CDS risk primi

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Zafer ÖZCİVAN - Ekonomist

CDS (credit default swap) risk primi borç alacak ilişkisinde borcun ödenmeme riskini hesaplamak için kullanılan bir finansal orandır. İki ülke arasında yapılacak olan anlaşmalarda borcun ödenmeme riskine karşı alacaklı tarafın sigortalama bedeli olarak borca yansır. CDS primi yüksek olan ülkelerde kredi maliyeti de yükselir. CDS primi hesaplanırken her 100 puan %1 kredi maliyetine yansır. CDS primi hesaplanırken ülkenin sadece bugünkü ekonomik durumu yanında geçmiş dönem uygulamaları, gelecek dönem varsayımları da gözden geçirilir. CDS primi aynı zamanda dış piyasalarda tahvil ve bonoların alım ve satımı işlemlerinde de kullanılır. Burada amaç alacaklı ülkenin alacağını tahsil edememe riskine karşı kendine önlem almasıdır.

Başka bir deyişle CDS ülke risk primini açıklayan finansal bir orandır. CDS primi yüksek olan ülkeler riski yüksek olarak kabul edilir ve ekonomik göstergelerin güven vermemesi olarak açıklanır ki bu ülkede kişi ve kurumlar geleceğe ait güven veremez.

CDS primini etkileyen faktörler

- Ülkenin izlediği para politikaları

- Ülkenin toplam milli geliri ve fert başına milli geliri

- Ülkede yaşanan enflasyon oranları

- Ülkedeki işsizlik oranları

- Ülkenin ithalat ve ihracat rakamları

- Önümüzdeki dönemde yaşanacağı tahmin edilen ekonomik göstergeler

- Ülkede yaşanması muhtemel olan siyasi çalkantılar

-  Ülkenin dış ilişkileri

Yukarıda görüleceği üzere ülkelerin risk primi sadece ekonomik göstergelerle sınırlı değildir. Ekonomik koşullara ek olarak sosyal, siyasi, uluslararası göstergeleri de esas alınır. Yani iç ve dış faktörler ülke ekonomisinin geleceğini belirleyecektir. Bir ülkede sadece bugünkü koşullar değil, gelecek dönemde yaşanabilecek iç karışıklıklar ve gelecek dönemde alacağı riskler CDS primini etkileyecektir. Buradan anlaşılıyor ki yaşanacak gelişmeler borcun ödenememe riskini doğurur.

Kredi risk primi sürekli değişen bir orandır. CDS primi yüksek olan ülkelerin alacağı borcun maliyeti de doğal olarak yüksek olacaktır. CDS primi bir ülkede artıyorsa yukarıda belirttiğimiz faktörler olumsuz seyrediyor anlamına gelir. Ancak ekonomik göstergelerin iyi olduğu dönemlerde de CDS primi artışa geçebilir. Bunun nedeni ülkenin geleceğe dönük güven vermemesidir.

Kredi risk primi kötü olan ülkelerde bu primin artması ülkeyi ekonomik olarak daha da kötüye götürebilir. Çünkü borçlanma maliyeti yüksek olacağından ülkede kredi maliyeleri yükselecek ve fiyatlar artış eğilimine gireceğinden enflasyon da yükselecektir. Dolayısıyla ülke vatandaşlarını alım gücü düşecektir.

Türkiye’nin CDS primi bugün itibariye %432 olarak hesaplanmıştır. Bazı dönemler bu oranın 500’e çıktığını göstermiştir ama bazı dönemlerde de 300 olarak tarihe geçmiştir.

CDS primini düşürmek için öncelikle ekonomik göstergelerin optimal seviyede tutulması gerekir. Ülkemizde şu anda hem politika faizi hem de döviz kurlarının yüksekliği söz konusudur. Ekonomi yönetimi öncelikle enflasyonu düşürmeyi hedef almalıdır. Koşullar uygun olduğu takdirde faizlerin düşmesi ekonomiye olumlu yansıyacaktır. Kredi maliyetleri düşecek, ihracat artacak, işsizlik azalacak, yabancı yatırımcılar ülkemize gelecek, devletin vergi gelirleri artacaktır.

Bir ülkenin ekonomik kalkınması üretimle doğru orantılıdır. Çünkü ihracat, yurtdışı piyasalarda pazar payımızın artması, rekabet koşulları yoluyla ülkenin ekonomik itibarı, cari açığın en aza indirgenmesi, milli gelirin artması vd. bakımından önemlidir. Ayrıca üretimin çok olması arz fazlası yaratacağından enflasyonun da düşmesine yardımcı olacak, vatandaşların alım gücü artacağından yurt içi piyasalarda da ekonomik canlılık getirecektir. Başka bir deyişle halkın refah seviyesi yükselecek, önümüzdeki süreç için hem yurt içi hem de yurt dışında güven sağlayacaktır. Ve CDS primi kendiliğinden azalacak ve yurt dışından alacağımız kredi maliyetleri de düşecektir.

Yukarıda anlatmaya çalıştığım kredi risk primi vatandaşlar arasında yaşanan borç alacak ilişkisi için de geçerlidir. Bir kişi veya kurum diğerine borç verirken alacaklı taraf borçlu tarafın dününü ve bugününü incelemekle kalmayıp gelecek dönemdeki tahminleri de göz önüne alacaktır. Yani verdiği borcun geri ödenmesini garantiye almasını isteyecektir.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar