Dış ticarette satın alma gücü arttı

İhracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına göre denge­sini gösteren dış ticaret haddi, Kasım 2025 itibarıyla son 57 ayın en yüksek düze­yine çıktı. İhracatın ithala­ta karşı satın alma gücünün arttığını gösteren bu trende rağmen “dış ticaret haddi”, 92,8’le hala “çok sat-az al” noktasında.

Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) açıkladı­ğı kasım ayı dış ticaret en­dekslerine göre ihracat bi­rim değer endeksi önceki yılın aynı ayına göre yüzde 11,7 artarken, miktar endek­sinde yüzde 9,3’lük bir dü­şüş yaşandı. Buna göre ihra­cat miktarı fiyat artışından daha yavaş daralma kay­detti. İthalatta ise fiyat artı­şı yüzde 2,2 ile daha düşük olduğu halde miktar yüzde 0,4’le artmaya devam etti. Buna göre ithalat daha az pahalandı, miktar artışı da sınırlı kaldı.

Dış ticaret haddi 92,8

İhracat fiyat endeksi­nin ithalat fiyat endeksine oranlanması ile bulunan 2015=100 bazlı birim de­ğer (fiyat) endekslerine gö­re dış ticaret haddi kasım­da önceki aya göre 1,6 puan artışla 92,8 oldu ve aylar iti­barıyla 95,1’lik düzeyi gör­düğü Şubat 2021’den bu ya­na olan dönemin en yüksek düzeyinde oluştu. Dış tica­ret haddi özellikle son bir yılda 8 puan artış kaydetti.

İhraç edilen ürünlerin or­talama birim fiyatının, ithal malların ortalama fiyatına oranlanması ile bulunan dış ticaret haddi, ülkenin dış ti­caretinde karlılığı ve ülke­ye net sermaye giriş-çıkışı­nı da gösteriyor. Dış ticaret haddindeki yükseliş, Türki­ye’nin dış ticaretinde fiyat dengesine dair belirgin bir iyileşmeye işaret ediyor. Ancak had 100’ün altında kaldığı sürece denge aley­hte olmaya devam ediyor.

İhracatta imalat ürünleri değerlendi

Kasımda geçen yılın aynı ayına göre birim değer en­deksi kapsamında sektör ve alt sektörlere bakıldığın­da, ihracatta (pastada dü­şük paya sahip sınıflama dı­şı ürünler hariç) en yüksek fiyat artışının yüzde 13,2 ile imalat sanayii ürünlerinde olduğu belirlendi. İhracat­ta; gıda grubunda yer alan ürünler ile hammaddede de yüzde 9,5’le yüksek ar­tışlar yaşanırken, yakıtlar yüzde 4,2 oranında ucuzla­dı. İthalatta ise kasım itiba­rıyla en yüksek yıllık artış yüzde 9,3’le gıda grubun­da yaşandı. İmalat sanayii ürünleri de yüzde 1,4 paha­lanırken, yakıtlarda yüzde 8,3, hammaddede yüzde 2,6 ucuzlama gerçekleşti.

Dış ticaret haddinde ideal düzey

Dış ticaret haddinde referans değer 100 olmakla birlikte, “tek ve mutlak” bir ideal düzey konusunda görüş birliği bulunmuyor, ancak bazı eşikler öne çıkıyor. Yapısal olarak ara malı, enerji, teknoloji ithalatına bağımlılığı yüksek gelişmekte olan ülkeler için 100’ün biraz altı da kabul edilebilir düzey sayılıyor. Dış ticaret baskısının sınırlı olduğu, cari dengeyi tek başına bozmayan, kriz üretmeyen bir yapı olarak dış ticaret haddinde 95-100 arası gerçekçi ideal aralık kabul ediliyor.

Gelişmiş, yüksek katma değerli ekonomilerde, markalı ürün, teknoloji, finansal güç sayesinde dış ticaret hadleri genelde 105– 115 bandında seyrediyor. Bu teorik/optimal düzey Türkiye gibi ülkeler için kısa vadede pek gerçekçi sayılmıyor. Aşırı yüksek dış ticaret haddi, aşırı değerli kur, rekabet gücü kaybı, ihracatta miktar düşüşü yaratabiliyor. Bu nedenle çok yüksek dış ticaret haddi her zaman iyi kabul edilmiyor. Türkiye için 92,8’lik dış ticaret haddi hâlâ sorunlu bir düzeyi işaret ediyor. Uzmanlar 95’in üstünde rahatlamanın başlayacağını, 100 civarının denge, 100 üstünün kalıcı hale gelmesinin ise yapısal başarı olacağını belirtiliyor.

Dış ticaret haddi nedir?

Dış ticaret haddi, ihraç edilen mal ve hizmetlerin ortalama fiyatının ithal edilen mal ve hizmetlerin ortalama fiyatına oranlanması ile hesaplanıyor. Had, ülkenin bir birim mal veya hizmet ithal etmek için kaç birim mal veya hizmet ihraç etmesi gerektiğini gösteriyor. İhracat ve ithalat fiyat endeksleri ile ilişkili olan dış ticaret haddi kavramı, temel bir gösterge olarak son derece önem taşıyor. Dış ticaret haddinin değerine bakılarak, ülkenin dış ticaretten olumsuz ya da olumlu yönde etkilendiği anlaşılıyor.

Had 100 ise ihraç edilenle ithal edilenin fiyat olarak dengelendiği görülüyor. Haddin 100’ün altında olması dengenin aleyhte olduğu, çok satıp pahalı alındığını; 100’den büyük olması ise haddin ülke lehine olduğunu, daha az ihracatla daha çok ithalat yapılabildiğini gösteriyor.