Çin’den mal alırken dikkat edilmesi gereken hususlar

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

AV. DR. ONUR SABRI DURAK

Türk iş dünyası, diğer ülkelerin iş insanları gibi COVID-19 salgını ve navlun krizinden olumsuz etkilenmeye devam etmektedir. Ayrıca, 2020 yılı itibariyle Türkiye’nin en fazla ithalat yaptığı Çin’deki satıcılar ile Türkiye’deki ithalatçı iş insanları arasında baş gösteren, malların, iş insanlarımıza zamanında veya hiç teslim edilmemesi; iş insanlarımızın yaptığı ön ödemelerin iade edilmemesi sorunları iki ülke arasındaki milletlerarası ticaretin güncel sorunlarındandır.

Dünyanın üretim ve ticaret merkezi haline gelen Çin’den ithalat yapan Türk iş insanlarımızın, çoğu kere ilk kez ticaret yaptıkları veya internet platformları üzerinden buldukları Çinli üreticilere, mal karşılığı bedelin bir kısmını veya tamamını peşin ödemeyle göndermesi sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Diğer yandan hem küresel kriz hem de Çin içindeki hammadde, enerji, elektronik parça sorunları nedeniyle, Çinli üreticiler sözleşmede kararlaştırılan ürünleri alıcıya teslimde güçlükler yaşamaktadır. Bu da peşin ödeme yapan Türk ithalatçıları zor durumda bırakmaktadır. Bunun yanı sıra, ticari kurallara ve ahlaka uymayan Çinli üreticilerin mağdur ettiği çokça Türk ithalatçısı da bugünlerde Çin’de hukuki hizmetlere başvurmak durumunda kalmaktadır. Bu bağlamda karşılaştığımız dolandırıcılık vakıalarında ciddi bir artış görülmektedir. Sayılanlara ek olarak, Türk iş insanlarımızın, genel kabul görmüş milletlerarası mal alım satımına dair uluslararası hukuk kurallarını, yeknesak ticari kural, örf ve adetleri göz önüne almaksızın yaptığı iş ve işlemler de bahsedilen sorunların büyümesine yol açmaktadır.

Türk iş insanlarının Çin ile yaptığı milletlerarası alım satım sözleşmelerinde uygulamada karşılaşılan sorunlar özetle şöyledir; Çin’deki satıcı hakkında yeterince bilgi edinmemek, işin niteliğine uygun yazılı alım-satım sözleşmesi yapmamak, sadece e-posta üzerinden veya proforma fatura ile sipariş vermek, sözleşmede ticari, mali, hukuki risk yönetimini göz önüne almamak ve bu doğrultuda sözleşmeye hüküm koymamak, kurumsal e-postalar üzerinden yazışma yapmamak, peşin ödeme yapmak, alım-satım konusu mal için gereken izin, lisans, ruhsat, taşıma, gümrük ve kalite belgelerini kontrol etmemek. Bahsedilen eksikliklerin sonucu olarak Türk ithalatçılarımızın milyonlarca Amerikan doları Çinli satıcıların uhdesinde beklemektedir.

İzlenecek tedbirler

Milletlerarası mal-alım satımında tarafl arın haklarını mutlak surette koruma imkânı olmasa da alınacak basit tedbirlerle, Çin’den yapacakları ithalatlarda, Türk iş insanlarımızın hakları en üst seviyede korunabilir. İzlenecek tedbirler özetle şöyledir:

- Çin’deki satıcı şirketler ve temsilcileri ile mümkün olduğu ölçüde kurumsal e-posta adresleri üzerinden yazışmak, e-posta yazışmalarında her iki taraftan en az iki kişinin yer almasına özen göstermek, sürekli yazışma yapılan e-posta adresleri dışındaki bir adresten e-posta gelmesi halinde bunu Çin’deki şirketin temsilcileri ile teyit etmek;

- Çin’deki satıcı şirket hakkında ticaret müşavirliklerimiz veya Çin’deki danışmanlık şirketleri vasıtasıyla durum tespit (due diligence) raporu alarak “kara listede” olan şirketlerle çalışmanın önüne geçmek;

- Çin’deki satıcı şirket hakkındaki adres, iletişim, yasal mümessil, ticaret sicil kayıtlarını sözleşme yapmadan önce talep etmek; - E-posta yazışmaları veya proforma faturaya istinaden alımsatım yapmamak, muhakkak surette işin niteliğine uygun yazılı sözleşme yapmak;

- Sözleşmede, işin niteliğine uygun düşecek ticari, mali ve hukuki risk yönetimine ilişkin maddelere yer vermek, örneğin, teslim süreleri ve biçimi, gerekli izin, lisans, ruhsat, gümrük ve kalite belgeleri ile bunların masrafl arının nasıl karşılanacağı, uygulanacak hukuk, uyuşmazlık çözüm usulü, yargılama giderleri ve avukatlık masrafl arına ilişkin hükümleri açıkça kararlaştırmak;

- Türkiye’deki alıcının mallar üzerinde fikri-sınai hakları varsa, bu hususlara sözleşmede yer vermek; - Çin’deki satıcının peşin ödeme şartını mümkün olduğu ölçüde kabul etmemek. Peşin ödemenin yerine, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme, akreditifli ödeme veya Türk iş dünyasında çok bilinmeyen “escrow hesaba” ödeme yapmak;

- Satıcının ön ödemede ısrar etmesi halinde, ön ödemeyi asgari seviyede tutmak, mümkünse, satıcının bankasından ön ödeme teminat mektubu sağlamak;

- Alım-satım konusu mal bedelini muhakkak surette sözleşmede kararlaştırılan ve Çin’deki satıcının şirket hesabına ödemek, şirket ortakları veya temsilcilerinin şahsi hesaplarına asla ödeme yapmamak;

- Ödemeleri muhakkak banka yoluyla yapmak, hiçbir surette kuyumcu, dövizci vasıtasıyla veya wechat/alipay gibi ödeme yöntemleri üzerinden şahsi hesaplara ödeme yapmamak. Yapılan ödemelerin akıbetini Çin’deki satıcı şirket ile yazılı olarak teyit etmek;

- İşin niteliğine uygun sigorta yaptırmak;

- Teslimde bir gecikme olması halinde, bir avukatlık/ danışmanlık şirketiyle en kısa sürede iletişime geçmek, uygun tedbirleri almak.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar