Avrupa, enerji güvenliği mücadelesini Çin’e kaybediyor

Avrupa İklim Vakfı Özel Danışmanı EMMANUEL GUERIN

İran'daki savaş, küresel servetin dramatik bir yeniden dağıtımını tetikledi. ABD petrol ve gaz şirket­leri bu yıl en az 60 milyar dolar bek­lenmedik kâr elde edebilirken, Rus­ya ek olarak 100 milyar dolara kadar mali gelir elde edebilir.

Ancak ener­ji ihracatçıları da dahil olmak üzere neredeyse tüm ekonomiler; yavaş büyüme, artan enflasyon ve sürek­li yüksek faiz oranları olasılığıyla mücadele ediyor. En net fay hattı Hürmüz Boğazı’ndan geçer; çünkü bu fay hattının kapanması Asya’nın Körfez enerjisine olan yoğun ba­ğımlılığını ortaya çıkarıyor. Avrupa da ağır bir bedel ödüyor: İran sava­şı başladığından beri Avrupa Birli­ği fosil yakıt ithalatına ek olarak 28 milyar dolar harcadı. Mevcut kriz enerji güvenliğini yeniden tanım­lıyor. 20. yüzyılda bu, petrol ve ga­za güvenilir erişim anlamına geli­yordu.

Bugün enerji güvenliği gide­rek hızla elektriklenme, yurt içinde temiz enerji üretme ve geleceğin elektrik sistemlerinin dayanacağı teknolojileri ve tedarik zincirleri­ni kontrol etme yeteneğine dayanı­yor. Bu ölçümlere göre Çin açık bir rekabet avantajına sahip. Elektrik, toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyordu, ABD ve Avrupa’da ise bu oran yaklaşık yüzde 20. AB, tüm iklim ve elekt­rifikasyon hedeflerine rağmen, it­hal fosil yakıtlara ve yabancı temiz teknolojilere bağımlı olmaya de­vam ediyor. Bugün gelinen nokta­da Avrupa Komisyonu’nun Acce­lerateEU girişimi, elektriklendir­menin aciliyetini yansıtıyor.

Bu önlem paketi, artan enerji maliyet­lerini azaltmak ve bloğun ithal fo­sil yakıtlara bağımlılığını azaltma­yı amaçlıyor. Elektrikli araçlar ve ısı pompalarını ölçeklendirmek, yenilenebilir enerjiyi genişletmek, enerji şebekelerini güçlendirmek ve depolama kapasitesi oluşturmak bu bakış açısıyla ele alınıyor. Fakat hedefler için yeterli finansman söz konusu değil. İnandırıcı bir yatırım stratejisi olmayınca hedefleriniz hırs dokusu olarak anılıyor.

Buna karşılık, Çin onlarca yıl bo­yunca entegre bir elektrifikasyon sistemi inşa etti, kritik minerallere erişimi güvence altına aldı, rafinas­yondaki hakimiyetini genişletti, ye­nilenebilir enerji, pil ve elektrikli araçları ölçeklendirdi ve sanayi ta­banını elektrifikasyona uygun ha­le getirdi. Sonuç olarak, artık temiz enerji değer zincirindeki stratejik dar noktaları Çin kontrol ediyor.

Avrupa’daki endüstriyel elektrik fiyatları, mevcut enerji şokundan önce bile Çin’in yaklaşık iki katı ka­dar yüksek olduğundan, petrostat­ların egemen olduğu bir dünyadan elektrostatların şekillendirdiği bir dünyaya geçişin hızlanması muh­temel. Düşük maliyetli elektriğe erişim doğrudan stratejik özerklik ve jeopolitik koz anlamına gelecek. Kısa vadede fosil yakıt şokundan ABD ve Rusya en çok faydalansa da denge zamanla Çin’e kayacak.

Avrupa’nın hâlâ yetişmek için zamanı var

Avrupa enerji geçişinden hâlâ faydalanabilir aksi takdirde, Av­rupa Körfez petrol ve gazına olan bağımlılığı Çin’in temiz teknoloji­lerine bağımlılıkla değiştirme ris­ki taşıyor. Ebette AB bu değişimi desteklemek için gerekli düzen­leyici çerçeveyi oluşturmaya baş­ladı. Net-Sıfır Sanayi Yasası, Kri­tik Hammadde Yasası, Avrupa Çip Yasası ve Endüstriyel Hızlandırıcı Yasası, Avrupa’nın sanayi tabanını güçlendirecek gibi duruyor.

Son olarak Avrupa Çin ile aynı stratejik oyunu oynamaya başlıyor fakat asıl kısıtlama finansmanla il­gili. 2024 Draghi AB rekabet gücü raporunun da açıkça belirttiği gibi temiz enerji geçişi için gereken ya­tırım, bloğun mevcut kaynakları­nı fazlasıyla aşıyor. Bu, gerekli har­camaları desteklemek için Euro­bondlar da dahil olmak üzere ortak finansman araçlarına acil ihtiyaç olduğu vurgulanıyor. Avrupa’nın hâlâ yetişmek için zamanı var. An­cak düzenleyici hırsını sürdürüle­bilir yatırımla eşleştirmezse, ku­rallarda güçlü ve teslimatta zayıf kalacak. Sanayi politikası ve jeopo­litik rekabetle tanımlanan bir dün­yada, yarım ölçülere pek yer yok.