Bir efsane

Hakan Peker 1989 çıkışlı şarkısı gibi, baş­ta sosyal medya ekonomisi olmak üzere, ana akım ekonomiye dair efsaneler hala dil­lerde. 1989’da “32 Sayılı Karar” ile finansal li­beralleşme dünyaya paralel başlamıştı. 1989 Washington Konsensüs, 1990 iki Alman­ya’nın birleşmesi, 1991 SSBC’nin dağılması, gelişmekte olan pazarlar için küreselleşme­nin başladığı yıllardı. Neoliberal politikalar ve yapısal reformlar ile özelleştirmeler, mer­kez bankası bağımsızlığı, para arzı miktar kontrolü, serbest piyasa ekonomisi, serma­ye akımları serbestisi, reel faiz (1993), denk bütçe, kambiyo rejiminde yumuşama ile it­hal müsaadelerinin kalkması, hazine merkez bankası avans hesabının kapanması gibi bir­çok gelişmenin dönemi.

Amma velakin

1980’lerde çelik krizinde Fransa’da ka­mu şirketi Usinor kuruldu ve 2002’de Lük­semburg, İspanyollarla birleşip Arcelor ol­du. Hintli milyarder Lakshmi Mittal 2006 yılında satın alınca, Fransa’da ArcelorMit­tal kangren bir konuya dönüştü. 2012 sonrası başlayan fırınları kapama kararı, karbonsuz­laşma süreci ile iyice verim ve kârlılık sorunu yaratıp stratejik üretim riske girince, Hazi­ran 2026’da Fransa Ulusal Meclisi’nde ikin­ci kez kabul edilen kamulaştırma kararı Se­nato’ya gitti. Fransa’nın bütçe sorunu nedeni ile Senato ve Macron kanadında hala büyük tartışma konusu. Neoliberal yapısal reform­lara hızla devam eden Arjantin’de, Milei’nin tersine kendisine bu politikaları öneren ge­lişmiş ekonomilerde, Dünya Kupası’nın mu­cize son dakikaları gibi bir haber İngilte­re’den geldi. İngiltere Çinli yatırımcıya ait British Steel’e el koyarak, ulusal güvenlik ve istihdam için stratejik alan görerek kamulaş­tırma kararı aldı. 2026 sonu operasyonel bir­leşmeyi tamamlayacak UBS-Credit Suisse vakasında, İsviçre Federal Konseyi birleşme­yi hızlandırmak için normalde aylarca süren antitröst (rekabet) incelemelerini ve hisse­dar onayı alma zorunluluğunu acil durum ka­rarnameleriyle askıya alırken, AT1 tahvilleri de sıfırlandı. Soğuk Savaş döneminden kal­ma ve 73 yıldır hiç kullanılmamış olan “Mal Teminatı Yasası” (Goods Availability Act) yürürlüğe sokularak, Hollanda’da Çin yatı­rımcısına ait çip üreticisi Nexperia’ya el ko­nulmuştu. Ambargolar ile Rus sermayesine yönelik el konulanlar da cabası. Yapısal re­form derken şimdi bunlar blog yazısı, manşet gerektiren reform değil mi?

Ateşini yolla bana

Merih Demiral için Avusturya maçından hemen sonra, Hollanda maçından önce 2 maç ceza vermişti UEFA. İngiltere maçı sonrası pankart açan Arjantinli futbolcular için FI­FA’ın “Disciplinary Code” Mayıs 2026 dokü­manı madde 17.2 gayet açık ve net. Bir tele­fonla örneğin kırmızı kart iptalinin mümkün olmasını Nobel Ekonomi Ödülü alan “Kurum­ların Önemi” kapsamında nasıl okumak gere­kir. Kapsayıcı kurumların kalitesi değil miydi zenginliğin kaynağı. Mesela İranlı oyuncular Hürmüz için pankart açsa neler olurdu soru­sunun cevabı, aslında FIFA, UEFA, Riksbank ve Nobel Akademisi için özeleştiri konusu ol­malı, eğer kapsayıcılarsa tabii. Gösteriş tüke­timi yine gündemdeydi. Ev ve araba almakta zorlananların AVM’leri doldurması, cep te­lefonunu yenilemesi yine manşetlerdeydi. Thorstein Veblen “Aylak Sınıfın Teorisi” kita­bı 1899 yılı. Ancak Veblen’e göre gösteriş tü­ketimi esas zenginler (aylak sınıf) arasında­dır. Çünkü çalışmalarına gerek yoktur. Mülki­yet ne kadar çok geçmişten (mirastan) gelirse o kadar gösterişli, prestijli sayılır, çünkü para vererek almamışsındır. Ayrıca rasyonel insan kabulü ve gelir Veblen’de dikkate alınmamış­tır. Neoliberal, neoklasik ezberler ile literatür eksikliği dünyada ve akademide sürekli eleş­tirilerek ve sorgulanarak heterodoks tarafın büyümesindeki en önemli etkenlerden.

Hey Corç

Bir başka neoklasik efsane. Kamu harcama­larının enflasyonist olması. Maliye politika­sının para politikasına eşlik ederek harcama­larını kısması. Denk bütçe ve para arzı mik­tarı kabulüne dayalı. Merkez bankalarının para arzı miktarını kontrol etmekten vazge­çeli uzun zaman oldu. Karadeniz (2025) Tür­kiye için 1979-2023 döneminde kamu harca­maları ve enflasyon arasındaki nedensellik makalesinde aynen şöyle yazmış: “Elde edi­len bulgulara göre incelenen dönemde kamu harcamalarının enflasyonist olmadığını; bu­na karşılık enflasyonu düşürmek için elveriş­li bir araç olduğunu söylemek mümkündür.”