Açlık oyunlarında Türkiye, gıda fiyatlarından en çok etkilenecek ülkelerden biri

BBC Verify’e gö­re Hürmüz Bo­ğazı tamamen kapa­nırsa küresel buğ­day fiyatları yüzde 4,2 artacak. Rapora göre gıda fiyatların­daki artıştan en çok etkilenecek ülke­ler “Zambiya, Tay­van, Venezuela, Pa­kistan ve Türkiye.” Hem gübrede hem de enerjide dışa bağımlı Türkiye hayvan ye­minde ithalatçı, enf­lasyonu yüksek, ve­rimi düşük. Çağın en zorlu “Açlık ;Oyunla­rı Olimpiyatlarında” Türkiye yeni yetkin­likler edinmek zo­runda.

Hürmüz’de yaşa­nan kesinti, üretimi doğrudan durdurmasa bile gir­dilere erişimi geciktirerek, fi­yatları artırarak, endişe yara­tarak üretimin ritmini bozuyor.

Hürmüz krizi berlin duvarı kadar önemli

Tarihçi Peter Frankopan, Hürmüz krizini Berlin Duva­rı’nın yıkılması ve 11 Eylül sal­dırılarıyla aynı ölçekte bir kırıl­ma olarak tanımlıyor. “Bugün barış sağlansa bile zincirleme etkiler devam edecek” diyor. Tarım ve Orman Bakanı İbra­him Yumaklı’ya göre “üç tara­fı denizler, beş tarafı krizlerle dolu Türkiye” oyunu nasıl oy­namalı? Artık her şey stratejik, her şey kritik kaynak. Toprak, veri, doğal kaynaklar, mineral­ler, coğrafya, finansal dayanık­lılık, operasyonel kıvraklık, iyi bir yönetişim, demokrasi, adil bir yönetim. Tüm bunlar açlık oyununda en önemli silahlar. Oyuncuların çoğu efsane bir ta­rafta Maradona’nın çalım yete­neği, bir tarafta Messi’nin aklı. Ligin altlarına doğru vasatlar sahada nal topluyor.

Tedarik zinciri değil çok bilinmeyenli denklem

Modern dünyanın ticaret pa­radigmaları kırıldı, Hürmüz ar­tık büyüklere akıl oyunları. Kü­resel tarım ticareti çözüleme­yecek kadar grift. Bu grift yapı, klasik “üret-tüket” zincirinden çok daha karmaşık bir denkle­me dönüşmüş durumda.

Ortadoğu’nun ürettiği güb­reyle Brezilya, Hindistan, Çin, ABD gıda üretiyor. Brezilya’nın ürettiği soya ve mısırı Çin alı­yor. Brezilya gübresiyle bes­lenen sığırları Türkiye prote­ine dönüştürüyor. Katar, Ara­bistan, İran Avustralya ve Yeni Zelanda’dan ithal ettiği kuzu­larla hayatta kalıyor. Bölgede işlenen tahıllar Afrika’ya can suyu olurken bölgenin bizati­hi kendisi dünyanın geri kala­nına enerji, petrol, LNG satı­yor. Türkiye denklemde yalnız­ca bir halka değil, aynı zamanda kırılgan bir düğüm noktası. Hu­siler’in İran lehine savaşa gir­mesiyle Hürmüz’de de işler de­ğişti. Gübrede alternatif üretici Rusya, Hindistan, ihracatı dur­durdu. Zihin haritası binlerce denkleme gebe.

Açlık savaşı mı yoksa açlık oyunu mu?

Dünya Ticaret Örgütü’ne gö­re 2026 yılı küresel GSYİH bü­yümesi yüzde 0,3 azalacak. Sa­vaş devam ederken ABD müt­tefiki Japonya Beyaz Saray’a ziyaret gerçekleştirdi ABD’nin nükleer ve doğalgaz tesislerine 73 milyar dolarlık yatırım ya­pacağını duyurdu. ABD Orta­doğu’ya 16 milyar dolarlık silah satışı açıkladı. Petrol fiyatla­rı 116 doları geçti.

Trump algo­ritmaların iştahını yönetmek için teknoloji devlerini danış­man yaptı. ABD dünyayı kao­sa sürüklerken zenginler daha da zengin oldu. Petrol fiyatla­rındaki artış sayesinde Rusya günde fazladan 150 milyon do­lar gelir elde etti. Norveç, Kana­da diğer kazananlardan. Piya­sa analistlerine göre Trump’ın ABD’nin İran enerji altyapısı­na saldırılarını erteleyeceğine dair açıklamasından beş dakika önce 6 milyon varil petrol satıl­dı. Veriler savaşı değil kuralları değişmiş yeni bir oyunu göste­riyor. Kazananlar üretimi değil, akışı yönetenler, doğru zaman­da doğru pozisyon alanlar.

Savaş verimliliği düşürüyor

Artan enerji fiyatları enerji tüketimi yüksek ekonomilerin verimliliğini düşürüyor. Glo­bal Petrol Prices’e göre, 85 ülke benzin fiyatlarında artış yaşa­dı. Türkiye’de petrol fiyatı yüz­de 50 arttı. Pakistan, Filipinler kamu çalışanlarına haftada bir gün izin verdi. Hisse senetle­ri yüzde 5.5 düştü. Uzmanlara göre tüm bunlar ekonomilerin verimliliğini düşürüyor. Ve­rimlilik kaybı, yalnızca üretim miktarını değil, rekabet gücü­nü de etkiliyor.

Oyunu kim kazanacak?

Velhasıl, Kpler tarım analis­ti Ishan Bhanu’ya göre, “küre­sel ticaretini artık fiyatlardan çok liman performansı, rota riskleri ve lojistik kapasite be­lirliyor. Oyunun kuralları kök­ten değişiyor. Tarımı yönetmek artık kaynaktan öte işlevsel bir akıl gerektiriyor. OECD’ye gö­re Türkiye saat başına 53.4 do­larlık değer üretirken dünya or­talaması 67.1 dolar. Saat başına ürettiğimiz değer ABD’den yüz­de 66 daha düşük. Daha çok ça­lışıyor, daha çok kaynak kulla­nıyor, daha az değer yaratıyo­ruz. Uygarlık saplantılı ilişkiler ağıyla bambaşka bir faza giri­yor. Oyunu gübre eksikliği, yem açığı, yurt dışına bağımlılık ola­rak okumaktan öte bir açlık sa­vaşı olarak algılamak gerekiyor. Tarım artık yeşil sahalarda de­ğil zihinlerde gol atıyor.