Avrupa’nın kaynama noktası…

Yerkürede Avrupa, diğer kıtalardan da­ha hızlı ısınıyor. Avrupa’da her yıl re­kor sıcaklık, kuraklık, aşırı hava olayları ve yangınlar giderek daha sık rastlanır hale gel­di. Geçtiğimiz hafta hava sıcaklığı nedeniyle Fransa’da bin kişi hayatını kaybetti. Alman­ya Meteoroloji Dairesi (DWD), gündüz sı­caklığının 41,4 dereceyle rekor kırdığı ve ge­ce sıcaklığın 29,4 derece olarak ölçüldüğünü açıkladı. Avrupa, iklim değişikliğinin etkile­rini en hızlı hisseden kıta artık…

Avrupa’nın büyük bölümü sıcak hava dal­gasının etkisi altında. Her gün yeni bir rekor kırılıyor. Kuzey’de İngiltere ve İrlanda’da, Batı’da Almanya ve Fransa’da, Güney’de ise İspanya ve İtalya’da hava sıcaklıkları mev­sim normallerinin çok üzerinde. Avrupa’da­ki bu sıcaklıklar “ısı kubbesi” adı verilen ha­va olayları, Kuzey Afrika kaynaklı olan, güçlü ve yavaş hareket eden yüksek basınç sistemi, sıcak havayı Avrupa üzerinde kaynayan bir tencerenin kapağı şeklinde hapsediyor.

Avrupa Birliği (AB) Copernicus İklim De­ğişikliği Servisi’ne göre, son 25 yılda bu tür hava sistemleri Avrupa’da daha sık görülme­ye başladı. Bu durum da sıcak hava dalgala­rının daha sık ve daha şiddetli yaşanmasına yol açıyor. İngiltere merkezli iklim bilimci­lerin oluşturduğu World Weather Attributi­on (WWA) girişiminin, 2003 yılından bu ya­na Avrupa’da yaşanan çok sayıda sıcak hava dalgası üzerine yaptığı analizler, “bu aşırı ha­va olaylarının insan kaynaklı iklim değişikli­ği nedeniyle çok daha olası ve daha şiddetli hale geldiği”ni ortaya koydu.

Avrupa İklim Durumu Raporu’na göre, kı­tanın en az yüzde 95’i 2025 yılında ortalama­nın üzerinde sıcaklıklar yaşadı. 30 derecenin üzerindeki sıcak hava dalgaları Kuzey Kutup Dairesi’ne kadar ulaştı. Deniz yüzeyi sıcak­lıkları ise şimdiye kadarki en yüksek seviye­ye çıktı. Raporun hazırlanmasına katkı su­nan kuruluşlardan Avrupa Orta Vadeli Ha­va Tahminleri Merkezi’nin yöneticilerinden Florian Pappenberger, “Avrupa en hızlı ısı­nan kıta ve bunun etkileri şimdiden çok ağır hissediliyor” saptaması yapıyor.

Avrupa, küresel ortalamanın yaklaşık iki katı hızla ısınıyor. Avrupa’daki ortalama sı­caklık, 19’uncu yüzyılın sonlarındaki sanayi öncesi döneme kıyasla 2,5 derece arttı. Dün­ya genelindeki ortalama artış ise 1,4 derece olarak ölçüldü. AB Copernicus verilerine gö­re, Kuzey Kutbu (Arktik) çevresindeki orta­lama sıcaklık artışı şimdiden 3,3 derecenin üzerinde. Bunun nedenlerinden biri, buzla­rın erimesiyle ortaya çıkan koyu renkli okya­nus yüzeylerinin güneş ışığını yansıtmak ye­rine emmesi. “Albedo etkisi” olarak bilinen bu süreç Avrupa’da da görülüyor.

Alplerin yüksek kesimleri gibi geçmişte yıl boyunca veya yaz sonuna kadar karla kap­lı kalan bölgeler artık giderek daha uzun sü­re karsız kalıyor. Koyu renkli zeminler güneş ışınlarını uzaya daha az yansıttığı için ısın­ma hızlanıyor. Bilim insanları Avrupa’daki ısınmayı, batıdan Avrupa’ya doğru uzanan ve “jet akımı” olarak nitelendirilen yüksek irtifadaki rüzgâr değişimleriyle de ilişkilen­diriyor. Geçmişte daha istikrarlı olan bu güç­lü hava akımları iklim değişikliği nedeniy­le bozuldu. Bunun sonucu olarak aşırı hava olayları daha uzun süre etkili olmaya başladı.

Isınmanın sebebi temiz hava

Avrupa İkliminin Durumu 2025 raporu­na göre, 1980’lerden bu yana uygulanan da­ha sıkı hava kalitesi kuralları, hava kirliliği­ni azaltırken sıcaklıkların yükselmesine de katkı sağladı. Çevre sorunlarını önceleyen Avrupa aldığı sıkı önlemler diğer taraftan ha­va sıcaklığının artmasına neden oldu.

Temiz hava düzenlemeleri öncesinde araç egzozla­rından ve fabrika bacalarından çıkan sülfat ve nitrat parçacıkları güneş ışığını yansıta­rak kıtanın serinlemesine yardımcı oluyor­du. Bu parçacıklar, sera gazlarının yol açtığı ısınmanın bir bölümünü dolaylı olarak den­geliyordu. Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Meteoroloji Örgütü ile İngiltere Meteoroloji Kurumu’nun en son raporuna göre, önümüz­deki beş yıl içinde küresel ortalama sıcaklık­ların rekor seviyelere yaklaşması bekleniyor.

Raporda, 2031’den önce dünyanın şimdiye kadarki en sıcak yılını yaşamasının “muh­temel” olduğu belirtiliyor. İklim bilimcile­re göre yeni yüzyılla birlikte “yenilenebilir enerji”nin hızla yaygınlaşması, küresel ısın­mayı en kötü senaryolardan uzaklaştırdı. So­ğuk Avrupa ülkeleri kaynama noktasına hız­la yaklaşırken, ülkeleri yönetenler yurttaş­larını korumak için hızla önlemler almanın yollarını arıyor…