Cari dengede toparlanma güçleşiyor
ABD/İsrail ile İran arasında mart ayındaki savaşın yansıması ile sıçrama yaşayan, ateşkese rağmen gerilimin sürdüğü nisanda ise yerini geri çekilmeye bırakan Türkiye’nin cari işlemler açığı bu eğilimi mayısta da sürdürdü. Ancak açık mayısta 1,5 milyar dolarla beklentilerin üstünde geldi.
İlk beş ay itibarıyla 30 milyar doları aşan cari açıkta yıllık hedef tümden şaştı. Merkez Bankası verilerine göre aylık cari işlemler açığı mayısta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 32 artışla 1 milyar 459 milyon dolar oldu. Sıcak savaşın damgasını vurduğu, özellikle petrol fiyatlarındaki ani hızlı yükselişle küresel ekonomide tüm dengelerin alt üst olduğu mart ayında Türkiye, revize verilere göre aylık bazda 9 milyar 565 milyon dolarla son üç yılın en yüksek aylık cari açığını vermişti. Cari işlemler açığı nisanda ise 5 milyar 616 milyon dolara çekilmişti. Mayıs ayında Türkiye cari açık vermeye devam ederken, altın ve enerji hariç cari işlemler dengesinin ise 3 milyar 626 milyon fazla verildiği belirlendi.
Yıllık hedefte büyük sapma
Ocak-mayıs döneminde verilen kümülatif cari açık 30 milyar 679 milyon dolarla geçen yılın aynı dönemindekinin yüzde 29,3 üzerinde oluştu. 2026-2028 dönemi Orta Vadeli Program’da (OVP) bu yılın tümü için cari işlemler açığı 22,3 milyar dolar olarak öngörülmüştü.
Buna göre yılın daha ilk beş ayında 2026 cari açık hedefi yüzde 38 aşıldı. Yaz aylarında turizm gelirlerinin pozitif katkısının devam etmesi beklenmekle birlikte, yıllık hedefin tutabilmesi için yılın kalan 7 ayında toplamda 8,4 milyar dolar fazla verilmesi gerekiyor. Mart sonu itibarıyla 39 milyar 762 milyon dolarla son iki yılın zirvesine ulaşan yıllıklandırılmış cari açık nisan sonu itibarıyla 36 milyar 933 milyon dolara inmişti. Yıllık cari açık mayıs sonu itibarıyla 37 milyar 287 milyon dolara yükseldi. Yıllık cari açık Mayıs 2025’ten bu yana yüzde 75 oranında yaklaşık 16 milyar dolar büyümüş bulunuyor.
Dış ticaret açığı mayısta küçüldü
Cari açığı büyüten ana faktör olan dış ticaret açığı mayıs aylarına göre küçüldü. Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret verilerine göre aylık ihracat 21 milyar 918 milyon dolarla geçen yılın aynı ayındakinin yüzde 9,8 ve ithalat 26 milyar 258 milyon dolarla yüzde 9,7 altında gerçekleşti, dış ticaret açığı yüzde 9,2 küçülerek 4 milyar 340 milyon dolar oldu.
Uluslararası taşımacılık, turizm, dış müteahhitlik gibi faaliyetleri kapsayan ve dış ticaretteki açığı dengeleyen başlıca kalem olarak “hizmetler” alanında kaydedilen aylık net 5 milyar 207 milyon dolarlık giriş ise geçen yılın aynı ayındakinin yüzde 6,1 altında kaldı. Bu kalem altındaki gelirlerin net 3,8 milyarlık bölümü seyahat kaleminden geldi. Karşılıklı yatırımlardaki gelir-giderler ile faiz gelir-giderini kapsayan “birincil gelir dengesi” aylık net 2 milyar 165 milyon, karşılıksız transferlerle ilgili ikincil gelir dengesi de 161 milyon dolar açık verdi.
Resmi rezervde mayısta 3,3 milyar dolar erime
Doğrudan yatırımlarda yurt içi yerleşikler yurt dışında 751 milyon dolar çıkarırken, yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’ye getirdiği tutar 296 milyon dolarda kaldı. Böylece doğrudan yatırımlarda 455 milyon dolarlık net çıkış kaydedildi. Yurt içi yerleşikler bir ayda yurt dışında 143 milyon, yurt dışı yerleşikler ise Türkiye’de 184 milyon dolarlık gayrimenkul alımı gerçekleştirdi.
Portföy yatırımlarında mayıs ayında net 3 milyar 69 milyon dolar çıkış yaşandı. Yurt içi yerleşikler yurt dışında 1 milyar 266 milyon dolarlık alım yaparken, yabancılar Türkiye’den 1 milyar 803 milyon dolarlık net satış gerçekleştirdi.
Yurt dışı krediler, ticari krediler ve yabancıların Türkiye’deki mevduat ve efektiflerini kapsayan “diğer yatırımlar” kaleminde de bir ayda 1 milyar 765 milyon dolarlık net giriş yaşandı. Yurt dışı yerleşikler hisse senedi ve yatırım fonu piyasasında 2 milyar 786 milyon ve DİBS piyasasında 287 milyon dolar net satış yaptı. Yurt dışındaki tahvil ihraçlarında; yurt dışı yerleşiklerin banka ihraçlarında 562 milyon ve diğer sektörler ihraçlarında 860 milyon dolar net alış, genel hükümet ihraçlarında ise 169 milyon dolar net satış yaptığı görüldü.
Yurt dışından bankalar 2 milyar 653 milyon, diğer sektörler 755 milyon dolar net kullanım gerçekleştirdi. Genel hükümet 180 milyon dolar net geri ödeme yaptı. Diğer yatırımlar altında, yurt dışı bankaların yurt içindeki Türk lirası mevduatları 1 milyar 755 milyon, yabancı para mevduatları 1 milyar 754 milyon olmak üzere toplam 3 milyar 529 milyon dolar net artış kaydetti. Resmi rezervlerde mayıs ayında 3 milyar 300 milyon dolar net azalış yaşandı.
Son bir yılda açık nasıl finanse edildi?
Yıllıklandırılmış verilere göre son bir yılın toplamında ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 74 milyar 363 milyon dolar oldu. Son bir yılda hizmetler alanında 62 milyar 476 milyon dolar net giriş kaydedilirken, birincil gelir dengesinde 24 milyar 80 milyon, ikincil gelir dengesinde ise 1 milyar 320 milyon dolar net çıkış yaşandı.
Bu gelişmelerle son bir yılda verilen cari işlemler açığı 37 milyar 287 milyon dolara ulaştı. Yıllık cari açığın finansmanına net doğrudan yatırımlardaN 1 milyar 755 milyon, net portföy yatırımlarında ise 5 milyar 295 milyon dolar giriş yaşandı. Yıllık bazda cari açık ağırlıkla kamu ve özel sektörün kullandığı dış krediler ve ticari krediler yoluyla finanse edildi.
Bu dönemde dışarıdan net 46 milyar 727 milyon dolar kredi ve net 201 milyon dolar ticari kredi kullanıldı. Buna karşılık yabancıların efektif ve mevduatlarında net 18 milyar 833 milyon dolar azalış yaşandı. Net hata ve noksan kaleminde son bir yılda 29 milyar 928 milyon dolarlık kaynağı belirsiz çıkış yaşanırken, döviz rezervlerindeki erime 32 milyar 257 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Şimşek: Cari açık sürdürülebilir seviyede
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, NSosyal’deki hesabından, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan mayıs ayı ödemeler dengesi verilerine ilişkin değerlendirmede bulundu. Mayısta yıllıklandırılmış cari açığın 37,3 milyar dolar olarak gerçekleştiğini ifade eden Şimşek, şunları kaydetti: “Küresel ekonomideki şoklara karşın cari açığın sürdürülebilir seviyelerde kalması ekonomimizin dayanıklılığını gösterirken makro finansal istikrarı da desteklemektedir. Brüt dış finansman ihtiyacı ve brüt dış borç stoku uzun dönem ortalamalarının altında seyretmektedir. Sağladığımız kazanımları kalıcı hale getirmek için yüksek katma değerli üretimi ve ihracatı artıran, enerjide dışa bağımlılığı azaltan yapısal dönüşüm adımlarımıza devam edeceğiz.”
"Milli gelire oranı tarihsel ortalamanın altında kalacak"
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, mayıs ayı ödemeler dengesi verilerini değerlendirdi. Mal ve hizmet ihracatındaki dayanıklı görünümün desteğiyle cari işlemler açığının milli gelire oranının tarihsel ortalamasının altında kalmaya devam etmesinin beklendiğini belirten Bolat, “Cari işlemler açığının ilk çeyrekte 23,6 milyar dolar gerçekleşmesinin ardından, ikinci çeyrekte 12-12,5 milyar dolar aralığına gerileyebileceği öngörülmektedir” ifadesini kullandı.
Haziranda enerji ve emtia fiyatlarında gerileme görüldüğünü, son dönemde yeniden tırmanan jeopolitik gerilimlerin fiyat oynaklığının ve cari işlemler açığı üzerindeki yukarı yönlü risklerin sürdüğüne işaret ettiğini belirten Bolat, “Bununla birlikte, mal ve hizmet ihracatındaki dayanıklı görünümün desteğiyle cari işlemler açığının milli gelire oranının tarihsel ortalamasının altında kalmaya devam edeceği değerlendirilmektedir” diye konuştu.
