Dış ticarette ‘sıcak mart’ etkisi

ABD/İsrail ile İran ara­sındaki sıcak savaşın tüm şiddetiyle devam ettiği mart ayında küresel tica­ret koşullarındaki ani ve hızlı olumsuzlaşma, Türkiye’nin dış ticaretine belirgin biçimde yan­sıdı.

Hürmüz Boğazı’nın kapan­ması sonucu petrol fiyatlarının ani biçimde yükseldiği, dış pa­zarlardaki daralma ile ihraca­tın baskılandığı martta, Türkiye ekonomisi savaştan en fazla et­kilenen ülkeler arasında yer al­dı. İhracatta sert düşüş yaşanan martta, ithalat hızlı, dış ticaret açığı ise rekor oranda büyüdü. Savaş ayında 11,2 milyar dolar­la, ABD’nin rakip ülkelere ast­ronomik gümrük vergileri ge­tirmesinin şokuyla küresel tica­ret savaşının alevlendiği Nisan 2025’ten bu yana olan dönemin en yüksek aylık dış ticaret açığı verilirken, ilk çeyrekteki açık 30 milyar dolara, yıllık bazda açık da 100 milyar dolara yaklaştı.

İhracat düştü, ithalat faturası büyüdü

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle genel ticaret siste­mi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre; mart­ta ihracat, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,4 düşerek 21 mil­yar 899 milyon dolara geriler­ken, ithalat ise yüzde 8,2 artış­la 33 milyar 119,7 milyon dolara çıktı. Böylece aylık bazda dış ti­caret açığı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 56 büyüyerek 11 mil­yar 220,7 milyon dolara yüksel­di.

Aylık dış ticaret hacmi (ihra­cat + ithalat) geçen yıl aynı aya göre sadece yüzde 1,9 büyüye­rek 55 milyar 18,8 milyon dolar olurken, ihracatın ithalatı kar­şılama oranı sert bir düşüşle yüzde 76,5’ten yüzde 66,1’e indi. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış dış ticaret veri seri­sinde ise önceki aya göre ihracat yüzde 2 azalırken, ithalat yüz­de 2,3 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre de ge­çen yılın aynı ayına göre ihracat­ta yüzde 6,8 azalışa karşılık, it­halatta yüzde 6,6 artış yaşandı.

Sanayi ihracatındaki düşüş belirleyici

Ekonomik faaliyetlere göre aylık ihracatın 20 milyar 510,3 milyon dolarla yüzde 93,7’sini imalat sanayii gerçekleştirildi. Ancak söz konusu ihracat geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,8 azaldı. Bu da genel ihracat düşü­şünün ana kaynağını oluşturdu. Aylık bazda tarım, ormancılık ve balıkçılık ihracatı da yüzde 3,7 azalarak 809,4 milyon dolar olurken, madencilik ve taş ocak­çılığı ihracatı da yüzde 9,3 artış­la 422,9 milyon dolara yükseldi. Aylık ihracatta tarım, ormancı­lık ve balıkçılık sektörünün pa­yı yüzde 3,7, madencilik ve taş ocakçılığı sektörünün payı yüz­de 1,9 düzeyinde gerçekleşti.

Toplam ihracatın büyük bö­lümün oluşturan imalat sanayii ürünlerinin mart ayında sade­ce yüzde 3,5’lik bir bölümünün yüksek teknoloji ürünü olduğu belirlendi. Aynı oran imalat sana­yii ithalatında ise yüzde 12,1 oldu.

Enerji ve altın dışı açıkta yüzde 229 büyüme

Savaş ayı martta, enerji ürün­leri ve parasal olmayan altın ha­riç ihracat geçen yılın aynı ayı­na göre yüzde 5,5 azalarak 20 milyar 304 milyon dolara geri­lerken, aynı bazda ithalat yüzde 11,2 artışla 25 milyar 738 mil­yon dolara ulaştı. Böylece enerji ve altın dışındaki kalemlerde verilen dış ticaret açığı yüzde 228,9 oranındaki rekor bir ar­tışla 5 milyar 435 milyon dola­ra çıktı. Enerji ürünleri ve para­sal olmayan altın hariç tutuldu­ğunda dış ticaret hacmi yüzde 3,2 büyüyerek 46 milyar 42 mil­yon dolar oldu; bu bazda ihraca­tın ithalatı karşılama oranı yüz­de 92,9’dan yüzde 78,9’a gerile­di. Enerji ve altın grubunda ise martta aylık ihracat yüzde 16,6 düşüşle 1 milyar 595 milyon do­lara, ithalat yüzde 1 düşüşle 7 milyar 381,7 milyon dolara ge­riledi. Böylece aylık “net” enerji ve altın ithalatı 5 milyar 787 mil­yon dolar oldu.

