Beş devin esiri yeni hayat: Evde sanal yaşam, robotik iletişim, güdümlü medya ve algılar

Garbis KEŞİŞOĞLU
Garbis KEŞİŞOĞLU DÜNYA'DA MEDYA gkesisoglu@gmail.com

Medyayı ele geçirmiş olan beş dev teknoloji firması (Amazon, Apple, Facebook, Google, Microsoft) ile Jack Dorsey’in Twitter’ı, sürekli tırmanan kazançlarına COVID-19 döneminde de milyarlarca dolar katarken Amerikan basınındaki kan kaybı devam ediyor. Ve acıklı bir tablo: Geleneksel gazetelerin ışıkları bir bir kararıyor. Bu arada, iyice yaygınlaşan evden çalışmanın da zorlamasıyla yeni teknolojiler devreye girerken hayat büsbütün değişiyor, sanal ortama kayıyor. Özellikle hizmet sektörüne robotlar her geçen gün daha fazla hakim oluyor.

Ailelere ait basın kuruluşları tarihe karışıyor

Fırsatçı finans kuruluşları ( Hedge Fund -çit fonları ) da Pandemi ortamında boş durmuyor ve geleneksel basının son medya kuruluşlarını ele geçirip parçalayarak satıp savmaya devam ediyorlar. Pandemi sonrasında ailelere ait geleneksel medya kuruluşlarını artık mumla arayacağız. ABD ‘deki en büyük çit fonlarından biri olan Alden, yüzde 32 oranındaki hissesini elinde bulundurduğu, bir zamanların en güçlü gruplarından biri olan Tribune grubunu tamamen ele geçirmek istiyor. Tribune grubunun elinde kalmış gazeteleri arasında Chicago Tribune, Baltimore Sun ve New York Daily News de bulunuyor.

Özellikle Chicago ve New York’taki gazete binaları, şehrin merkezinde oldukları için, gayrı menkul olarak satılıklarında gruba daha çok gelir getirecek.

Gazetecileri eve gönderip gazete binası pazarlıyorlar

Alden grubu, diğer iki büyük hissedarı ikna ettikten sonra, geniş çapta tasarruf tedbirlerine başvuracak ve yazı işleri personelinin yarısından fazlasını evlerine gönderecek.

Grubun medya ile ilgili yan kuruluşu Media News Group ise, aralarında Denver Post, Gannett grubu, San Jose Mercury News’ in de bulunduğu 60 kadar gazeteyi bünyesine almış durumda. Hedefleri çok açık... Bu gazetelerin mal varlıklarını değerlendirmek istiyor ve o nedenle de masrafları asgari seviyeye indirip, gazeteciliği geri plana atıyorlar.

Bir aile grubuna ait McClatchy kuruluşu da, iflas edince New Jersey’deki çit grubu Chatham Fonu’nun eline geçti.

Finans gruplarının gazete patronluğuna soyunmaları, medyanın geleceği için iyi bir işaret olarak görülmüyor. Nitekim Chicago ve Denver‘deki gazetelerde çalışan gazeteciler, bu gelişmelerden hiç memnun değiller... Alden grubuna dahil gazetelerden Connecticut eyaletindeki Hartford Courant ve Florida ‘da The Orlando Sentinel ‘in yazı işlerinde de ışıklar sönmüş durumda.

Evden çalışma, kablosuz interneti parlattı

Bu arada teknoloji firmaları, Covid-19 sürecinde yazılım ve büyük ekranlı televizyonların ön plana çıkması karşısında yeni ürünler geliştiriyor. Evden çalışmanın artık normal hale geldiği bu dönemde, televizyonları da ağa katan kablosuz internet bağlantılarında gelişmeler sağlanıyor. Dünya’da WiFi için yeni bir standard olarak WiFi 6 geliştirildi. Stream video yayınlarında abone sayısının çoğalması, internet hızının artmasını gerektiriyor.

İnternet kullanımı çok değişti. Evden çalışanlar toplantılara katılırken evdeki termostat gibi aletler bile internet üzerinden ayarlanıyor. 2018’ de evlerde genel olarak iki alet İnternet’e bağlı iken bu rakam 2023 ‘de dörde yükselecek.

Robot müşteri temsilcileri her alanda hizmet veriyor

Facebook, sosyal medyanın sanal gerçeklik bölümü Oculus’u ofislere getirmek için çalışmalar yapıyor. Oculus Quest 2, personel eğitimi için kullanılabilecek. Facebook’un yarattığı diğer bir imkan, yapay zekanın gelişmesi sonucu hayatımıza giren sohbet ve rehber robotları... Birkaç yıldan beri kullanılan sohbet robotları ( chatbots ) daha da geliştirilecek ve çok hızlı sonuç alınması sağlanacak. Amazon da tüketicilere birer müşteri temsilcisi gibi muhatap olan bot’lar kullanıyor. İnsan faktörü, ancak bot’ların problemle karşılaştıkları durumlarda devreye giriyor.  İnsanlar COVID-19 nedeniyle dükkanlara girip herhangi bir ürünü aramak istemediği için, konuşma ağırlıklı bot’lar tüketicilere arama konusunda yardımcı oluyor. Online alışverişlerde artırılmış gerçeklikle resminiz çekiliyor ve örneğin çeşitli model gözlüklerin gözlerinize takılmasıyla “görerek” alış veriş imkanına da sahip olabiliyorsunuz.

Teknoloji hayatı eve sığdıracak, turizm zarar görecek

Yeni model akıllı telefonlara ilave edilecek algılayıcılar sayesinde, derinliği de görüp hesaplayabilmek imkanı sunuluyor. WiFi de akıllı hale getirilerek evden çalışanlara yeni imkanlar sağlanacak ve hayat teknoloji ile eve sığdırılacak. Video toplantılarının neredeyse her haneye yaygınlaşması, Zoom gibi sistemlerin daha da geliştirilmesini beraberinde getiriyor. Video- konferans nedeniyle, şirket dışında yapılan toplantı ve sempozyumlar gereksiz hale gelirken turizm sektörü bundan büyük zarar görecek.

Yeni teknolojilerle eğlence alışkanlıkları da değişiyor

Teknoloji devlerinin istediği ek şey, rakiplerini ve kendilerine rakip olabilecekleri satın almak... Sesli yorumların çok popüler olması Amazon’ un işine yaradı ve 300 milyon doları bastırıp podcast firması Wondery’i satın aldı.  Podcast konusunda uzun süredir derin bir uykuya dalmış olan Google da uyanıp,  Podcast’lara bir abone servisi kurma hazırlıklarına başladı. Google böylelikle  Spotify, Sirius XM ile Amazon’a , podcast konusunda ciddi bir rakip olacak.
Medya’da gelecekte sesli ve görsel haberler ön planda olacak. Streaming işinde Netflix ve Disney+ ‘in başarısı üzerine, Warner Brothers stüdyoları, 2021 ‘de tüm filmlerini HBO Max sisteminde sunacak. Eğlence iş modelleri de tamamen değişiyor, alışkanlıklar farklılaşıyor. Sinema salonları boş kalırken tüketiciler evlerindeki koltuklarında uzanıp film seyretmeyi sever oldular. Bu durumun kalıcı olacağı hesap ediliyor. Stream’deki abone sistemi, film yapımcıları için yeni imkanlar oluşturuyor. Bunun bir neticesi olarak, yüzlerce sinema salonuna sahip Regal grubu, kapılarını kapattı. Diğer büyük sinema zincirlerinden biri olan AMC grubu da iflasın eşiğinde.

Elektrikli oto atakta, ticarette elektronik abonelik devri

Pandemi ve yeni teknolojiler, hayatın her alanı gibi otomobil sanayiini de etkiledi. ABD’de geleneksel otomobil firmaları, Tesla‘nın yolundan giderek elektrikli modellerin üretimini hızlandırdılar. General Motors, bir dolduruşta 560 Km kullanılabilen elektrikli modeli piyasaya sürmeye hazırlanıyor.  Giderek yaygınlaşan elektronik ticarette ise, her üç aylık dönemde bir patlama yaşandığı için, çok büyük perakendeciler Amazon’un yaptığı gibi gönderme masraflarını üstlenerek, üyeliklerle tüketicileri kendilerine sürekli bağlama yolunu seçiyorlar.

Teknolojik tekelci tavır, özgürlükleri tehdit ediyor

 Beş dev teknoloji firması hayatı yeniden şekillendirirken medya da bu çekim alanının etkisine girdi. “Bağımsız” medya kavramı ağır yara aldı. Devler, gerçeklik algısını istedikleri gibi yönetir oldu.

Sosyal medya zaten onların elinde... Kaliforniya’da iki milyarder, Mark Zuckerberg (Facebook) ile Jack Dorsey (Twitter), dört yıldır Demokratların yapamadıklarını gerçekleştirerek, henüz başkanlık koltuğunda otururken Trump’ı süresiz susturdular... Neyi söyleyip neyi söyleyemeyeceğine onlar karar verdiler; “ifade özgürlüğü” kavramına kulak asmadan, “Başkan”ı sansürlediler. 

Geniş bir kesim bu uygulamayla mutlu oldu evet, ama bir yönüyle ve ”bağımsız” medyanın geleceği açısından hayli kaygı verici:

Gittikçe büyüyen bu “fren tanımaz” milyarlık teknoloji devleri, gelecekte yaşam biçimimize daha da etkili hükmetme konumuna gelecek. ABD ve Avrupa Birliği’nin birlikte tavır alarak bunların keyfi ve tekelci uygulamalarına bir an önce set çekmeleri, özgürlükler adına herhalde yerinde olacak.

 

 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar