Altında dalga boyu artar, petrolde hareket sınırlı olur

Piyasalar yeni yıla da ha­reketli bir başlangıç yap­tı. Yılın ilk günlerinde dünya genelinde pozitif bir hava ha­kimken hafta sonu ABD’nin Venezuela’ya yönelik gerçek­leştirdiği operasyon bir anda tedirginlik yarattı. ABD’den gelen ilk açıklamalar son­rasında piyasada dikkatler petrol ve her jeopolitik olay­da ‘güvenli liman’ olarak gö­rülen altına çevrildi.

Piya­saların ilk tepkisini bugün açılışta göreceğiz ama ilk gelen yorumlar, petrolde ha­reketin daha sınırlı altın başta olmak üzere değerli metal­lerde ise dalga boyunun da­ha geniş olacağı yönünde. Pi­yasalar açısından Rusya ve Çin’den gelecek açıklamalar­da önemli.

ABD, aylar süren yoğun ekonomik ve askeri baskının ardından Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’ya karşı büyük çaplı bir saldırı düzenlerken, Maduro yaka­lanarak ülke dışına çıkarıl­dı. Amerika kıtasında artan tansiyon bir taraftan Vene­zuela’nın siyasi geleceğine diğer yandan ülkenin petrol endüstrisine yönelik belir­sizlikleri artırdı.

Operasyon sonrası açıklama yapan ABD Başkanı Donald Trump’ın, Venezuela’ya düzenlenen sal­dırıların ardından dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkenin petrol endüst­risine “çok güçlü bir şekilde” dahil olacaklarını açıklaması, Venezuela’nın petrol kaynak­larını yeniden dünyanın odak noktası haline getirdi. Trump saldırı sonrası düzendiği ba­sın toplantısında, ABD’nin büyük petrol şirketlerini ül­kede devreye sokacaklarını, milyarlarca dolar harcayarak petrol altyapısını onaracak­larını ve bunun ekonomik ka­zanç sağlayacağını ifade etti.

OPEC’in kurucu üye­si olan Venezuela, 303 milyar varil ile dünya­daki en büyük kanıt­lanmış petrol rezervine ülke konumunda. Söz konusu rakam küresel petrol rezervinin yüzde 17’sine denk.

Venezuela her ne kadar dünyanın en büyük rezervine sa­hip olsa da küresel petrol üre­timinin sadece yüzde 0.8’ini gerçekleştiriyor. Ülkenin bo­zuk altyapısı ve uluslararası yaptırımlar ülkenin potan­siyelinin altında üretim yap­masına neden oluyor. Son 10 yıllık rakamlara bakıldığında Venezuela’nın petrol piyasa­sındaki payının hızla gerile­diği görülüyor.

2023 yılında günlük 742 bin varil olan Ve­nezuela’nın petrol üretimi 2013’teki seviyelerine kıyas­la yüzde 70 gerilemiş durum­da. 1970 yılında ülkenin gün­lük petrol üretimi 3.5 milyon varil seviyesindeydi. Geç­mişte ABD, Venezuela petro­lünün en büyük alıcısı konu­mundayken, yaptırımların devreye girmesinin ardından Çin ülkenin en büyük petrol müşterisi haline geldi.

Piyasaya etkisi sınırlı kalabilir

Yaşanan bu sıcak gelişme­nin ardından özellikle pet­rol fiyatlarının önümüzdeki süreçte nasıl bir seyir izleye­ceği merak ediliyor. Türkiye gibi petrol ithal eden ülkeler için enerji fiyatlarının sey­ri makroekonomik dengeler için de kritik öneme sahip.

Analistler, Venezuela’nın kü­resel petrol arzındaki payının sınırlı olması nedeniyle sal­dırıların petrol fiyatları üze­rindeki etkisinin kısa vade­de sınırlı kalabileceğini, buna karşın ülkedeki siyasi geliş­melerin piyasalar açısından belirleyici olacağını ifade ediyor. Bazı analistler, olası bir rejim değişikliğinin başa­rılı olması halinde uzun vade­de yaptırımların kaldırılma­sı ve yabancı yatırımların ge­ri dönmesiyle Venezuela’nın petrol üretimi ve ihracatının artabileceğini belirtirken, bazıları da zorla gerçekleşti­rilen rejim değişikliklerinin petrol arzını hızlı şekilde is­tikrara kavuşturmayacağına işaret ediyor.