Tüketim ithalatında düşüş sürüyor

Geniş ekonomik gruplar sı­nıflamasına göre aylık ithala­tın 23 milyar 174 milyon dolar­la yüzde 70’ini hammadde/ara malı oluşturdu. Aylık ithalatın 4 milyar 847 milyon dolarla yüzde 14,6’sını sermaye (yatırım) mal­ları ve 4 milyar 938 milyon do­larla yüzde 14,9’unu da tüketim malları oluşturdu. Geçen yılın aynı ayına göre ara malı ithalatı yüzde 11,2, sermaye malı itha­latında yüzde 7,8 artarken tüke­tim malı ithalatında ise yüzde 5,3 düşüş yaşandı. Geçen yılın aynı ayına göre ithalatta serma­ye mallarının payı fazla değiş­mezken, hammadde/ara malla­rının payının yüzde yaklaşık 2 puan arttığı, tüketim mallarının payının ise 2 puandan fazla dü­şüş kaydettiği görüldü.

İthalatta Çin ihracatta Almanya

Mart ayında ihracatta 1 mil­yar 855 milyon dolarla ilk sıra­yı alan Almanya’yı; 1 milyar 246 milyon dolarla Birleşik Krallık, 1 milyar 238 milyon dolarla ABD, 1 milyar 112 milyon dolarla İtal­ya, 928 milyon dolarla Fran­sa izledi. İlk beş ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüz­de 30,3’ünü oluşturdu. İthalat­ta da Çin aylık 4 milyar 125 mil­yon dolarla ilk sırada yer almaya devam etti. Bu ülkeyi sırasıyla; 2 milyar 497 milyon dolarla Rus­ya, 2 milyar 211 milyon dolarla Almanya, 1 milyar 685 milyon dolarla İsviçre, 1 milyar 352 mil­yon dolarla ABD izledi. İlk beş ülkeden yapılan ithalat, toplam­da yüzde 39,5 pay aldı.

İlk çeyrekte 30 milyar dolara yakın açık

Yılın ilk çeyreğinde toplam ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,2 düşüşle 63 milyar 227,1 milyon dolar olurken, ithalat yüzde 4,7 artışla 91 milyar 894,6 milyon dolara ulaştı. Ocak-mart döneminde, geçen yıla göre yüzde 27,5 daha fazla olmak üzere 28 milyar 667,5 milyon dolarlık dış ticaret açığı verildi. İlk üç aylık dönemlere göre ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 74,4’ten yüzde 68,8’e düştü. Ocak-mart dönemindeki ihracatın 59 milyar 61,5 milyon dolarla yüzde 93,4’ünü imalat sanayii, 2 milyar 630 milyon dolarla yüzde 4,2’sini tarım, ormancılık, balıkçılık, 1 milyar 101,9 milyon dolarla yüzde 1,7’sihi madencilik ve taş ocakçılığı sektörü gerçekleştirdi.

Geçen yılın aynı dönemine göre ihracat imalatta yüzde 3,4, tarımda yüzde 3,2 düştü, madencilikte ise yüzde 9,7 arttı. Yılın ilk üç ayında 65 milyar 591 milyon dolarla en çok hammadde/ara malı ithal edildi. Söz konusu ithalat geçen yılın eş dönemine göre yüzde 5 arttı. Sermaye malı ithalatı yüzde 10,8 artışla yaklaşık 13 dolar olurken, tüketim malı ithalatı yüzde 4,4 düşüşle 12 milyar 847 milyon dolara geriledi. Ocak-mart döneminde ihracatta ilk sırayı 5 milyar 452 milyon dolarla Almanya aldı, bu ülkeyi 3 milyar 944 milyon dolarla Birleşik Krallık, 3 milyar 830 milyon dolarla ABD, 3 milyar 374 milyon dolarla İtalya ve 2 milyar 706 milyon dolarla Fransa izledi.

İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam hacmin yüzde 30,5’ini oluşturdu. İlk çeyrek toplamında ithalatın 13 milyar 167 milyon dolarla en büyük bölümü Çin’den gerçekleşti. İthalatta bu ülkeyi 9 milyar 87 milyon dolarla Rusya, 6 milyar 619 milyon dolarla Almanya, 4 milyar 680 milyon dolarla ABD, 4 milyar 579 milyon dolarla İsviçre izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplamda yüzde 41,5 pay aldı.

Yıllık açık 98,3 milyar dolara çıktı

Yıllıklandırılmış verilere göre şubat sonunda 272,7 milyar dolara dolar olan son 12 ay toplamında ihracat mart sonunda 271,2 milyar dolara gerilerken, yıllık ithalat 367 milyar dolardan 369,5 milyon dolara yükseldi. Böylece şubat sonunda 94,3 milyar dolar olan yıllık dış ticaret açığı martta 98,3 milyar dolara çıktı. Bunun yıllıklandırılmış verilere göre son 27 ayın en yüksek düzeyi olduğu belirlendi.

Geçen yılın mart ayına göre yıllık ihracat 7,9 milyar dolar artarken, yıllık ithalattaki büyüme ise 21,7 milyar doları buldu, bunun sonucunda aylar itibarıyla yıllık dış ticaret açığı son bir yılda açık yüzde 13,8 milyar dolar arttı. Yaklaşık iki yıldır zaten ithalatın ihracata göre daha hızlı artmasına bağlı olarak aylar itibarıyla yıllık dış ticaret açığında yaşanan büyümenin savaş koşullarında ivme kazandığı görülüyor. Bunun da cari açığa yansıması, finansman ihtiyacını artırması bekleniyor.