Dezenformasyon algısı

Dünya, Amerikalı sapkın iş insanı Jeffrey Epstein’ın ortalığa saçılan 3 milyon bel­gesini konuşurken ne kadarının “bilgi”, ne ka­darının “belge” ve ne kadarının “algı” olduğu bilinmiyor…

Geçtiğimiz yıl 25 ülkede 31 bin yetişkinle yapılan Pew Araştırması’na göre, internette “yalan haber”lerin yayılması, “ekonomi” ve “terörizm” en önemli ulusal tehditler olarak algılanıyor. Avrupa Birliği ülkelerinde 2022 yılıyla karşılaştırıldığında, dezenformasyo­na maruz kalma algısı oranının yüzde 8 arttı­ğı ortaya çıktı. Ankete katılan Almanya, Hol­landa, Polonya, İsveç ve İngiltere’de “yanlış bilginin yayılması en büyük ulusal tehdit” olarak görülüyor.

AB Komisyonu ve diğer AB kurumları adına 1974’ten beri düzenlenen, AB üye devletlerin­deki kamuoyunu, sosyal ve politik eğilimleri izleyen resmi anket serisi “Eurobarometer” anketine göre, Avrupa genelinde dezenfor­masyon ve sahte haberlere maruz kaldığını düşünenlerin oranı artıyor. AB ülkelerinde insanların son yedi gün içinde “sık sık” ve­ya “çok sık” dezenformasyon ve sahte haber­le karşılaştığını söyleyenlerin oranı yüzde 36’ya ulaştı. Ankete katılanların yalnızca yüz­de 12’si dezenformasyonu tanıyabildiğinden “çok emin” olduğunu ileri sürdü.

Araştırmada, gerçek ve doğrulanmış de­zenformasyon vakalarını değil, katılımcı­ların algısı ölçüldü. Ankette katılımcılara, sahte haber olduğunu düşündükleri içerik­lerle karşılaşıp karşılaşmadıkları soruldu. Ancak bu içeriklerin gerçekten yanlış olup olmadığı teyit edilmedi.

Dezenformasyona maruz kalındığı algısı “çok sık” ve “sık sık” olarak Finlandiya ve Al­manya’da yüzde 26 ile en düşük seviyedey­ken, Macaristan’da yüzde 57 ile en yüksek düzeyde olduğu ortaya çıktı. Romanya’da katılımcıların yüzde 55’i, İspanya’da ise yüz­de 52’si “sık sık sahte haber gördüğü”nü dü­şünüyor. Bu oran Bulgaristan’da yüzde 48, Lüksemburg ve Malta’da yüzde 45, Yunanis­tan’da yüzde 43, Güney Kıbrıs ve İrlanda’da yüzde 42 olarak ölçüldü. Listenin alt sırala­rında Finlandiya ve Almanya’da yüzde 26, Çekya’da yüzde 29, İsveç, Litvanya ve Fran­sa’da yüzde 30 iken, Hollanda, Letonya ve Belçika’da oran yüzde 32 seviyelerde kaldı.

AB genelinde katılımcıların yüzde 31’i, son yedi gün içinde “bazen” dezenformas­yon ve sahte haberle karşılaştığını ifade ediyor. AB’de dezenformasyona “bazen” maruz kaldığını düşünenlerin oranı yüzde 66’ya kadar çıkıyor.

AB genelinde yalnızca yüzde 7’lik bir ke­sim, “hiç” dezenformasyonla karşılaşmadı­ğını söylerken, yüzde 16’sı “nadiren” yanıtı­nı veriyor. Katılımcıların sadece yüzde 10’u bu soruya “bilmiyorum” yanıtını veriyor. AB genelinde “sık sık” veya “çok sık” dezen­formasyona maruz kaldığını söyleyenlerin oranı bir önceki araştırma olan 2022 yılıy­la karşılaştırıldığında yüzde 8 arttı. Bu artış 22 AB ülkesinde görülürken, dört ülkede ge­rileme olduğu belirtildi.

Güçlü ve bağımsız kamu yayıncılığı

Medya Çoğulculuğu ve Medya Özgürlüğü Merkezi’nde araştırma görevlisi Konrad Ble­yer-Simon, “Bu algıları açıklamak zor. Çün­kü bireylerin kendilerine dair değerlendirme­leri, gerçek yetkinlikleri ya da sorunun gerçek boyutuyla örtüşmeyebiliyor” açıklaması yap­tı. Bleyer-Simon, “Bir ülkedeki medya okurya­zarlığının seviyesi ve doğrulama faaliyetlerinin yaygınlığı önemli bir rol oynayabilir. Ancak in­sanların kendi becerilerini ve maruziyetlerini olduğundan az ya da çok değerlendirmesine yol açan psikolojik faktörler de etkili” dedi.

Dezenformasyonun etkisinin siyasi ku­tuplaşmanın yüksek olduğu, ekonomik eşitsizliklerin derinleştiği, eğitim sistemi­nin zayıf performans gösterdiği, kurumla­ra duyulan güvenin düşük olduğu ve siya­setçilerin daha çatışmacı ve popülist bir dil kullandığı toplumlarda arttığını vurgu­layan Bleyer-Simon, “Toplumlar güçlü ve bağımsız kamu yayıncılarına sahip oldukla­rında, özel medya için etkili özdenetim me­kanizmaları işlediğinde, haberlere duyulan güven yüksek olduğunda ve halk haberleri­ni sosyal medyadan ziyade doğrudan haber kuruluşlarından aldığında dezenformasyo­na karşı daha dirençli hale geliyor” ifade­lerini kullandı. Sosyal medyanın yükselişi “dezenformasyon ve sahte haber” içerikle­rin yayılma hızını ve görünürlüğünü de ar­tırdı. Dünyada artık ülkeler gerçeklik yerine “algı yönetimi”yle yönetiliyor…