Trump, Vene­zuela’nın petrol endüstrisi­ni yeniden inşaa etmek için milyarlarca dolar harcaya­caklarını söylemesinin ar­dından ABD’li petrol şirket­lerinden henüz bir açıklama gelmedi. Ülkede faaliyet gös­teren tek ABD’li şirket olan Chevron, yalnızca “ilgili yasa ve düzenlemelere” uyacakla­rını taahhüt etti. ABD’nin en büyük petrol şirketi Exxon­Mobil, yorum talebine ya­nıt vermedi. Bir diğer büyük oyuncu ConocoPhillips ise gelişmeleri izlediğini belir­terek, “Gelecekteki iş faali­yetleri veya yatırımlar hak­kında spekülasyon yapmak erken olur” dedi.

Altın ve gümüşte yükseliş yaşanabilir

MST Financial’da ener­ji araştırmaları başkanı Sa­ul Kavonic, yeni bir Venezu­ela hükümetinin yaptırımla­rın kaldırılmasına ve yabancı yatırımcıların geri dönmesi­ne yol açması durumunda ih­racatın orta vadede 3 milyon varile yaklaşabileceğini tah­min etti. Ya Wealth Direktörü Anuj Gupta, altın, baz metal­ler, ham petrol ve diğer enerji emtialarında yukarı yönlü bir açılış beklediğini belirterek, “ABD’nin Venezuela’ya saldı­rısının bölgede jeopolitik ge­rilimi tetiklemesi ve belirsiz­liği artırması bekleniyor. Bu nedenle, altın, gümüş, bakır, ham petrol, benzin vb. için yukarı yönlü bir açılış bekli­yorum” dedi.

ABD’nin Venezuela’ya yö­nelik saldırısından sonra al­tın ve gümüş fiyatlarda yük­seliş beklediğini söyleyen Ba­sav Capital’in kurucu ortağı

 Sandeep Pandey, “ABD-Ve­nezuela krizi, dünyanın en büyük gümüş ihracatçıla­rı olan Peru ve Çad’ın gümüş ihracatı için kullandığı deniz yolunu tehlikeye attı. Bunun da benzer şekilde altın fiyat­larının pazartesi günü yük­selmesine yol açması bekle­niyor” yorumunu yaptı.

‘Petrol fiyatlarında fırlama olmaz’

A/S Global Risk Management’ın baş analisti ve araştırma başkanı Arne Lohmann Rasmussen, ABD saldırısının ölçeği beklenmedik olsa da, piyasaların zaten petrol ihracatını aksatacak bir Venezuela çatışmasını fiyatlandırdığını söyledi.

Venezuela’nın günde 1 milyon varilden az petrol ürettiğine dikkat çeken Rasmussen, “Bu rakam küresel petrol üretiminin yüzde 1’inden az. Ülke üretiminin yaklaşık yarısını ihraç ediyor. Ülkeye yapılan operasyon ayrıca küresel petrol piyasasının arz fazlası ve talebin nispeten zayıf olduğu bir dönemde yaşandı. Yaşananlar fiyatlamaları olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek büyük bir jeopolitik olay. Ancak piyasada hala çok fazla petrol var ve bu yüzden petrol fiyatları fırlamayacak” dedi.

Rasmussen, Brent petrol fiyatlarının vadeli işlemlerin açılmasıyla birlikte sadece 1 ila 2 dolar, hatta daha az artacağını tahmin etti. Petrol fiyatları geçen yıl yüzde 20 civarı geriledi. Kısa vadede Venezuela’da yaşanan gelişmelerin ne yönde evrileceği kestirilemese de ülkenin küresel petrol üretimini artırma olasılığının fiyatlara aşağı yönlü baskı yarabileceğini düşünen uzmanların sayısı oldukça fazla.

Günlük 2 milyon varil için 110 milyar dolar gerekiyor

 Venezuela, yaklaşık 50 yıl önce petrol endüstrisini millileştirme yoluna gitti ve daha sonra 2007’de özel düzenlemeler altında işletilen operasyonların kontrolünü ele geçirdi. Chevron kalmayı kabul ederken, ExxonMobil ve ConocoPhillips dahil olmak üzere diğerleri yeni şartları kabul etmeyi reddetti.

Rystad Energy adlı sektör danışmanlık şirketinin jeopolitik analiz başkanı Jorge León, “Tahminimce, Başkan Trump bunu kamuoyuna açıkladıysa, muhtemelen ABD şirketleriyle önceden bir anlaşma yapılmıştır” dedi. Jeopolitik stratejist ve danışman Tina Fordham ise, “Onların da görüşmelere dahil olduklarını varsayıyoruz” dedi. 2030’ların başlarında günde 2 milyon varillik petrol üretimine ulaşmak için tahmini 110 milyar dolarlık bir yatırıma ihtiyaç olduğu hesaplanıyor.