Boşa koysan dolmuyor, doluya koysan almıyor!

Uğur CİVELEK
Uğur CİVELEK ARKA PLAN dunyaweb@dunya.com

Geride bırakmaya hazırlandığımız 2019 yılının son çeyreğine ilişkin veriler, gelecek konusunda fazla bir şey söylemiyor ve belirsizliklerin azalmasına umulan oranda katkı yapamıyor. Mukayese yapılan dönemin olağan dışılığı, çok yönlü müdahalelerin görünüm üzerinde kalıcı olmayacağı bilinen etkileri, bölgesel ve küresel sorunların öngörülemeyen katkıları rahatsızlık yaratıyor; en kötünün şimdilik geride kaldığı yönünde bir algının yerleşmesi ve eğilimleri etkilemeye başlaması gecikiyor! 

Ekonomik görünümdeki göreli düzelmenin baz etkisiyle gerçekleşen kısmını, ayrıştırmaya çalışsanız düzelen bir şeyin olmadığı gerçeği ile karşılaşıyorsunuz! Söz konusu etki ile Ekim ayına kadar geçici olarak gerileyen yıllık enflasyon, tekrar yükseliyor ve 2020 yılının ilk yarısı boyunca tek haneli seviyelere yeniden dönemeyecek. Elde kalan tüm olanaklar ile büyüme ve istihdamı zorlamanın sebep olacağı yan tesirler ise hiç hesaba katılmıyor!

Gözlerimizi ve aklımızı kapatarak asgari ücreti ve daha pek çok şeyi tartışıyoruz; boşa koysak dolmuyor, doluya koysak almıyor! İç talep artışını destekleyecek oranda ücret artışları gerekli, fakat yapılamıyor; yan tesirlerin umulan faydadan daha baskın çıkacağı ve kırılganlığı yeni rekorlara taşıyacağı biliniyor. Fakat iç talebin daralmasını göze alarak, hem sistemik kırılganlığı azaltmak ve hem de bilançoların daha da yıpranmasını önleyebilmek de pek olası görünmüyor!

Müdahaleler için önemli olan finansal cephaneleri büyük ölçüde tüketmiş olmak da, hareket yeteneğini sınırlayarak yan tesirlerin kontrol altına alınabilmesini çok zorlaştıracak gibi görünüyor. Tam bir yıl önce dolar kuru, kamu bankalarının etkin müdahaleleri sayesinde 5.30 düzeyinin altına geriletilmiş; ısrarla sürdürülen müdahaleler sayesinde önden yüklemeli olarak faizler fazlası ile düşürülerek ekonomiye şoklar verilmişti! Döviz kurlarında yükselişi önlemenin ve faizleri daha fazla düşürmeye çalışmanın geri tepmeye başlayacağı bir sürecin, yaşanmayacağı önermesi ise destek bulamıyor.

Küresel ve bölgesel koşullar nedeniyle, ihracat yaptığımız pazarlarda ciddi sıkıntılar var; ihracatçılarımız ise hem içerideki uygulamalar ve hem de dışsal koşullar nedeniyle rekabet gücünü koruyamıyor. Son on beş yılın uygulamaları ve enflasyon canavarının geri dönmüş olması, gelir dağılımındaki bozulmaları açığa çıkarıyor ve iç talebin büyümenin motoru olabilmesi şansını sınırlıyor. Durum böyle olunca, yatırım eğilimi geriliyor ve çarkların dönmesi giderek daha fazla enerji gerektiriyor; hem sorunlar ağırlaşıyor ve hem de geleceğe ilişkin kırılganlık artışı tüm değişkenler üzerinde belirleyici oluyor.

Geride bırakmaya hazırlandığımız yıl genelinde ekonomi politikalarını fazlası ile gevşettik ve sınırları zorladık; örtülü şekilde kurallı piyasa anlayışının çok dışına çıkarak ve sorunları çözmeye çalışmadan tüm araçları kullanarak krizden çıkışı zorladık. Ağırlaşmış sorunlar etkili oldu; güven bunalımı tam anlamı ile aşılamadı!

Maliye politikası aşırılıkları zorlayacak şekilde gevşedi, böyle devam edilmesinin çok sıkıntı yaratabileceği bir aşamaya gelindi. Para ve kredi konularındaki gevşeme de çok zorlandı; yönetim yapılarının farklılaşması zorlanırken orta vadeli öncelikler tümü ile ihmal edildi. Beklentileri etkileme fonksiyonu olan kurumsal faaliyetler baskı altına alınarak, hedefleri destekleyecek eylem talebi konusundaki zorlamalar devreye sokuldu. 2020 yılı genelinde aynı şekilde devam ettirilemeyecek her yöntem fazlası ile tüketildi!

Sonuç ise tatmin edici olamadı! 2020 için benimsenen hedeflerin nasıl yakalanabileceği meçhul! Görünüm ile gerçekler arasındaki farkın çok açıldığı kanaatinin yaygın olduğu gözleniyor! Siyasi İrade, yeni araçlar ile beklentilere şok verme ihtiyacını yoğun bir şekilde hissediyor olabilir! Çılgın projelerin ısrarla gündemde tutulması için harcadıkları çaba bu olasılığı güçlendiriyor. Gelişmeler, olası yan tesirleri düşünerek karar verebilecek rahatlıkta olamadıklarını düşündürüyor!

Hem sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarmanın ve hem de gerçeklerle yüzleşmekten kaçınmanın olanaksızlaştığı koşullar, önemlidir! Bir dönemin sonu ve yeni birinin başlangıcı olabileceği için sürprizleri çok olur!

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar