Daha güçlü, daha çevik ama daha az umutlu

Belirsizlik artık istisna bir durumu ifade etmiyor. İş dünyasının yeni normu hali­ne geldi. Türkiye’de de liderlik artık “kriz yönetmek”ten çok, “belirsizlik içinde yön bulmak” becerisine dayanıyor. Son beş yılda yaşanan ekonomik dal­galanmalar, yetenek kayıpları ve kur baskısı liderlik anlayışı­nı derinden dönüştürdü. Artık başarı, sadece rakamlarda değil dayanıklılık, çeviklik ve umut arasında kurulan hassas denge­de ölçülüyor. Tam da bu dönüşü­mün ortasında yayımlanan yeni bir araştırma, Türk iş dünyasın­daki liderlerin zihin haritasını dikkat çekici biçimde ortaya ko­yuyor. Türkiye İnsan Yönetimi Derneği (PERYÖN) ve Execu­tion Partners işbirliğiyle hazır­lanan “Türk İş Dünyasında Li­derlik Bileşenleri” araştırma­sı, iş dünyasının nabzını tutan kapsamlı bir tablo ortaya koydu. Çalışma, liderlik davranışları­nı dört temel eksende -motivas­yon, umut, iyimserlik ve çevik­lik - ölçümledi. Sonuçlar çarpı­cıydı: Umut bileşeninde yüzde 3, iyimserlikte ise yüzde 4’lük düşüş yaşandı. Buna karşın öz­yeterlilik ve yılmazlık gibi di­renç göstergelerinde sınırlı da olsa artış gözlendi. Rapor, lider­lerin güçlü yönlerini koruduğu­nu ancak duygusal enerjilerinde belirgin bir yorgunluk oluştuğu­nu gösteriyor.

Araştırmanın bulgularına göre:

● Liderlikte kritik alarm: Mo­tivasyon erozyonu. Umut ve iyimserlik kaybı, organizasyonun enerjisini aşağı çekiyor.

● Dayanıklılıkta güçlü, istik­rarda zayıf: Liderler ayakta kal­makta iyi ama uzun vadede den­geyi koruyamıyor.

● İlişkiler sağlam, sistemler zayıf: Bağlar güçlü olsa da yapı­sal unsurlar çevik dönüşümün önünde engel.

● Kendini yöneten lider, çe­vik liderdir: Güçlü lider, organi­zasyonunun çevikliğini de yük­seltiyor.

● Ekonomik daralma kronik­leşti: Artık liderlik, süreğen da­ralma ve tıkanıklık koşullarında şekilleniyor; bu yeni gerçeklik­te yön verme becerisi belirleyici hale geliyor.

Daha gerçekçi, daha kabullenici liderler

PERYÖN Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Eylem Derya Özgür, liderlerin direncine dikkat çe­kiyor: “Bu araştırma bize Türk iş dünyasında liderlerin zor­luklarla baş etme konusunda önemli bir direnç geliştirdiği­ni gösteriyor. Kaynak kısıtları, karmaşık süreçler ve belirsizlik ortamı bireyleri çözüm odak­lı olmaya zorluyor ve bu da yıl­mazlık seviyesini yükseltiyor. Gün içinde çok fazla zorlukla karşı karşıya kalıyoruz ama bir taraftan da tecrübeler insanın daha çevik ve dayanıklı olması­nı sağlıyor” diyor.

Araştırmada öne çıkan tablo şu: Liderler artık zorluklara kar­şı daha gerçekçi, daha kabulle­nici, ama daha az umutlu. Hedef belirleme ve plan yapma konu­sunda umut oranı yüzde 80’den yüzde 76’ya, iyimserlik ise yüz­de 78’den yüzde 74’e gerilemiş durumda. Bu düşüş, özellikle ekonomik daralma, belirsiz ya­tırım ortamı ve yetenek kaybı gi­bi faktörlerin psikolojik etkisini yansıtıyor. EAPM Yönetim Ku­rulu Başkanı Berna Öztınaz, bu tabloyu şöyle yorumluyor: “Bü­yük bir hızla değişen ve yeniden şekillenen dünyada liderlik ar­tık yalnızca başkalarını yönet­me becerisiyle tanımlanmıyor. Belirsizlik içinde yön bulabil­mek; güçlü bir kendini yönetme kapasitesi, duygusal çeviklik ve öğrenmeye açıklık gerektiriyor. Günümüz liderleri hem kendi iç dengelerini koruyarak hem de ekiplerine güven, esneklik ve ilham aşılayarak dönüşümün merkezinde yer alıyor.”

Bu dönüşümün bir diğer bo­yutu da ekonomik daralmanın kalıcı hale gelmesi. Execution Partners Kurucu Ortağı Ateş Sungur, “2020’de pandemi be­lirsizliği belirleyici faktördü bu­günse dünya genelinde kronik­leşen ekonomik daralma. İçinde bulunduğumuz şartlar artık ge­çici bir kriz durumu değil. Ön­görüler, bu koşulların en az 1–2 yıl daha süreceğini gösteriyor” diyor.

Araştırma, liderlikteki bu ye­ni evreyi şöyle özetliyor: Daya­nıklılık güçlü, umut düşük; bağ­lar sağlam, sistemler kırılgan; liderler ayakta ama enerjileri sınırlı. Bu tablo, iş dünyasının sadece finansal değil, psikolojik ikliminin de yeniden tanımlan­dığını gösteriyor.

Sonuç: Umudu kaybetmeden gerçeği görmek

Bugünün lideri, yalnızca stra­teji kuran değil aynı zamanda duygusal enerjisini yöneten bir profil. Yüksek tempolu, dalga­lı bir ekonomide liderin en kri­tik becerisi artık çevik düşünme kadar kendini yönetebilme ka­pasitesi. Araştırmanın da işaret ettiği gibi, Türk iş dünyasının önümüzdeki dönemde ihtiyacı olan şey, yeni araçlardan çok ye­ni bir zihinsel denge. Bu bulgu­lar bize bir gerçeği hatırlatıyor: Liderlik, umut kaybına rağmen ilerlemeyi sürdürebilme cesa­retidir.

Zorluklar kalıcı hale geldikçe, liderlerin dayanıklılığı da yeni bir değer olarak öne çıkıyor.

Ama belki de en önemlisi, bu dayanıklılığın yalnızca dış ko­şullarla değil içsel umutla da beslendiğini unutmamak gere­kiyor. Çünkü iş dünyasında çe­viklik kadar umut da bulaşıcı.