin, katılımdan sonra da korun­masını sağlamak” olduğunu ifade ediyor.

Güçlü güvenceler isteniyor

AB Komisyonu, genişleme sürecine iliş­kin 2025 yıllık değerlendirme raporun­da, “Gelecekteki katılım antlaşmalarının, katılım müzakerelerinde üstlenilen taah­hütlerde gerilemenin önlenmesi için daha güçlü güvenceler içermesi, ayrıca yeni üye devletlerin hukukun üstünlüğü alanındaki sicillerini korumaya ve bunu geri döndürü­lemez hâle getirmeye devam etmeleri gere­kiyor” görüşünün altını çizdi.

Güvence mekanizmalarının, adalet ve te­mel haklara odaklanıyor. Özellikle yargının bağımsızlığı ve etkinliği, savaş suçu dava­larının ele alınma biçimi, azınlıkların ko­runması ve mültecilere ilişkin meseleler en sıcak gündem maddesi. AB’nin altı kurucu ülkesinden beşi, çok daha ileri gidilmesini talep ederek, olası hukuki ihlaller için AB fonlarının ve hatta kurumsal karar alma sü­reçlerindeki oy haklarının askıya alınması gibi hızlı yaptırımlar önerdi. Bazı AB üye ülkeleri, bu önerinin, üye devletler arasın­da eşitlik ilkesini zedeleme riski taşıdığını ve bu tür bir koşulluluğun katılım antlaş­masını fiilen yeniden açmak anlamına ge­lebileceğini savunuyor.

AB’de çeyrek asırdır süren “yeniden yapı­lanma” tartışmaları “genişleme süreci re­formu” ile bir kez daha yeniden alevlendi…