Bir bu savaş eksikti

Dr. Hakan ÇINAR
Dr. Hakan ÇINAR SIRADIŞI hakan.cinar@mentorgumruk.com.tr

Bu kez başka bir savaştan söz ediyorum, şimdilik yalnızca olası olan. Çin ile Tayvan arasında çıkması muhtemel, dünyayı endişelendiren savaştan. Kimilerine göre dünyanın ta öbür ucunda, bizi neden bu denli etkilesin ki dediğimiz bu savaşın gerçekleşmesi bütün ülkeleri, hem de uzunca bir süre önemli ölçüde etkileyecek potansiyel bir risk içermekte. Madalyonun ön yüzünde ve tarihçesine bakıldığında pek çok sebebin olduğunu ve her daim bir gerginliğin var olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bugün konunun savaş noktasına kadar gelmesinin gerekçeleri çok daha farklı. Olası bir savaşın dünya ticaretine nasıl etki edeceğine, hangi krizleri tetikleyeceğin ve bir 3.dünya savaşına gitme ihtimaline göz atalım.

Başlıkların her biri dahi bizi endişelendirmek için yeterli görünüyor. Zira Çin’in dünya ticaretindeki yerini söylemeye dahi gerek yok. Ancak Tayvan’ın da en önemli özelliği dünyada üretilen her 10 çipten 6’sını üretiyor olması. Çip’in yaşamımızdaki etkisini ise pandemi döneminde hep birlikte gördük ve yaşadık. Üretimin yetersiz kalmasının başta otomotiv sektörü olmak üzere tüm elektronik sektörler üzerinde ne denli büyük olumsuzluk yarattığına hep beraber şahit olduk. Olası bir savaş etkisi ile Tayvan’ın ticaret yapamaması durumunda, konu çok daha vahim hale gelecek. Zira en gelişmiş yarı iletken çiplerin ise yüzde 90'ından fazlası Tayvan'da üretiliyor. Bu tesisler Çin kontrolüne girerse veya başka bir şekilde etkilenirse, dünyada ekonomik bir deprem oluşacağını şimdiden söyleyebiliriz.

Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi Başkanı Pelosi'nin Tayvan’ı ziyareti sonrasında Çin ordusu, ilk kez Tayvan çevresinde geçici bir deniz ablukası uyguladı ve adaya giden ve adadan gelen deniz yollarını kısıtladı. Daha kapsamlı bir ablukanın da sinyallerini vermiş oldu. Bilindiği üzere Çin askeri uçakları zaten rutin olarak Tayvan'ın hava sahasına girip çıkıyordu. Zira Pekin yönetimi Tayvan’ı kendi parçası gördüğü için ABD ile yakınlaşmasını "egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün ihlali" olarak değerlendiriyor. Zaten olası bir savaş senaryosuna sebep olan nokta işte tam da burası. ABD ile Tayvan’ın yakınlaşması. Tıpkı Rusya-Ukrayna savaşındaki Ukrayna’nın AB ve ABD ile yakınlaşmasından Rusya’nın duyduğu rahatsızlık gibi.

Güney Çin Denizi ile Doğu Çin Denizi ve Filipin Denizi arasındaki kritik geçiş noktasında bulunan Ada, yani Tayvan, dünya ticaretinin yaklaşık üçte birinin güzergahı olan bir bölgenin merkezinde yer alıyor. Olası bir savaş, hatta ortaya çıkacak gerilimin artması dahi, dünyanın tedarik zinciri sorunlarını ve taşımacılığı büyük ölçüde etkileyecek ve olumsuzluk yaratmaya devam edecek.

Daha kafamızı pandemiden yeni yeni çıkarmaya başlarken üzerine gelen Rusya-Ukrayna savaşı ile özellikle batıda baş gösteren enerji krizini sindirememişken, böyle bir savaşın gündeme gelmesi bir hayli endişe verici. Başta da söylediğim gibi Çin’in dünya üzerindeki üretim gücünü söylemeye, Tayvan’ın çip konusundaki önemini belirtmeye gerek yok. Çin’in olası bir savaş etkisi ile üretimde ortaya çıkacak sorunlar, hepimizi büyük ölçüde yaralar. Çin’in Tayvan’dan ziyade ABD’nin tutumlarına ve ABD’ye karşı güç ve hegemonya ispat etme hırs ve motivasyonu ne yazık ki hepimizi endişelendirmekte. Bugün 17,5 trilyon dolarlık gayri safi hasıla ile dünyanın 2. büyük ülkesi olan Çin’in, savaş halinde bir ülke olması durumunda tüm dünya ticareti olumsuz etkilenmekle kalmaz, ticarette de kartlar yeniden dağıtılmaya başlar. Şimdilik bu noktada durmakta ve olanları izlemekte fayda var. Zira savaşın hiçbir türlüsü tercih edeceğimiz bir durum olmaz, olmayacaktır.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Putİn mi, PutOut mu? (2) 19 Ağustos 2022
Eğitimde “mış” gibi 05 Ağustos 2022