Akdeniz’de hiçbir ülke sorunları tek başına çözemez

Akdeniz bugün bir yol ayrımında. Ya parçalanmış krizlerin yükünü taşıyan bir fay hattı olarak kalacak ya da ortak çıkarlar etrafında yeniden bağlanan bir işbirliği alanına dönüşecek. Türkiye’nin de üyesi olduğu Akdeniz Birliği’nin yeni stratejik vizyon belgesi, bölgedeki insanları, ülkeleri ve ekonomileri birbirine bağlamayı hedefliyor.

Türkiye’nin de aralarında bu­lunduğu 43 Akdeniz ülkesi­nin üyesi olduğu Akdeniz Birliği (UfM), Avrupa ve Akdeniz ülkele­ri arasında işbirliğinin temellerini atan Barselona Süreci’nin 30’un­cu yıldönümü vesilesiyle, “Daha Güçlü bir Euro-Akdeniz Ortaklığı için Birlikte” temasıyla birkaç haf­ta önce Barselona’da 10. Bölgesel Forumu’nu düzenledi.

AB Dışişleri ve Güvenlik Politi­kası Yüksek Temsilcisi Kaja Kal­las ve AB Akdeniz Komiseri Dub­ravka Šuica’nın eş başkanlığında gerçekleştirilen toplantıya, İspan­ya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares ve UfM Genel Sekreteri Nasser Kamel de katıldı. Akdeniz Birliği’nin yeni vizyon belgesinin açıklandığı forumda, Akdeniz Bir­liği ile Avrupa Birliği arasında iş­birliğini artırmak ve diyaloğu güç­lendirmek amacını barındıran AB Akdeniz Paktı’nın lansmanı da ya­pıldı.

Peki Akdeniz Birliği’nin yeni vizyon belgesi ne içeriyor?

Bir kere Barselona Süreci’nin 30. yıldönümü, Akdeniz için sem­bolik bir takvim hatırlatıcısından çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu­gün Akdeniz havzası, iklim krizin­den jeopolitik kırılganlıklara, eko­nomik parçalanmadan sosyal ay­rışmaya kadar uzanan sorunlarla karşı karşıya. Ve bu sorunların or­tak bir özelliği var: Bu sorunların hiçbiri tek bir ülkenin, tek başına çözebileceği nitelikte değil.

Tam da bu nedenle Akdeniz Bir­liği, yalnızca geçmişi anmakla ye­tinmeyen; geleceği yeniden tanım­lamayı hedefleyen bir vizyon de­ğişikliğine gidiyor. Üye ülkelerin çağrısıyla şekillenen bu yeni viz­yon, UfM’yi bölgesel diyaloğun ötesine taşıyarak kolektif eylem üreten bir platforma dönüştürme iddiası taşıyor.

Bu dönüşümün merkezinde yer alan en önemli kavram ise “Bağ­lantı.”

Bağlantı neden bu kadar kritik?

UfM’nin ortaya koyduğu çerçe­veye göre Akdeniz’de istikrar, kap­sayıcılık ve refah; şu üç şeye doğ­rudan bağlı: İnsanlar, ülkeler ve ekonomiler arasındaki bağların güçlendirilmesi. Bu yaklaşım, Av­rupa Birliği’nin Akdeniz için geliş­tirdiği yeni pakt ile de uyumlu bir stratejik zemine oturuyor.

Burada söz konusu olan bağlan­tı yalnızca fiziksel altyapılarla sı­nırlı değil. Eğitimden dijitalleşme­ye, enerjiden güvenliğe, ticaretten sosyal uyuma uzanan çok katmanlı bir etkileşim alanı tanımlanıyor. UfM’nin yeni vizyonu, bu çok bo­yutlu bağlantıyı üç ana eksende ele alıyor: İnsanları bağlamak, ülke­leri bağlamak ve ekonomileri bağ­lamak.

İnsanları bağlamak: Bölgesel dayanıklılığın temeli

Yeni vizyonun belki de en kri­tik ayağı, insan unsurunu merke­ze alması. UfM, kapsayıcı eğitim politikaları, ortak araştırma prog­ramları ve hareketlilik mekaniz­malarıyla fırsat eşitliğini artırma­yı hedefliyor. Bu yaklaşım, yalnız­ca bireysel kazanımlar yaratmayı değil; aynı zamanda bölgesel anla­yışı ve sosyal uyumu güçlendirme­yi amaçlıyor.

Toplumsal cinsiyet eşitliği ve gençlere duyarlı politikalar, bu viz­yonun ayrılmaz bir parçası. Sivil toplum, akademi ve iş dünyasının politika yapım süreçlerine daha fazla dahil edilmesi; beceri geliş­tirme, uyum ve dayanıklılık kapa­sitesinin artırılması açısından ki­lit görülüyor. UfM’ye göre bölge­sel istikrar, ancak toplumların bu sürece aktif katılımıyla kalıcı hale gelebilir.

Ülkeleri bağlamak: Güven, dayanıklılık ve diyalog

İkinci eksen, ülkeler arasında­ki ilişkilerin yeniden yapılandırıl­masına odaklanıyor. İklim değişik­liği, su stresi, enerji güvenliği ve gı­da arzı gibi başlıklar; Akdeniz’de hem ortak risk hem de ortak işbir­liği alanları olarak öne çıkıyor.

UfM, bu alanlarda yapılandırıl­mış bölgesel diyalog mekanizma­larını güçlendirmeyi hedefliyor. Doğal kaynakların sürdürülebi­lir ve ortak yönetimi, afet riskinin azaltılması ve sivil koruma konu­larında koordinasyonun artırıl­ması; yalnızca kriz yönetimi açı­sından değil, gerilimlerin azaltıl­ması açısından da stratejik önem taşıyor.

Buradaki yaklaşım dikkat çeki­ci: Güven inşası soyut diplomatik söylemlerle değil, pratik işbirliği üzerinden sağlanmak isteniyor. UfM’nin toplantı düzenleme ve arabuluculuk kapasitesi, bu bağ­lamda barışın somut getirilerini güvence altına alacak bir araç ola­rak konumlanıyor.

Akdeniz’de ekonomileri bağlamak

Vizyonun üçüncü ayağı ise eko­nomik bağlantı. Ticaret, yatırım ve sınır ötesi işbirliği yoluyla bölgesel entegrasyonun derinleştirilme­si; ulaşım, enerji ve dijital altyapı alanlarında bağlantıların güçlen­dirilmesi hedefleniyor.

UfM, bu süreçte uluslararası ortaklar ve finans kuruluşlarıy­la daha yakın çalışmayı planlıyor. Amaç; yatırımları katalize etmek, düzenleyici uyumu teşvik etmek ve koordineli sınır ötesi eylemle­ri mümkün kılmak. Dijital altyapı, beceri geliştirme ve sorumlu tek­noloji kullanımı ise yeni dönemin vazgeçilmez başlıkları arasında yer alıyor. Bu yaklaşım, Akdeniz’i küresel değer zincirlerinden ko­pan bir çevre olmaktan çıkarıp; kü­resel ticaret zincirlerine yeniden bağlanan, üretken ve rekabetçi bir ekonomik alan haline getirme po­tansiyeli taşıyor.

Coğrafi ufkun genişlemesi

Yeni vizyon yalnızca politika ön­celiklerini değil, UfM’nin çalış­ma biçimini de dönüştürüyor. Ku­rum, işbirliği ağlarını Akdeniz’in ötesine taşıyarak Körfez ülkeleri, Afrika ve alt bölgesel çerçeveler­le ortaklıklarını genişletmeyi he­defliyor. Bu stratejik açılım, çok taraflılık ve Birleşmiş Milletler (BM) şartı ilkelerine dayanan bir kolektif eylem anlayışını güçlen­dirmeyi amaçlıyor. UfM, jeopoli­tik dinamiklerin hızla değiştiği bir ortamda; esneklik, dayanıklılık ve uyum yeteneği sergileyerek bölge­sel bağlantıların mimarı olma ro­lüne talip oluyor.

Akdeniz bugün bir yol ayrımın­da. Ya parçalanmış krizlerin yükü­nü taşıyan bir fay hattı olarak kala­cak ya da ortak çıkarlar etrafında yeniden bağlanan bir işbirliği ala­nına dönüşecek. UfM’nin yeni viz­yonu, bu ikinci seçeneğin mümkün olduğuna dair güçlü bir siyasi ve stratejik mesaj içeriyor.