Belirsizlik çağı ve altın rallisi

Küresel ekonominin son birkaç yılı önemli belirsizliklere işaret ediyor. Geçtiğimiz günlerde Işık Üniversitesi’nde verdiğim bir dersimde öğrencilerimden günümüzde şirketlerin yatırım analizle­rini zorlayan faktörlere yönelik bir be­yin fırtınası yapmalarını istedim. Genç­ler hızla bir riskler listesi oluşturdu.

Bu listenin en başında siyasi gelişmeler, je­opolitik gerilimler, ABD-Çin belirsizliği­nin olası etkileri, küresel borç miktarında artış, enerji güvenliği, iklim değişikliğinin gıda enflasyonu gibi çeşitli makro verilere etkileri gibi faktörler üst sıralarda yer al­dı. Bu liste son yıllarda ekonomi gündemi­ni de epey meşgul ederken, birkaç jeopo­litik iyileşme olasılığı haricinde yılın ka­lan kısmı için daha ılımlı bir görünüm bizi bekliyor diyemeyiz.

Güvenli liman rallisi. . .

Malum altın bu kaotik düzende her ya­tırımcı için güvenli liman. Finans tarihin­de Dünya savaşları döneminin hemen ön­cesine denk gelen Altın Standardı dönemi ve hemen sonrasındaki Bretton Woods dö­nemlerinde de altın her zaman en itibarlı kıymet olarak kabul edilmiş ve Dünya ti­careti de bu güven unsuruna bağlı yön bul­muştu. Altının geçmiş yirmi yılı incelen­diğinde iki büyük sıçrama göze çarpmakta.

Elbette birisi 2008 küresel kriz ve sonra­sı birkaç yıla denk gelen dönem. Lehman Brothers’ın batışıyla başlayan küresel pa­nik, bankalara ve itibari para sistemine duyulan güveni sarsmıştı. Parasal genişle­me, faizlerin sıfır düzeylerine gerilemesi bu dönemde altın fiyatlarında kendi tari­hinde büyük bir ralliye dönüşmüştü. 2008 yılı Ekim ayında ortalama 720 USD/ons seviyesinden 2011 yılı Eylül’ünde 1.920 USD/ons seviyesine çıkmış ve yaklaşık %166 değer kaydetmişti.

Pandemi sonrası kalıcı belirsizlik

Altının fiyat hareketlerinde 2011 – 2020 arası sınırlı dalgalanma mevcut. Bu döne­min olayları FED’in faiz artış sinyalleri, Brexit, Trump 1.0 dönemi gibi faktörler sı­ralanırken, bu 9-10 yılın basit aritmetik or­talaması 1,400 USD/ons seviyelerine işa­ret etmişti. 2020’de pandeminin yarattığı şok dalgası, rekor düzeyde parasal genişle­meye yol açtı; bu da sonraki yıllarda hızla artan enflasyonun ve borç yükünün teme­lini atmış oldu. 2022’de Rusya-Ukrayna savaşı, enerji ve tedarik zincirleri şokları, Trump 2.0 politikaları, tarifeler derken; 2024 başında 2,480 USD/ons’luk fiyat, bu hafta başı 4,300 USD/ons’u bile aştı.

Elbette MB reservlerinde altın talebi bu ivme için bir katalizör oldu. Dünya Altın Konseyi raporlarına göre, MB’lerin 2020 yılında 255 ton altın alımı, 2021 yılında 450 tona yükseldi. 2022 yılı ise altın tale­binde bir dönüm noktası oldu. MB’ler 1,136 ton altına yatırım yaptı. 2023 ve 2024 yıl­larında bu veri; 1,037 ton ve 1,045 ton ola­rak gerçekleşti. 2025 Ağustos ayı itibarıyla bu yıla ilişkin veri, MB’lerin yaklaşık 444 tonluk altın alımına işaret etti. Henüz yıl sonu rakamlarını bilmiyoruz. Muhtemelen önceki yıllara göre daha sınırlı bir alım ra­kamı oluşacak olsa da, halen altın tarafında net alıcılı bir dönem yaşanmakta.

Olağan bir ralli mi?

Altın fiyatları bir süredir farklı göster­gelerle açıklanamayan bir duruma işaret ediyor. Mesela jeopolitik risklere yönelik ılımlı haberler gelse de, altın fiyatları yük­selmeye devam ediyor. Küresel raporlar altın için 2026 yılına ilişkin 5000 USD/ ons tahmini yapıyor. ABD’de hükümet ka­palı, Trump – FED gerilimi malum, ayrı­ca kendisi Çin’e vergi koyduğunu açıkla­yarak tarifeler düğmesine yeniden bastı.

Bloomberg Economics tarifeler nedeniyle küresel ekonominin 2027 yılı sonuna ka­dar 1,4 trilyon dolarlık bir gerilemeye ma­ruz kalacağı yönünde tahminini açıkla­dı. Uluslararası Finans Enstitüsü küresel borcun 2025 yılının ikinci çeyreği itiba­rıyla 337 trilyon USD’ye ulaştığını açıkla­dı. Geleneksel para sistemine güven azal­dı. Altın da artık güvenli liman olmanın ötesine geçmiş, olası çöküş senaryoları kapsamında kutsal varlık algısına dönüş­müş durumda. Altındaki artış MB’lerin rezervleri için epey değerli. Altın yatırım­cısı için varlık balonuna dikkat çekilen bir dönem kaç kere yaşanmıştı?