Cumhuriyet Bayramı bir hesap günü olmalıdır

Bundan 86 yıl önce Çankaya'da bir gece Atatürk'ün "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" müjdesini arkadaşlarına açıklayıp, ertesi gün Meclis'te ilan ettiği Cumhuriyet, ilk yıllarındaki kutlamalarında çoğunlukla bir hesap günü olarak ele alındı. Bunun sonucunda savaş sonrası yoksul bir ülkeden fabrikaları işleyen, demiryolları gelişen bir ülkeye gelindiğinde 10. yıl Nutku'nda Atatürk, "Az zamanda büyük işler yaptık" diyebiliyordu. Artık olgunluk çağını yaşamakta olan Cumhuriyetimiz için bugün de bayramını kutlarken, demokrasi ve ekonomi alanında bir özeleştiri ve hesaplaşma içinde olmalıyız.

Cumhuriyet'in ilanından başlayarak her yıl kutlamalarda Atatürk 29 Ekim'i adeta bir hesap günü olarak ele almış ve halk adına bir bilanço sunmayı şiar edinmiştir. O nedenle 86. yılını kutladığımız Cumhuriyet'i bugün biz de demokrasimiz ve ekonomimiz adına bir hesap günü olarak almalıyız. 2023'teki 100. kutlamalarına varana kadar sürekli olarak kendimizi böyle bir hesaplaşma içinde bulmalıyız. 

Cumhuriyet kutlamalarının hesap günü olmasını Mustafa Kemal'in şu cümlesi ile ilişkilendiriyorum: "Yeni Türkiye Devleti bir halk devletidir, halkın devletidir."

Atatürk, 29 Ekim 1923'te "Türkiye devletinin şekl-i hükümeti Cumhuriyet'tir" dedikten iki yıl sonra 1925'te Cumhuriyet rejimi içerisinde milletin yerini belirlerken şöyle diyor:

"Bugünkü hükümetimiz, devlet teşkilatımız doğrudan doğruya milletin kendi kendine, kendiliğinden yaptığı bir devlet teşkilatı ve hükümettir ki, onun ismi Cumhuriyet'tir. Artık hükümet ve millet arasında mazideki ayrılık kalmamıştır. Hükümet millettir ve millet hükümettir. Artık hükümet ve hükümet mensupları kendilerinin milletten ayrı olmadıklarını ve milletin efendi olduğunu tamamen anlamışlardır."

Bu hesap verme gereğinin bir başka nedeni olarak ortaya koyuluyor. Bir yandan da demokrasi ve Cumhuriyet'in ayrılmazlığı ve birlikteliğini de gündeme getiriyor. Demokrasi, devletin en yüksekten en aşağıya kadar bütün basamaklarında halk iradesinin egemenliğini kabul eder. Cumhuriyet ise bu modelin en gelişmiş şeklidir. Cumhuriyet rejimi devlet yararını düşünürken, halkın kendi iradesini kullanmasını ve kendini yönetecekleri bağımsız olarak seçmesi esasına dayanır. Tek kişinin ya da belli bir grubun çıkarını değil, doğrudan doğruya kamunun, halkın bütününün yararını esas alan devlet şeklidir. Bu birliktelikte halka hesap verebilirliği bir demokrasi ve Cumhuriyet ilkesi haline getiriyor.

Şimdi Cumhuriyet'in 86. yılında Atatürk'ün 15-20 Ekim 1927 günlerinde altı günde 36.5 saat süreyle okuduğu Nutuk'ta Cumhuriyet ilanı kararını yakın arkadaşlarına 28 Ekim 1923 günü Çankaya'da nasıl açıkladığını şöyle anlatıyor. Biz de Atatürk'ten bu konuyu dinleyelim:

"Gece olmuştu. Çankaya'ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken koridorda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşa'lara rastladım. (…) Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca akşam yemeğe gelmelerini Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim. İsmet Paşa ile Kazım Paşa'ya ve Fethi Bey'e de Çankaya'ya benimle gelmelerini söyledim. Çankaya'ya gittiğim zaman orada beni görmek üzere gelmiş Rize Milletvekili Fuat Bulca, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref beylerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum. Yemek sırasında, 'Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunan arkadaşlar derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program yaparak arkadaşları görevlendirdim."

Genç Cumhuriyet döneminde sürekli olarak yapılanları irdeleyen yöneticiler onuncu yılda  "Az zamanda büyük işler yaptık" diyebilecek bir başarıya imza attılar. Şimdi olgunluk dönemindeki Cumhuriyetimiz'in aynı şevkle ekonomik ve demokratik alandaki başarılarını ve eksiklerini gündemde tutarak Cumhuriyet'in gereği olan dinamizmi eksik etmemesi gerekir. Cumhuriyet'i bu düşüncelerle kutlamak ve bir anlamda demokrasi ve ekonomi açısından bir öz eleştiri günü olarak anmak doğru olacaktır. Tüm okurlarımızın Cumhuriyet Bayramı kutlu olsun.