Büyüme alarm veriyor

Hafta başında TÜİK yılın ilk çeyreği­ne ilişkin ekonomik bü­yüme rakamları açık­ladı. Geçen yılın son çeyreğine göre büyü­menin %2,5 gerçekleş­mesi ekonomi yönetimi tarafından memnuni­yetle karşılandı. Ancak çeyrekten çeyreğe yıl­lık büyüme oranına bakıldığın­da durum böyle bir memnuniye­ti boşa çıkarmakta.

Geçen yılın aynı çeyreğine göre yıllık büyü­me %0,1 ile neredeyse sıfır. Bir önceki çeyrekten itibaren he­saplandığında ise yıllık büyüme­nin %0,7 olduğu görülmüştü. Bu durumda açıklanan büyüme ra­kamları bence hiçbir iyimser yo­ruma olanak bırakmıyor.

Ekonomi yönetimi ile ay­nı iyimserliği paylaşmamamın bir başka nedeni daha var. İkti­sadi faaliyetlerdeki gelişmelere bakıldığında ekonomideki payı %15’lerda olan sanayideki daral­ma da dikkat çekici. Bu çeyrek­te sanayinin %0,8 oranında kü­çüldüğü görülmekte. %2,5’lük büyümeye beklendiği gibi hiz­met, ticaret ve inşaat gibi sek­törler kaynaklık etmiş. En büyük kaynak ise %9,5 ile bilgi ve ileti­şimden gelmiş. Ancak bu sektö­ründe ekonomideki payı sadece %3’ler seviyesinde.

İhracatta görülmemiş bir daralma

Açıklanan rakamlardaki dik­kat çıkan bir gözlem de ihracat­ta görülen gelişme. Aslında talep açısından büyümenin kaynakla­rına bakıldığında büyümeye bü­yük ölçüde iç talep kaynaklık et­miş. Ama ihracatta ise bugüne kadar görülmemiş bir daralma meydana gelmiş ve ihracat %13’e varan bir oranda daralmış.

Ben­ce ekonomi yönetiminin bunun nedenleri üzerinde düşünmek zorunda. Birçok gözlemciye gö­re bugün uygulanan kur politika­sının böyle bir sonuç çıkmasına rolü büyük. Ama bunun dışında daha önce ihracatçı olan birçok firmanın üretimini başka ülke­lere kaydırmasının ve/veya üre­timlerini durdurmalarının bun­da rolü olabilir. Tekstil sektö­rü konusundaki tartışmalara ise kamuoyu aşina.

Zaten çok uzun zamandır tekstilciler haksız ye­re sanayideki birçok sorunun so­rumlusu olarak ilan edilmiş du­rumda. İhracattaki bu daralmayı başka şekillerde telafi edemedi­ğiniz sürece tekstil sektörünün de gözetilmesi şart. Kaldı ki bu­gün ülkede uygulanan kur poli­tikasının sorumlusu onlar mı? Böyle bir kur politikasını eko­nomi yönetimini zorunlu kılan tekstil sektörünün talepleri mi?

Yüzde 2,5 bizim için yeterli değil

Şimdi gelelim ekonomi yöne­timinin kamuoyuna yansıyan iyimser yorumunun bize göre en önemli noktasına. %2,5’lik bir büyüme matematik evrenin­de pozitif bir değer olarak kabul edilse de seviyesi bizim gibi bir ekonomide yeterli değil. Özellik­le bu seviyedeki büyüme ülkede­ki gelir dağılımının daha da kö­tüleşmesine neden olacaktır.

Şekilde Türkiye ekonomi­sinde 2018-2024 dönemindeki büyümenin farklı gelir grupla­rı arasındaki dağılımının nasıl gerçekleştiği görülüyor. Bu bü­yüme yaklaşık %3’lük bir büyü­meye tekabül ediyor. Yani haf­ta başında açıklanan seviyeden yarım puan daha fazla. Şekil­den de görüldüğü gibi öncelik­le %2,5’lük büyümenin ülkede­ki gelir gruplarının gelirlerine çok daha düşük oranda yansıdı­ğı görülecektir. Ardından da dü­şük, orta ve üst-orta gelir grup­larının gelirleri ise bu artıştan çok daha düşük oranda artacak­tır. Bu büyümeden elde edilen sınırlı miktardaki faydanın yük­sek gelir gruplarına gitmesi ka­çınılmazdır.

O yüzden bu büyüme rakamla­rını bir iktisatçı olarak ben eko­nomi yönetimi gibi olumlu bir gelişme olarak yorumluyorum.