Bütçe ağustosta ‘geçici vergi’ ile fazla verdi

Merkezi yönetim bütçe harcamaları ağustosta yüzde 45,2 artışla 1 trilyon 191,4 milyar TL olurken, gelirler yüzde 86,5 artarak 1 trilyon 288,1 milyar TL’yi buldu, 96,7 milyar lira fazla verildi.

Yılın ilk yedi ayında kü­mülatif açığı 1 trilyon lirayı aşan merke­zi yönetim bütçesi, ağustos­ta ise geçici vergilerden gelen tahsilat artışlarının da etki­siyle aylık bazda 96,7 milyar TL fazla verdi, ilk sekiz ay iti­barıyla açık 907,6 milyar lira­ya geriledi.

Hazine ve Maliye Bakanlı­ğının açıkladığı verilere göre, ikinci geçici vergi ödeme ayı olan ağustosta; bütçe harca­maları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 45,2 artışla 1 tril­yon 191,4 milyar lira olurken, gelirler ise yüzde 86,5’lik bir artışla 1 trilyon 288,1 milyar liraya ulaştı ve 96,7 milyar lira bütçe fazlası elde edil­di. Bütçe bu yıl ocakta 139,3 milyar, şubatta 310,1 milyar, martta 261,4 milyar ve nisan­da 174,7 liralık açıktan sonra yılın ilk geçici vergi ayı olan mayısta 235,2 milyar lira ile fazla vermiş, ancak haziran­da 330,2 milyar lira ile aylık bazda yılın en yüksek, tem­muzda ise 29,3 milyar lira dü­şük açığı verilmişti.

Geçici vergi etkisi

Ağustosta bütçe gelirlerin­deki artış, geçen yıla göre yüz­de 99,5 artarak 1 trilyon 150,4 milyar liraya ulaşan vergi ge­lirlerinden, bu da özellikle ge­çici Kurumlar Vergisindeki tahsilattan kaynaklandı.

Tüketimden alınan KDV, ÖTV gibi dolaylı vergilerde tahsilat geçen yılın aynı ayına göre yüzde 45,6 artışla 604,8 milyar lira olurken, doğrudan vergilerdeki tahsilat yüzde 238 artışla 545,6 milyar lira­ya ulaştı. Doğrudan vergilerin 292,9 milyarını geçen yıla gö­re yüzde 1.333 artan Kurum­lar Vergisi oluşturdu. Bunun da 290 milyar lira ile tamamı­na yakını, beyanname ve tah­silat dönemi olması nedeniy­le “Kurumlar Geçici Vergi­si”nden geldi.

Doğrudan vergiler kapsa­mında Gelir Vergisinde de aylık tahsilat yine geçici ver­gideki yüksek oranlı artışın etkisiyle yüzde 80,7 artarak 245,9 milyar liraya ulaştı. Yi­ne doğrudan vergi olan Vera­set İntikal, Motorlu Taşıt Ver­gisi (MTV) gibi mülkiyete da­yalı vergilerin aylık toplam tahsilatı ise yüzde 38,4 artışla 6,8 milyar lira oldu.

Bütçede sekiz aylık tablo

Yılın ilk sekiz ayı itibarıy­la ise bütçe harcamaları ge­çen yılın aynı dönemine gö­re yüzde 42,8 artışla 8 tril­yon 891,2 milyar, gelirler ise ağustostaki ivmenin itmesi ile yüzde 86,6 artarak 7 tril­yon 983,6 milyar liraya ulaştı. Geçen yıl ilk sekiz ayda 973,6 milyar lira olan bütçe açığı, bu yıl 907,6 milyar lira ile bu­nun yüzde 6,8 altına indi.

Sekiz aylık bütçe giderleri­nin 7 trilyon 465,4 milyar lira­lık bölümünü geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,7 ar­tan faiz dışı harcamalar oluş­turdu. Bu kapsamda; Hazine yardımları, görevlendirme gi­derleri, hane halkına yardım­lar, tarım ve hayvancılık des­tekleri vb. çok sayıda alanı kapsayan en büyük harcama kalemi cari transferler yüzde 39,2 artışla 3 trilyon 350,7 mil­yar, ikinci büyük kalem olan yine personel giderleri yüzde 34,7 artışla 2 trilyon 373 mil­yar lira oldu. Kamu çalışanları adına sosyal güvenlik kurum­larına devlet primi olarak da 286,5 milyar lira ödendi. Bu dönemde devletin mal ve hiz­met alımları yüzde 49,3 artışla 556,6 milyar, kamu kuruluş­larına mamul mal alımı, gay­rimenkul sermaye üretimi, müteahhitlik giderleri, ona­rım faaliyetleri gibi alanları kapsayan “sermaye giderleri” yüzde 47,1 artışla 659,8 mil­yar, kamu kurum ve işletmele­rine yapılan “sermaye trans­ferleri” ise yüzde 61,7 artış­la 73,7 milyar lira oldu. Genel bütçeye dahil kuruluşlar ile yurt dışına “borç verme” ka­lemi ise yüzde 26,2 azalarak 145,2 milyar liraya geriledi.

Rekor faiz ödemesi

İlk sekiz ay boyunca faiz ödemeleri, faiz dışı bütçe harcamalarına göre çok daha hızlı bir büyüme kaydetti. Ocak-ağustos dönemindeki bütçe giderlerinin 1 trilyon 425,8 milyarını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 86,6 büyüyen faiz ödemeleri oluşturdu. Geçen yıl ilk sekiz ayda yüzde 12,3 olan faiz ödemelerinin toplam bütçe harcamaları içindeki payı bu yıl yüzde 16’ya yükseldi. İlk sekiz aylık dönemlere göre faiz ödemelerinin toplam bütçe gelirlerine oranı yüzde 14,5’ten yüzde 17,9’a, vergi gelirlerine oranı da yüzde 17,4’ten yüzde 20,7’ye çıktı. Başka deyişle ilk sekiz aydaki vergi gelirlerinin beşte birden fazlasını faiz yuttu. Faiz ödemeleri hariç tutulduğunda ise ilk sekiz ayda bütçenin 518,1 milyar lira fazla verdiği dikkati çekti. Geçen yılın aynı döneminde bütçede faiz dışı denge de 209,5 milyar lira ile açık vermişti.

Yıllık tahmine göre tablo şimdilik pozitif

Bütçede, başlangıç hedefine göre sekiz aylık gerçekleşme harcamalarda yüzde 60,4, gelirlerde ise yüzde 62,4 oldu. İlk sekiz ayda bütçe açığı ise yıllık hedefin yüzde 47’si düzeyinde gerçekleşti. Bu dönemdeki yüksek oranlı artışı nedeniyle faiz ödemeleri yılın tümünde öngörülen tutarın yüzde 73,1’ine ulaşırken, faiz dışı harcamalardaki gerçekleşme oranı ise yüzde 58,4’le görece düşük kaldı. Gelirler cephesinde ise sekiz aylık vergi tahsilatında, başlangıçta yılın tümü için öngörülen tutarın yüzde 61,7’ine ulaşıldı, diğer bütçe gelirlerindeki gerçekleşme oranı da yüzde 66,9. Geçen yılın eylül ayında yayımlanan üç yıllık Orta Vadeli Program’da (OVP) 2025’in tümünde 1 trilyon 950 milyar lira düzeyinde öngörülen bütçe açığı için, bu ay yayımlanan yeni OVP’de 2 trilyon 208,3 milyar liralık bir gerçekleşme tahmininin yapılmıştı. Dün açıklanan bütçe verileri ise temmuz sonunda 1 trilyonu aşmış bulunan kümülatif (yedi aylık) bütçe açığının, ağustosta aylık bazda elde edilen fazla ile birlikte sekiz aylık bazda bunun çok altına indiğini ortaya koydu. Sekiz aylık denge, OVP hedeflerine göre oldukça iyimser bir tablo ortaya koydu. Ancak yıllar itibarıyla bütçede en büyük açıklar yılın son aylarında veriliyor. Bu da kalan dört aydaki bütçe yönetiminin önemini artırıyor.

“Geçici vergi” nedir?

Geçici vergi, diğer adıyla peşin vergi, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerini ilgilendiren bir vergilendirme uygulaması. Geçici vergi uygulaması ile gelir vergisi ve kurumlar vergisi hesabı için yıl sonunu beklemeden yıl içinde üçer aylık dönemlerde elde edilen kazanç üzerinden peşin olarak tahsil edilebiliyor. Üç aylık periyotta geçici vergi dönemleri bulunduğu için de aylık veya yıllık beyan edilen diğer vergi türlerinden ayrılıyor. Geçici vergi mükellefleri tarafından geçici vergi dönemlerinde beyan edilerek ödenebiliyor.

Geçici vergi dönemleri ile beyan ve ödemede son tarihler ise şu şekilde:

1 Dönem: Ocak, şubat, mart (17 Mayıs akşamına kadar)

2 Dönem: Nisan, mayıs, haziran (17 Ağustos akşamına kadar.)

3 Dönem: Temmuz, ağustos, eylül (17 Kasım akşamına kadar)

4 Dönem: Ekim, kasım, aralık (17 Şubat akşamına kadar)

Kurumlar Vergisi mükellefleri için geçici vergi oranı yüzde 25 olarak uygulanıyor. Ancak bu oran bankalar, varlık yönetim şirketleri gibi finans kuruluşları için yüzde 30. Geçici vergi oranında Gelir Vergisi mükellefleri için ise gelir vergisi dilimlerinin ilk basamağına uygulanan yüzde 15 oranı esas alınıyor.