22 °C
Uğur CİVELEK
Uğur CİVELEK ARKA PLAN dunyaweb@dunya.com

Devamı olanaksız ayrışmalar!

Piyasa ve ekonomi cephesindeki eğilim farklılıkları, küresel beklentiler açısından çok ciddi bir belirsizlik kaynağı olmaya koşuyor. Bir taraf her şeyin eskisi gibi olmaya devam edeceği ve eski köye yeni adet gelmesine izin verilmeyeceği anlamına gelen kısa vadeli beklentileri pazarlamak için tüm olanaklarını seferber ediyor! Diğer kesim ise hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı beklentisini güçlendiren sorunların baskısını giderek daha yoğun bir şekilde hissediyor ve derinleşen güven bunalımının altında eziliyor. Böyle devam edilemeyeceğini öngörmek için uzman olmak gerekmiyor!

Küresel eğilimler açısından son çeyrek asır genelindeki eğilimleri incelediğimizde, bugün yaşamak zorunda kaldığımız açmazların kesinlikle sürpriz olmadığını görebiliyoruz! 1995 yılı sonrasında küresel eğilimler sürdürülebilir olmaktan çıkmıştı ve 2002 yılına kadar olan dönemde kriz fırtınaları nedeniyle sorunlar hızla ağırlaşmıştı. Piyasalar kitapta olduğu gibi ekonomideki olası eğilimleri fiyatlamaya çalıştığı için riskten kaçınma eğilimi kaçınılmaz olarak güçleniyor ve sistemik çöküş olasılığı hızla güçleniyordu.

2002 yılı ve sonrasında ekonomi politikalarının da hızla geleneksel olmaktan uzaklaştığına tanık olduk. Para ve kredi genişlemesi, kısa vadeli spekülatif bakış açısı eşliğinde yoğun bir şekilde pazarlandı; ekonomik eğilimler, finansal cephedeki hesapsız ve kısa vadeli coşkunun takipçisi yapıldı. Varlık değerleri yeni rekorlara yelken açtıkça, hesapsızca beslenen borçluluk oranları sayesinde ekonomi freni patlamış bir şekilde canlanır oldu! Para otoriteleri oyunu bozmadan enflasyon baskısını kontrol altında tutmanın yolunu bulamadı, 2008 yılındaki küresel kredi krizinin kapıyı çalması kaçınılmaz hale geldi.

Takip eden on yıl genelinde, böyle devam edilemeyeceği giderek daha iyi anlaşıldı. Kontrollü bir şekilde normalleşme mümkün olamadı. Riskten kaçınma eğiliminin her hortlamasında, sistemik çöküş kabusü ile yeniden tanışıldı; durum kısmen sakinleştiğinde riskten kaçınmayı tetikleyecek yeni girişimlerin devreye girmesi önlenemedi. Küresel soruna küresel çözüm üretilemedi, herkes kendi başının çaresine bakmak üzere fırsat buldukça ve geri almamak üzere risklerini azaltmaya çalıştı. Böyle gitmeyeceği algısı genel kabul gördü; küresel salgın sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarma döneminin sonuna gelindiği algısını iyice pekiştirdi.

Son olarak para otoritelerinin riskten kaçınma paniğini durdurmak adına tüm olanaklarını seferber etmesi, piyasalar tarafından suiistimal edilmeye başladı. Hızlı toparlanma olacağı varsayımı ile eğilimler yeniden şekillendirildi ve bu söylemlere aldanacak kesimlere geri almamak üzere satış yapabilmek için altyapı hazırlandı. Amaca ulaşabilmek için siyasilerin zaafları ve para otoritelerinin korkuları fazlası ile kaşındı, kurbanlıklar sürü halinde sahaya çekildi. Bu oyunu kurgulayanlar, bu şekilde yıllar boyu devam edilemeyeceğini biliyor ve salgında ikinci dalga riskini almak istemiyor! Durum böyle olunca, bu yılın üçüncü çeyrek dönemindeki finansal eğilimlerin ikinci çeyrektekilerden çok daha farklı olması olasılığı güçleniyor.

Para otoritelerinin günü kurtarmak adına verimsizliği teşvik eder hale gelmesi, sistemik kırılganlığı hızla yukarı çekecek bir durumdur. Rekabeti ortadan kaldırmak sonucuna varacak tercihler, çok daha sağlıklı olan girişimleri de olumsuz etkiler. Geometrik bir hızla büyüyecek sorunlu krediler, para otoritesinin portföyünde birikir ve söz konusu kurumun itibarını da sıfıra koşturur. Zorunlu ihtiyaç maddeleri konusundaki enflasyon baskısı ve gelir dağılımında yaşanacak anormallikler, bu ucube yaklaşımın ürünleri olarak istikrarsızlıkları besler. Bu türden eğilimler açığa çıkmaya başladığında, piyasalar ruhunu teslim etmiş olur!

Küresel çapta ömrünü tamamlamış balonculuk gölgesinde sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarma oyunu, ulusal çapta mecburen denenebilir mi sorusu ülkemiz açısından ilginç olabilir! Ciddi tasarruf açığı olan bir ülkenin bu tür bir deneye girişmesi, felakete yelken açmak anlamına gelebilir! Kıdem tazminatlarının balonculuğu desteklemek üzere devreye sokulması, sonucu değiştiremez.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap