Dünyada güvenilecek lider ülke kalmadı

Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politi­kalar Kurulu Üyesi Prof. Dr. Özden Zey­nep Oktav, geçen hafta katıldığım bir konfe­ransta, ABD’nin başı çektiği yeni dünya dü­zeniyle ilgili çok önemli bir konuya dikkat çekti: “Dünyada artık hukukun üstünlüğü­nün olduğu, güvenilebilecek bir süper güç kalmadı. Avrupalı liderler de bunun anksiye­tesi içinde.”

Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırma­lar Merkezi (DİPAM), geçen hafta Beykoz Üniversitesi ve İtalya’daki Cagliari Üniver­sitesi Siyasal ve Sosyal Bilimler Bölümü iş­birliğiyle İstanbul’da “Global Strateji Kon­feransı” isimli çok önemli bir konferans dü­zenledi.

“Uluslararası Sistemde Bölgeselleşme: Parçalanan Bir Dünyada İstikrar Arayışı” temasıyla düzenlenen konferansın açılışın­da DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman, Cag­liari Üniversitesi Siyasal ve Sosyal Bilimler Direktörü Prof. Dr. Marco Pitzalis ve Beykoz Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Deka­nı Prof. Dr. Mansur Beyazyürek konuştu.

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (BSEC) Genel Sekreteri Lazar Comanes­cu, Türk Devletleri Teşkilatı (OTS) Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Ömer Kocaman ve Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politika­lar Kurulu Üyesi Prof. Dr. Özden Zeynep Ok­tav’ın konuşmacı olarak bulunduğu “Ulus­lararası Organizasyonların Yeri ve Görüşü” başlıklı ilk oturumda ben de moderatör ola­rak yer aldım. Hepsi birbirinden değerli ko­nuşmacıların bulunduğu oturumu yönetir­ken, hem kendilerine birçok soru sorma fır­satı hem de onlardan birçok şey öğrendim.

Güvenecek lider ülke kalmadı

Prof. Dr. Özden Zeynep Oktav, dünyanın içinden geçtiği yeni düzende, Birleşmiş Mil­letler (BM), IMF, vs. gibi uluslararası orga­nizasyonların mutlaka reform sürecinden geçmesi gerektiğinin altını çizdi. Oktav, ye­ni dünya düzeninde “çoklu kriz aşamasın­dan geçtiğimize” dikkat çekerek, en büyük sorunlardan birinin ise artık ülkelerin güve­nebileceği lider bir ülkenin kalmaması oldu­ğunu söyledi. Oktav, “ABD’nin süper güç po­zisyonunu neden sorguluyoruz? Çünkü dün­yada artık hukukun üstünlüğünün olduğu, güvenilebilecek bir süper güç kalmadı. Avru­palı liderler de bunun anksiyetesi içinde” de­di. Avrupa Birliği’nin açık açık ABD’ye karşı çıkmadığını belirten Oktav, “Ancak Rusya ve Çin konusunda ABD’nin dediklerine har­fi harfine uydukları da söylenemez” diye ko­nuştu. Oktav, belirsizlikler ve öngörülemez­liklerle dolu bir dünyada ABD ve AB’nin sa­dece maddesel imkan ve kabiliyetini değil, aynı zamanda normları belirleme güçlerini de kaybettiklerine dikkat çekti: “Gazze’deki soykırım bunu hepimize gösterdi.”

Uluslararası kurumlar zayıfladı

DİPAM Başkanı Sakman, uluslararası sis­temin, uzun zamandır görülmemiş ölçekte bir yeniden yapılanma sürecinden geçtiği­ne işaret ederek, bu dönüşümün merkezin­de güç dengelerindeki kaymalar, uluslararası kurumların zayıflaması ve bölgesel dinamik­lerin güçlenmesinin yer aldığını belirtti.

Soğuk Savaş sonrası tek kutuplu dünya dü­zeninin yerini çok merkezli fakat parçalı bir sisteme bıraktığını ifade eden Sakman, “Bu yeni düzende devletler yalnızca askeri ve­ya ekonomik güçleriyle değil, aynı zamanda bölgesel işbirliği kapasitesiyle ayakta kalabi­liyor. Çünkü uluslararası düzen artık tek bir küresel merkezden inşa edilmiyor, birbirini dengeleyen bölgesel yapılar üzerinden şekil­leniyor” dedi.

Çok kutupluluk artıyor

Cagliari Üniversitesi Siyasal ve Sosyal Bi­limler Direktörü Pitzalis da telekonferans yoluyla yaptığı konuşmada, “Artan çok ku­tupluluk, bölgesel gerilimler ve hızlı tekno­lojik değişimle şekillenen bir dünyada, bil­giye dayalı ve açık diyalog alanları yalnızca değerli değil, aynı zamanda vazgeçilmezdir” dedi. Beykoz Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mansur Beyaz­yürek ise yeni jeopolitik rekabetlerin ortaya çıkışı, bölgesel çatışmaların yoğunlaşması ve teknolojik gücün hızla yayılmasının, kü­resel meselelerin geleneksel analiz çerçe­veleriyle anlaşılmasını giderek zorlaştırdı­ğını vurguladı. Beyazyürek, “Uluslararası sistemin değişen doğası, küresel yönetişimi çevreleyen krizler ve bölgeler arasında ar­tan karşılıklı bağımlılık, bizi daha yaratıcı, eleştirel ve işbirlikçi düşünmeye zorlamak­tadır” diye konuştu.