Dünyada yeni gündem: Grönland, kritik mineraller, elektrikli araçlar ve yapay zekâ

Dünya gündeminde son dönemde Grönland, kritik mineraller, elekt­rikli araçlar ve yapay zekâ eksenin­de şekillenen yeni bir jeopolitik başlık olarak öne çıkıyor.

Avrupa, geçtiğimiz hafta Grönland ile bağlantılı yaptırım­ları tartışırken; Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hol­landa ve Finlandiya’dan ABD’ye gönde­rilen tüm mallara %10 oranında güm­rük vergisi uygulanacağı netleşti. Söz konusu vergilerin 1 Şubat’ta yürürlüğe girmesi ve 1 Haziran itibarıyla %25’e yükselmesi bekleniyor. ABD’den gelen haberler, bu uygulamanın ABD Grön­land’ı satın alana kadar yürürlükte ka­lacağına işaret ediyor. Grönland, Da­nimarka Krallığı’nın özerk bir bölge­siyken, mineral bakımından zengin bir ada. Ayrıca aktif maden işletmeleri bu­lunmamasına dünya genelinde en bü­yük nadir toprak rezervlerinden birine ev sahipliği yapıyor.

Grönland’ın nadir toprak mineralleri neden bu kadar değerli?

Grönland modern teknoloji için ha­yati önem taşıyan birçok minerali ba­rındırdığından ulusal güvenlik ve je­opolitik açıdan çok önemli hale geldi. Özellikle değişen küresel dengelerde; ulusal güvenlik, kritik mineraller eri­şim ve birçok başka neden ile Grön­land’ı daha da öne çıkarıyor. Grön­land’ın henüz keşfedilmemiş kritik mineral ve nadir toprak elementi ya­taklarına sahip olduğu konusunda ge­niş bir fikir birliği var. Ancak, bu ya­takların ne kadar olduğu veya bunların çıkarılmasının çabaya değip değmeye­ceği henüz net değil.

Rusya ve Çin’in güçlenmesine kar­şı birçok ülke Grönland’daki varlığını genişletmeye çalışıyor. Özellikle ma­dencilik alanında Grönland stratejik bir bölge haline geldi. Neodimyum ve disprosyum gibi “nadir toprak ele­mentleri” teknoloji endüstrisine güç veren mıknatısların ve motorların üretiminde kullanılıyor. Diğer bazı mineraller ise yapay zekâ patlaması­nı yönlendiren yarı iletkenler açısın­dan kritik rol oynuyor.

Nadir toprak minerallerine eri­şim, günümüzün birçok yüksek tek­noloji tedarik zincirlerinde en önem­li darboğazlardan biri olarak görülü­yor. Çin, nadir toprak elementlerinin üretimi ve rafinasyon alanında haki­miyetini korurken bu alandaki stra­tejik adımlarını 2025’te atmıştı.

Küresel yapay zekâ yarışında Grönland etkisi

Küresel yapay zekâ yarışında Grön­land’ın kritik mineralleri, giderek da­ha cazip bir hedef haline geliyor. Ada, ABD’nin Çin karşısında teknolojik üstünlüğünü koruma çabaları açı­sından hayati önem taşıyan büyük bir nadir toprak elementleri yatağı­na ev sahipliği yapıyor. Ancak bu ele­mentlere ulaşmak o kadar kolay değil. Grönland; altın ve demirden bakır ve grafite kadar çeşitli değerli cevher ve mineral yataklarına ev sahipliği yapı­yor. Ancak ülkenin kaynaklarının bü­yük bir kısmı, adanın izolasyonu, zor­lu koşulları, çevresel yönetim ve ma­dencilik sektörünün fiyat duyarlılığı nedeniyle kullanılamıyor.

Grönland’daki Tanbreez yatağı, dün­yanın en büyük nadir toprak mineral yataklarından biri olarak kabul edi­liyor. Ancak oradaki mineral, değerli metalin çok küçük bir yüzdesini içerdi­ğinden, nakliyesinin ekonomik açıdan karlı olması muhtemel gözükmüyor.

Dünyanın üçüncü büyük bilinen ka­rasal nadir toprak rezervlerinde biri­ne sahip olan Grönland, aynı zamanda yüksek teknoloji uygulamaları için ge­rekli olan iki kritik mineral olan ger­manyum ve galyum rezervleriyle de dikkat çekiyor.

Germanyum, fiber op­tik tellerin temel bileşenlerinden biri olurken; galyum, tüketici elektroniği, güç kaynağı, veri merkezi ve hatta ku­antum cihazı için gerekli olan yarı ilet­kenlerde kullanılıyor. Çin, bugün dün­ya çapında galyumun yaklaşık %98’ini ve germanyumun yaklaşık %60’ını kontrol ediyor ve özellikle çıkarıldık­tan sonra minerallerin rafinasyon aşa­masında ciddi bir üstünlüğe sahip.