Dezenflasyon havlu mu attı?

Ekimde TÜFE yüzde 2,55 arttı. Ey­lülde artış yüzde 3,23’tü. Buna bakıp “Eylül istisnaydı, dezenflasyonda hızlı iniş devam ediyor” diyemeyiz. Geçen yılın Ekim ayında TÜFE artışı yüzde 2,9’du. Aradaki fark 0,4 yüzde puanla sınırlı. Eylülde yüzde 33,3’e yükselen yıllık enflasyon da 0,4 puan düşüşle yüz­de 32,9’a inmiş durumda. Ağustosta aynı seviyedeydi. Dezenflasyon yerinde sayı­yor. Biraz daha iddialı konuşursak hav­lu attığı bile söylenebilir. Aylık enflasyon çoğunlukla yüzde 2’nin üzerinde çıkma­ya devam ederse aralıkta (yüzde 1,0) ve ocak aylarında (yüzde 5,0) baz etkisiyle şiddetli dalgalanmadan sonra mayıstan (Yüzde 1,5) itibaren kalıcı olarak yükse­liş eğilimine geçmesi işten bile değil. De­zenflasyonun neden duraksadığını TC­MB analiz edip açıklamalı. Kendi adıma basit bir gözlemi bir kez daha paylaşmak istiyorum.

Eylül enflasyonunun anatomisi

TÜFE’nin iki kaleminde fiyatlar son iki aydır yüksek oranda artıyor. Bu kalemler gıda ve alkolsüz içecekler ile konut (as­lında kira). Gerçi her ay mevsimine göre bir tüketim kaleminde çok yüksek bir ar­tış görülüyor ama bu kalemin tüketici se­petinde payı çok düşük olduğundan top­lam enflasyona da katkısı çok düşük olu­yor. Örneğin eylülde bu kalem eğitimdi. Ekimde giyim ve ayakkabı oldu. Fiyat ar­tışı yüzde 12,4 olsa da TÜFE’ye katkısı 0,7 idi. Yılda bir kez yüksek artış sergile­yen kalemleri bir yana bırakalım ve her ay ortalamanın üzerinde artan iki kaleme odaklanalım.

Kira fiyat artışını büyük ölçüde yasal olarak 12 aylık ortalama enflasyon be­lirlediğinden konut fiyat artışı dezenf­lasyona paralel olarak her ay yavaş ya­vaş azalıyor. Ekimde konutta fiyat artışı yüzde 2,7 oldu. 2,55’lik TÜFE’ye katkısı 0,45 puandı. Yıllık enflasyon oranı dur­gunlaştığı takdirde yasal kira artışı da durgunlaşacaktır. Merkez Bankası’nın bu konuda yapabileceği bir şey yok. Di­ğer 11 kaleme odaklanmak durumunda. Ama hükümet yıllık kira artış kuralını değiştirebilir. 12 aylık ortalama enflas­yon yerine her ay yıllık TÜFE kadar artış kuralını koyabilir. Bu da her ay az da ol­sa daha düşük kira artışının yolunu açar. Aslında yüksek kiraları törpüleyecek yegâne yol kamunun (belediyeler dâhil) büyük miktarda satılık değil kiralık konut üretmesidir. Ne yazık ki bu konuda çok geç kalınmış durumdayız.

Esas endişelenilmesi gereken kalem gı­dadır. Ekimde artış yüzde 3,4 oldu. Tüke­tici sepeti içinde yüzde 25 gibi en yüksek ağırlığa sahip bu kalemin TÜFE’ye katkı­sı da 0,83 puan. 2,55’lik TÜFE artışının üçte biri gıda kaleminden gelmiş durum­da. Bu katkı seviyesi hemen her ay tekrar­lanıyor. TCMB’nin faiz artışıyla gıdada fi­yat artışlarını kontrol altına alması zor iş. Çünkü bu artışların pek çok yapısal nede­ni var. Tarımda düşük verim, girdi fiyat­larının özellikle gübrenin yüksekliği, da­ğıtımın uyumsuzluğu ve aracıların hak­sız kazancı türünden sorunları en az 50 yıldır konuşuyoruz. Ama hemen hemen hiçbir şey de yapmıyoruz.

TCMB nasıl bir tavır alacak?

Bu koşullarda aylık TÜFE artışları­nın kolay kolay yüzde 2’nin altına inmesi zor görünüyor. Bu benim yorumum. TC­MB’nin nasıl yorumladığını bu ayın PPK toplantısının ardından yapılacak açıkla­madan ve buna bağlı olarak politika fai­zinde yapılacak değişiklikten anlayaca­ğız. TCMB resmi dokümanlarında de­zenflasyonda bir duraksama olduğunda faiz indirimlerine son vermekten çekin­meyeceğini sürekli vurguladı. Eylülde yüksek enflasyonun istisnai bir arıza ol­madığını Ekim enflasyonu gösteriyor. Bu durumda yıllık enflasyon 0,4 yüzde puan azaldı bahanesiyle faizde yine sınırlı bir indirime mi gidecek (örneğin 50 baz pu­an) yoksa en azımdan faiz indirimleri­ni askıya mı alacak? Bana sorarsanız son aylarda, özellikle de geçen ay yapılan faiz indiriminin siyasetten bağımsız olduğu­nu göstermek istiyorsa faiz oranında artış yapardım.