Coğrafi işaretli ürünlerin ekonomideki yeri

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Mustafa Servet DALTABAN

Kelkit Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı

Malatya kayısısı, Antep baklavası, Aydın inciri, Adana Kebabı, Kayseri mantısı, Maraş Dondurması, İnegöl Köfte, Giresun Fındığı, Taşköprü Sarımsağı, Erzurum Oltu Taşı, Kelkit Kuru Fasulyesi ve daha niceleri.

Coğrafi işaret kavramı ekonomik olarak son on yıl içinde büyük önem kazandı. Türkiye’de coğrafi işaretlerin, birer kırsal kalkınma politikası olarak öne çıkması, Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yayınlanan Ulusal Kalkınma Stratejisi’yle sağlanmıştır. 2006 yılında yayınlanan bu strateji de, tarım ve tarım dışı ürünlerin araştırma kapsamına alınarak Coğrafi İşaret tescili verilmesi, üretim ve pazarlama alanlarında desteklenmesi planlanmıştı.

Esasen bölgesel ürünlerin etkin koruma şemsiyesi altına alınması, tüketici talebindeki artış ile söz konusu ürünün üretiminde artış meydana getirecek ve dolaylı olarak yöredeki diğer sektörlerin de gelişimine katkı sağlanacaktır.

İstihdam arttırıcı etkinin yanında özellikle kırsal kesimde yaşayan kadınların ekonomiye katkısı da artarak, refah dengesinde cinsiyet temelli bir eşitliğe olanak verilebilecektir. Tescillenen coğrafi işaretli ürünlerin bölge adı belirtmesi nedeniyle, ürünün tüketilmesi ya da ününün duyulması ile dolaylı olarak o bölgenin de tanıtımı yapılmış olacaktır. Bu ise tüketicilerde bölgeye ait bir farkındalık yaratarak turizm potansiyelinin oluşumuna zemin hazırlayacaktır.

Baktığımız zaman artık bu ürünlerin,  birçok bölgenin ana ekonomik başrol oyuncusu olduğunu görebiliyoruz.

Gelir ve istihdam ilişkileri açısından dünya örneklerine bakıldığında, Fransa’ya ait 607 adet coğrafi işaretli ürünün, ekonomide 18 milyar € değerinde gelir ve en az 53.000 kişiye doğrudan istihdam yarattığı saptanmıştır (Babcock ve Clemens, 2004). Coğrafi İşaretli ürünlerden 2002 yılında İtalya’da 18 milyar € değerinde gelir ve toplam 300.000 kişiye istihdam; İspanya’da ise 3,5 milyar € değerinde gelir yaratılmıştır (TPE, 2010). Kostarika Kahvesi’nin %80’i, Küba Tütünü’nün %90’ı, Meksika Tekilası’nın %80’i ihraç ediliyor.

Dünya çapında coğrafi işaretli ürünlerin 200 milyar dolarlık bir pazar büyüklüğüne sahip olduğu tahmin ediliyor.

Türkiye’de de Malatya kayısısı 250.000 kişiye; Ege pamuğu en az 100 bin kişiye istihdam sağlamaktadır (TPE, 2010). Ülkemizde üretilen Isparta Gül Yağının %90’ı ihraç edilmekte ve bu alanda 20 milyon dolarlık satış yapılmaktadır. Özellikle tarımsal ürün çeşitliliğinin fazla olduğu ülkemizde bu potansiyelden yararlanmak gelir ve istihdamın da artışına yol açacaktır.

2021 Eylül ayı itibarı ile coğrafi işaret tescili almış 818 ürünümüz bulunuyor. Bir o kadar da başvuru ve değerlendirme aşamasında olan ürünümüz var. Ülkemizde 3 binden fazla tescillenebilecek ürün bulunmakta ve bu ürünlerin kırsal kalkınma, ihracat potansiyeli düşünüldüğünde ekonomik değeri oldukça yüksek görünüyor.

Sonuç olarak Anadolu, binlerce yıldır doğal kaynaklarını, kültürel zenginliğiyle harmanlamaktadır. Bu özgün ürünler ancak güçlü bir tescil sistemi ile korunarak geleceğe taşınabilir. Coğrafi İşaretli ürünlere ait yüksek potansiyelin değerlendirilmesi ise yerel kalkınmadan milli gelir düzeyine kadar,  ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
CDS risk primi 23 Ekim 2021