14 °C
Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Çoğalan kamu harcamaları

Prof. Dr. Nurettin BİLİCİ

AK Parti hükümetleri döneminde kamunun toplayıp harcadığı kaynaklarda ciddi artışlar olmuştur. Kaynak artışlarını 2019 yılına kadar ve 2019 yılından itibaren olmak üzere iki başlık altında özetleyebiliriz.

2019 yılına kadar kamu kaynaklarında artışlar

- Genel devlet anlamında kamu gelirleri GSYH’ye oranla 2002’de %31 iken 2018’de %41’e yükselmiştir.
- 2002’de 120 milyar dolar olan ülkemiz dış borçları şimdi 500 milyar dolara yaklaşmıştır. Bu rakamın içinde özel sektöre ait dış borçlar da bulunmaktadır. Özel sektör dış borçlanmasının önemli bir kısmının kamu garantisi altında yapıldığı bilinmektedir.
Borçlanmanın ortalama %10 faizle yapıldığı düşünülürse yıllık yurt dışına ortalama 50 milyar dolar civarı faiz ödediğimiz ortaya çıkar.
- Kamu, cumhuriyet tarihi boyunca biriktirilen devlet mallarının/işletmelerinin ağırlıklı kısmını satmış ve sağladığı paraları harcamıştır. KİT satışından elde edilip harcanan paranın tutarı 2002-2018 döneminde 80 milyar doları bulmuştur. Devletin KİT gücü küçülmüş ve bunun sonucunda KİT’lerin yarattığı katma değerin GSYH içindeki 2002 yılında %5 olan oranı 2017 yılında %1’e düşmüştür.

2019 yılı ilave kaynaklar

- 2019 yılında vergi dışı kalemlerden 70 milyar civarı para toplanıp harcanmıştır. Bu kaynak ağırlıklı olarak TCMB’nin kara günler için bir kenarda tuttuğu yedek akçelerinin Genel Bütçeye aktarılması ile ilgilidir. Ayrıca imar barışı, paralı askerlik gibi yollardan kaynak toplanmıştır. Bu son iki uygulama hukuk ve adalet düzenine güvenin azalmasına yol açmıştır.
- 2020 yılı vergi/harç artışları %22,58 oranında yani %11,84 olan 2019 enflasyonunun neredeyse iki katı oranında belirlenmiştir.

2019 sonunda yeni vergiler uygulamaya sokulmuştur:

- %7,5 oranlı Dijital Hizmet Vergisi,
- %2 oranlı Konaklama Vergisi,
- Binde 3’le binde 10 (%1) arası Değerli Konut Vergisi.
Yine 2019 sonunda mevcut vergilerde gelir artışı sağlamaya yönelik düzenlemeler yapılmıştır:
- Gelir vergisi yüksek ve tek oranlı (%40) bir vergi haline dönüştürülmüştür. (500.000 TL üstü kazançların tamamı %40 vergiye tabi olacaktır.)
- Şimdiye kadar beyan dışı olan ücret geliri, telif kazancı gibi bazı gelirler beyana tabi kılınmış ilave vergi toplanması amaçlanmıştır. Örneğin bugüne kadar %17 stopaj vergisi ödeyen telif kazancı sahipleri (gelirlerinin 500.000 TL’yi aşması halinde) beyanname de verecekler ve %40 oranında vergiye tabi olacaklardır. Bu şekilde fikir üretiminin, bilim/sanatın desteklenmesi uygulaması da sona erdirilmektedir.

Sonuç; Türkiye ekonomisinde daralma yaşanmasına rağmen kamu gelirlerini daha da artırma çabaları vergiye karşı direncin artmasına, direncin artması da vergi uyuşmazlıklarının çoğalmasına sebep olmaktadır. Özellikle sahte belge düzenleme/kullanma fiillerinde büyük artışlar görülmektedir.

Ceza mahkemelerinde özel kanunlar uyarınca açılan davalar içinde Vergi Usul Kanunu’na muhalefetten açılan dava sayısı ve oranı, 2004 yılında %0.6 iken 2016 yılında %5.9’a yükselmiştir.

Dosya sayısının yükselmesine paralel olarak asliye ceza mahkemelerinde mahkûm olan kişi sayısı da artmıştır. Bu sayı 2005 yılında 4 bin 156 iken 2016 yılında 16 bin 407 olmuştur. VUK kaynaklı suçların %95 civarı VUK 359/a, b (sahte belge/muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge) fiilleri ile ilgili olarak açılmıştır.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap