Anne ve babaya ölüm aylığı hangi şartlarda bağlanır?

Ölüm aylığında en az bilinen ve en fazla yanlış anlaşılan konuların başında, anne ve babanın ölüm aylığından yararlan­ma şartları geliyor. Pek çok kişi, sigorta­lı çocuğunu kaybe­den anne ve babanın doğrudan ölüm aylığı alabileceğini düşün­se de, 5510 sayılı Sosyal Sigorta­lar ve Genel Sağlık Sigortası Ka­nunu bu konuda oldukça ayrıntılı koşullar öngörüyor.

Çocuklar ve dul eş için uygula­nan kurallar ile anne ve baba için getirilen düzenlemeler birbirin­den farklı. Bu nedenle her baş­vurunun kendi özel şartları çer­çevesinde değerlendirilmesi ge­rekiyor.

Anne ve baba her zaman ölüm aylığı alamıyor

Uygulamada en sık karşılaşı­lan yanlışlardan biri, “Sigorta­lı evladım vefat etti, bu nedenle bana mutlaka ölüm aylığı bağla­nır.” düşüncesidir. Oysa anne ve babaya ölüm aylığı bağlanabil­mesi için yalnızca sigortalı çocu­ğun vefat etmiş olması yeterli de­ğildir. Kanun, öncelikle dul eş ve çocukları koruma altına alıyor. Anne ve babanın hak sahipliği ise belirli koşulların gerçekleşmesi­ne bağlı olarak doğuyor.

Bu nedenle her başvuru olum­lu sonuçlanmayabiliyor.

“Artan hisse” şartı neden önemli?

5510 sayılı Kanun’un en önem­li düzenlemelerinden biri “artan hisse” uygulamasıdır.

Sigortalının eşi ve çocukları­na bağlanan ölüm aylıkları son­rasında, aylık bağlanabilecek bir pay kalması halinde anne ve baba da bu haktan yararlanabiliyor.

Başka bir ifadeyle, eş ve ço­cukların hak sahipliği nedeniyle ölüm aylığının tamamı kullanıl­mışsa, 65 yaşın altındaki anne ve baba için kural olarak ölüm aylığı bağlanmıyor.

Bu nedenle SGK’nın yaptığı değerlendirmelerde, dosyada ar­tan hisse bulunup bulunmadığı öncelikle inceleniyor.

Gelir durumu da dikkate alınıyor

Anne ve babanın ölüm aylı­ğı alabilmesi için yalnızca artan hisse bulunması yeterli değil.

Kanun, anne ve babanın eko­nomik durumunu da dikkate alı­yor. Buna göre, anne ve babanın her türlü kazanç ve irattan elde ettikleri gelirlerin, yürürlükteki asgari ücretin net tutarının altın­da olması gerekiyor. Ayrıca diğer çocuklarından dolayı gelir veya aylık almamaları da aranan şart­lar arasında yer alıyor. Dolayısıy­la SGK, yalnızca aile bağını değil, ekonomik koşulları da birlikte değerlendiriyor.

65 yaşını dolduran anne ve babalar için farklı uygulama

Kanun, ileri yaştaki anne ve ba­balar için önemli bir istisna geti­riyor. Anne veya babanın 65 yaşı­nı doldurmuş olması halinde, di­ğer şartların sağlanması kaydıyla “artan hisse” şartı aranmıyor.

Bu düzenleme, ileri yaşta gelir elde etme imkânı azalan anne ve babaların sosyal güvenlik bakı­mından korunmasını amaçlıyor. Ancak bu durumda da gelir duru­mu ve diğer hak sahipliği şartları önemini koruyor.

Başvuruda en çok yapılan yanlışlar

Anne ve babanın ölüm aylığı başvurularında en sık karşılaşı­lan hatalar şunlar oluyor:

-Sigortalı çocuğun vefat et­mesinin tek başına yeterli oldu­ğunu düşünmek.

-Diğer çocuklardan alınan gelir veya aylıkların dikkate alın­madığını sanmak.

-Gelir durumunun SGK tara­fından araştırılmayacağını zan­netmek.

-65 yaş üzerindeki uygulama­nın tüm şartları ortadan kaldır­dığını düşünmek.

Oysa her başvuruda hem hak sahipliği hem de gelir ve sosyal güvenlik durumu ayrıntılı olarak inceleniyor.

Başvuru süreci nasıl işliyor?

Anne ve babanın ölüm aylı­ğı talebinde bulunabilmesi için SGK’ya yazılı başvuru yapılması gerekiyor. Başvuru sırasında Ku­rum, hak sahipliğinin yanı sıra gelir durumu ve diğer sosyal gü­venlik kayıtlarını da değerlendi­riyor. Gerekli görülmesi halinde ilave bilgi ve belge talep edilebi­liyor. Bu nedenle başvurunun ek­siksiz yapılması ve istenen bel­gelerin süresi içinde Kuruma su­nulması büyük önem taşıyor.

Her dosya farklı sonuç doğurabilir

Uygulamada aynı özelliklere sahip gibi görünen iki dosyada farklı kararlarla karşılaşılabili­yor. Bunun nedeni, ölüm aylığın­da hak sahipliği değerlendirme­sinin yalnızca tek bir kritere göre yapılmaması.

Sigortalının çalışma statüsü, geride kalan hak sahiplerinin sa­yısı, gelir durumu, yaş, sosyal gü­venlik kayıtları ve dosyanın tüm özellikleri birlikte değerlendiri­liyor. Bu nedenle başka bir dosya­da uygulanan sonucun, her olay için aynı şekilde uygulanacağını düşünmek doğru değil.

Sonuç:

Anne ve babaya ölüm aylı­ğı bağlanması, sosyal güvenlik mevzuatındaki en teknik düzen­lemelerden biri olarak öne çıkı­yor. Özellikle “artan hisse”, gelir şartı ve 65 yaş uygulaması birlik­te değerlendirildiğinde, her baş­vurunun kendi koşulları içinde incelenmesi gerekiyor.

Bu nedenle hak kaybı yaşan­maması için başvuru öncesinde şartların dikkatle değerlendiril­mesi, tereddüt yaşanan durum­larda ise SGK’dan veya sosyal gü­venlik alanında uzman kişiler­den bilgi alınması önem taşıyor.

Gelecek ve bu serinin son ya­zısında, ölüm aylığının hangi du­rumlarda kesildiğini, SGK’nın hangi hallerde yapılan ödemele­ri geri istediğini ve hak sahipleri­nin en sık yaptığı hataları ele ala­cağız.