Devlet ihale sistemine ek...

Dr.Sedat Karabulut secturkiye@yahoo.com Türkiye'de kamu kurumlarınca yapılan mal ve hizmet alım harcamalarının yıllık tutarı, bazı hesaplamalara göre GSMH'nin yüzde 20'sine ulaşmaktadır. Son yıllarda devlet ihaleleri ile ilgili bazı düzenlemeler yapıldı. "Kamu İhale Kurumu" yeni yasalarla getirilen en önemli yeniliklerden birisi. Ülkemizde her yıl binlerce çalışanımızın öldüğü, on binlerce kişinin yaralandığı iş kazalarının önlenmesi için, bu kurumun yapabileceği şeyler olduğuna inanıyorum. İhale bütçesi içinde SEÇ ödeneği olmalı... Devlet ihaleleri ile ilgili olarak, son yıllarda yapılan düzenlemelere bir ek yapılıp, ülkemizin bu önemli derdine çare aranabilir. Her türlü mal ve hizmet alımı sürecinde, ihale bütçesinin içine, ilgili işin yapılması sonucunda ortaya çıkabilecek SEÇ (İş sağlığı, Emniyeti ve Çevre) kayıplarını azaltmak amacıyla bir miktar ödenek ayrılabilir. Bu ödeneğin miktarı, yapılan işin tehlike ve riskleri ile orantılı olarak uzmanlar tarafından önceden belirlenir. İhale şartnamesi içinde, yapılacak iş süresince istihdam edilmesi gereken uzman SEÇ personelinin standartları ve sayısı belirtilir. Yine işin özelliği ve çalışan personel sayısıyla ilişkili olarak, kişisel koruyucu malzemeler, acil durum ve temel SEÇ eğitimleri ile uyarı işaretleri gibi koruyucu önlemler için uygun bir bütçe ayrılır. İlk bakışta bu önlemlerin yeterli olduğu düşünülebilir. Ancak yönetmelikler ve yasalar yayınlandıktan sonra uygulama alanında yaşadığımız sıkıntıları gözönünde tutarsak, farklı bazı önlemler almamız gerektiğini hatırlamış oluruz. İhale bütçesinde öngörülmüş SEÇ ödeneğini aldığı halde, uygulamada eksiklikleri olan müteahitlerin denetlenmesi alışıldık bir sorun olarak karşımızda duracakdır. Hepimiz sorumluyuz... Etkin denetleme yapabilmek, belki de kanun hazırlamak kadar zor ve önemli bir konu. Zira etkin denetleme, yayınlanan kanunların uygulamada hayat bulması için en önemli etkenlerden birisidir. Yeni ihale yasaları, temel ihale ilkeleri arasında 'saydamlık ve kamuoyu denetimi'ni de sayar. Böyle baktığımız zaman, SEÇ konuları ile ilgili meslek odaları ve sivil toplum kuruluşları aslında doğal denetçilerdir. Yukarıda tarif etmeye çalıştığımız yapının içine bu denetlemeleri kolaylaştıracak bazı ölçülebilir kriterler eklenebilir. Tüm dünyada yaygın olarak kullanılan bu kriterler; - Maddi hasarlı kaza sıklığı, - Çevre kirliliği oluşturan kaza veya olay sıklığı, - İş günü kayıplı kaza sıklığı, - İlk yardım ve tıbbi müdahele gerektiren yaralanmalı kaza sıklığı, - Ölümlü kaza sıklığı... daha ihalenin başında, işin özelliği ve çalışan kişi sayısına göre belirlenir ve ilan edilir. Bu sınırlar aşıldığı zaman uygulanacak yaptırımlar da caydırıcı olursa, en azından kamu ihaleleri ile ilgili olarak çalışan bir model geliştirmiş oluruz.