Borca batıklık şirketler için önemli bir risk

Son yıllarda küreselleşen ekonomik dalgalanmalar ve ülkemizde yaşanan enflasyon ortamı, finansmana erişim zorluğu gibi konular çok sayıda işletmeyi fazlasıyla etkiledi. Özellikle son üç yılda kredi borçlusu olan şirketlerin, yüksek faiz ve kur farkı nedeniyle özkaynaklarını hızla kaybetmelerine neden oldu. Bunun sonucu olarak birçok şirket borca batık hale geldi.

Borca batıklık

Borca batıklık, şirketin aktiflerinin borçlarını karşılayamaması halidir. Yargıtay kararlarına göre “aktifin pasiften daha az olması” şeklinde tanımlandığı görülmektedir. Finansal analize göre ise aktiflerin yabancı kaynaklardan ya da borçlardan az olması olarak tanımlanmaktadır. Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre; sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının en az yarısının karşılıksız kalması veya sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının en az üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kalması durumları borca batıklık olarak değerlendirilmektedir.

İflas ve konkordato

İcra ve İflas Kanunu’na (İİK) göre; sermaye şirketleri ile kooperatiflerin, aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya göre borca batık olduğu, idare ve temsil ile vazifelendirilmiş kimseler ya da şirket veya kooperatif tasfiye halinde ise tasfiye memurları veya bir alacaklı tarafından beyan edilir ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibe hacet kalmaksızın bunların iflasına karar verilir. Bu durumda iflas öncesi konkordato talep edilebilir.

Taksiratlı iflas

TTK’ya göre; kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar. Yönetim kurulu üyeleri borca batıklığı mahkemeye bildirmeyerek, aksine ortaklık faaliyetlerine devam eder ve ortaklığın bu durumundan haberi olmayan kimselerden önemli miktarda kredili mal satın alır veya ödünç para alırsa, ortaklığın sonradan iflas etmesi “taksiratlı iflas” sayılır. Bunun sonucu olarak yönetim kurulu üyelerinin Türk Ceza Kanunu (TCK) uyarınca yargılanmaları da mümkün hale gelir.

Borca batıklığın tespiti

Borca batıklığın tespitinde sadece davacının kayıtlarına değil, varlıkların rayiç değerlerine özellikle bakılmalıdır. Bu noktada konusunda uzman bilirkişilerin görüşüne başvurulmalıdır. Dava teorisindeki genel ilkenin bir istisnası olarak, borca batıklık sadece dava tarihi itibarıyla değil, yargılama safhasındaki olumlu veya olumsuz gelişmeler de dikkate alınarak belirlenmelidir.

Bu çerçevede davacı şirketin mevcut kayıtları, mahkemece ulaşılabilecek tapu, trafik, sanayi ve ticaret odaları, ticaret sicil kayıtları gibi belgeler; varlık kalemlerinin rayiç değerlerine ilişkin uzman bilirkişi görüşleri ve somut olay bakımından özellik arz edebilecek diğer veriler toplanmalıdır. Tüm bu bilgiler ışığında bilirkişi heyetinden alınacak teknik, detaylı ve denetime elverişli rapor sonucuna göre, borca batıklığın ilgili kanunda belirtilen ilkeler çerçevesinde tespiti yapılarak uygun sonuca varılmalıdır.

Borca batıklığa karşı alınacak tedbirler

Sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının en az üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kalması halinde, toplantıya çağrılan genel kurul sermayenin tamamlanmasına veya sermaye artırımına karar verebilir. TTK çerçevesinde sermaye kaybı yaşanması halinde şirketin genel kurulu çözüm olarak sermayenin azaltılmasına karar verebilirken, borca batıklık halinde bu yol anlamsız olup ancak sermaye artırımına gidilmesi bir çözüm olabilecektir.

Sermaye artışının mevcut ortaklar veya dışarıdan bulunacak ortaklar aracılığıyla, nakdi veya ayni olarak yapılması gerekmektedir. İç kaynaklardan yapılacak bir sermaye artırımı borca batıklık tutarını etkilemeyecektir.

Sonuç olarak; TTK ve İİK açısından borca batıklığın tespitinde işletmelerin kayıtlı değerler üzerinden hazırlanmış bilançoları değil, rayiç değer esasına göre düzenlenmiş bilançoları dikkate alınmalıdır. Süreklilik esasına göre düzenlenen, yani kaydi bilançoların şirket yöneticilerini yanıltmaması için borca batıklığın tespitinde esas alınan bilanço rayiç değer bilançosu olmalıdır.