COVID-19 pandemisinin belediyelerin finansalları üzerindeki etkisi

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Ahmet ARSLAN- Denetçi, CPA, MBA

COVID-19 pandemisi sürecinde gerek mahalli hizmetlerin yerine getirilmesi gerekse sosyal yardımlar konusunda belediyeler önemli roller üstlenmiştir.

Bu durum aşağıda ayrıntılı olarak irdelendiği üzere belediyelerin gelir ve giderleri ile varlık ve yükümlülüklerini önemli ölçüde etkilemiştir.

  1. Pandemi sürecinde belediyelerin bütçe dengesi

Tablo 1: Mahalli idarelerin gelir ve giderleri

Yılı

Bütçe giderleri (Bin TL)

Bütçe gelirleri (Bin TL)

Bütçe dengesi (Bin TL)

2019

123.349.928

115.484.308

-7.865.620

2020

134.559.344

136.768.350

2.209.006

 

Tablo 1’de görüldüğü üzere, belediyelerin toplam bütçe giderleri yaklaşık olarak 135 milyar lira düzeyinde bulunmaktadır.

2020 yılında belediyelerin toplam giderlerinde %9 oranında artış meydana gelirken toplam gelirlerinde %18 oranında artış meydana gelmiştir. Dolayısıyla, 2019 yılında belediyelerin bütçe gelirleri bütçe giderlerinin  %93,6’sını karşılamasına rağmen, 2020 yılında belediye bütçeleri fazla vermiştir.

Tablo 2’de görüldüğü üzere, belediyelerin 2020 yılında bütçe fazlası vermesinde pandeminin etkisiyle sosyal hareketliğinin azalmasının sonucu olarak belediyelerin yatırım giderleri, sosyo-kültürel etkinlik giderleri, temsil ağırlama vb. harcamalarının azalmasının da etkisi bulunmaktadır. 

  1. Belediyelerin giderleri

Tablo 2: Belediyelerin Giderleri

Harcama Türü

Harcama tutarı (1000 TL)

Toplam Harcamalar içindeki payı (%)

2019 Yılı

2020 Yılı

2019 Yılı

2020 Yılı

Personel giderleri

17.524.466

18.796.962

14,2

14,0

Sosyal Güvenlik Kurumu devlet primi

2.722.133

2.869.928

2,2

2,1

Mal ve hizmet alımları

56.225.839

60.878.819

45,6

45,2

Faiz giderleri

6.407.183

6.548.051

5,2

4,9

Cari transferler

6.081.654

8.088.163

4,9

6,0

Sermaye harcamaları

29.490.278

31.772.889

23,9

23,6

Sermaye transferleri

2.526.114

2.531.216

2,0

1,9

Borç verme

2.372.261

3.073.316

1,9

2,3

TOPLAM

123.349.928

134.559.344

100,0

100,0

 

Tabloda görüldüğü üzere, pandemi sürecinde belediyelerin personel giderleri, mal ve hizmet alımları, faiz giderleri, sermaye harcamaları ve sermaye transferlerinin bütçe içindeki payında azalış, cari transferler ve borç verme kalemlerinin bütçe içindeki payında ise artış meydana gelmiştir. 

  1. Belediyelerin gelirleri

Tablo 3: Belediyelerin gelirleri

Gelir Türü

Gelir tutarı (1000 TL)

Toplam gelirler içindeki payı (%)

2019 Yılı

2020 Yılı

2019 Yılı

2020 Yılı

Vergi gelirleri

15.694.186

18.271.477

13,6

13,4

Teşebbüs ve mülkiyet gelirleri

10.942.769

11.405.511

9,5

8,3

Alınan bağış ve yardımlar ile özel gelirler

2.416.044

2.859.353

2,1

2,1

Faizler, paylar ve cezalar

77.306.917

94.720.256

66,9

69,3

Sermaye gelirleri

8.688.170

8.804.239

7,5

6,4

Alacaklardan tahsilâtlar

436.222

707.514

0,4

0,5

TOPLAM

115.484.308

136.768.350

100,0

100,0

 

Tablo 3’te görüldüğü üzere, belediyelerin 2019 yılına nazaran 2020 yılında vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri ile sermaye gelirlerinin bütçe içindeki payında düşüş, faizler, paylar ve cezalar kaleminin bütçe içindeki payında ise artış meydana gelmiştir. Faizler, paylar ve cezalar kalemi belediye gelirlerinin belkemiğini oluşturmakta olup bu kalemin neredeyse tamamı merkezi yönetim bütçe gelirlerinden belediyelere aktarılan paylardan oluşmaktadır.

Pandemi sürecinde iktisadi ve sosyal faaliyetlerdeki daralma nedeniyle belediyelerin öz gelirlerinde azalış, merkezi yönetimden belediyelere aktarılan paylarda ise önemli ölçüde artış meydana gelmiştir.

Merkezi yönetimden belediyelere aktarılan paydaki artış merkezi yönetimin inisiyatifinden değil; merkezi yönetim vergi gelirlerinin %70’inden fazlasının KDV ve ÖTV gibi tüketime dayalı dolaylı vergilerden oluşmasından dolayı pandemi sürecinde artan tüketim harcamalarının söz konusu vergi gelirlerini önemli ölçüde arttırması nedeniyle bu gelirlerden belediyelere ayrılan pay tutarının da otomatik olarak artmasından kaynaklanmıştır. 

  1. Belediyelerin varlık ve yükümlülükleri

Belediyelerin varlık ve yükümlülüklerine ilişkin ayrı bir veri seti bulunmamakla birlikte, 2020 yılında mahalli idarelerin nakit para, alacak, taşınır ve taşınmaz mal gibi toplam varlık büyüklüğü yaklaşık olarak 658 milyar TL, toplam borçları (yükümlülük) ise yaklaşık olarak 207 milyar TL düzeyinde bulunmaktadır.

Mahalli idarelerin varlıklarının büyük bir kısmı arazi, arsa, taşıt, makine, demirbaş gibi maddi duran varlıklardan, yükümlülüklerinin büyük bir kısmı banka kredilerinden oluşmaktadır. Mahalli idarelerin yaklaşık olarak 32 milyar TL düzeyinde dış borcu bulunmaktadır. 

Mahalli idarelerin mülkiyetine sahip bulundukları toplam taşıt sayısı 92 bin 110, kiralık olarak kullandıkları toplam taşıt sayısı ise 33 bin 282’dir.

Sonuç;

Pandemi sürecinde belediyelerin sosyal yardım vb. bazı gider kalemlerinde artış olmasına karşın diğer gider kalemlerinde nispi azalma ve merkezi yönetimden belediyelere aktarılan paylarda önemli artışlar meydana gelmiştir. Bu durum belediyelerin bütçe fazlası vermesiyle sonuçlanmıştır. Dolayısıyla, merkezi yönetimden aktarılan kaynak belediyelerin bütçe dengesinde bozulmanın önüne geçmiştir.

Bununla birlikte, belediye gelirlerinin merkezi yönetime bu ölçüde bağımlı hale gelmesi beraberinde bir takım riskleri de barındırmaktadır. Belediyelerin bütçe dengesini sürdürmek için mal ve hizmet alımları ile yatırım harcamalarını kontrol altına alması ve öz gelirlerini arttırmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar