Ekonomik büyümede yavaşlama işaretleri çoğalıyor

Geçen hafta sana­yi üretim endeksi­ni mercek altına almış ve verilerin belirgin bir şekilde bu sektörde dur­gunluğa işaret ettiğini görmüştük. Geçen hafta açıklanan inşaat ve hiz­met üretim endeksle­ri de bu sektörlerde de durgunlaşma sinyalleri veriyor. Bu sinyaller ilk çeyrekte geçen yılın son çeyreğine kıyasla sadece yüzde 0,1 artış gös­teren, yıllık olarak da yüzde 3,4’ten yüzde 2,5 gibi oldukça düşük bir se­viyeye gerileyen ekonomik büyü­menin ikinci çeyrekte daha da dü­şük bir seviyede kalabileceğini dü­şündürüyor.

İnşaatta büyüme durdu

İnşaatta kullanılan malzeme ve işgücü girdileri aracılığı ile sektö­rün çıktısındaki hacimsel değişim­leri ölçen İnşaat Üretim Endeksi­nin (2021=100) mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış verileri­nin sektörün yüzde 90’ından fazla­sını oluşturan bina kesimine odak­landığımızda son 6 yılın gelişimini şöyle özetleyebiliriz: Bina endeksi zirveye 148,7 ile geçen yılın Ekim ayında ulaşıyor. Sektörün bu süre zarfında yaklaşık 1,5 kat büyümüş. Kasımdan itibaren endeks gerile­meye başlıyor ve Mayısta 135,6’ya geriliyor. Geçen yılın mayısında endeksin 134,7 seviyesinde olduğu dikkate alınırsa son bir yılda bina kesiminde büyüme yüzde 0,7’den ibaret. İnşaat sektöründe ücret­li çalışan sayıları da bu durgunluk görünümünü destekliyor. Mevsim ve Takvim Etkisinden arındırılmış ücretli çalışan sayısı Mayıs 2021’de 973 binden Mayıs 2025’te 1 mil­yon 254 bine yükselmiş. Yaklaşık yüzde 30 artış söz konusu. Bu yılın Mayıs ayında ise ücretli çalışan sa­yısı ancak 12 binlik artışla (yüzde 0,1) 1 milyon 266 bine gelebilmiş. Geçen yılların aksine bu yıl inşaat sektöründen ekonomik büyümeye dikkate değer bir katkı gelmeyece­ği belli oluyor. Ama öte yandan sa­tılan konut ve işyeri sayılarında son bir yılın gelişimine bakıldığın­da, 2017-2018 döneminde yaşanan önce büyük bir konut stok biriki­mi ardından reel fiyatlarda çöküş ve sektörde büyük bir daralma da pek olası görünmüyor. Nitekim son bir yılda binada (konut ve iş yer­leri) “ilk el” satışlar 40.228’den 48.532’ye yükselmiş. Yüzde 20 ora­nında oldukça güçlü bir artış söz konusu. Yeni bina üretimi geriler­ken bitmiş, kullanıma hazır bina sa­tış sayısında artış ilk bakışta çeliş­kili gibi duruyor; satışlar artıyor­sa neden daha fazlasını yapmasın? Ama inşaat firmaları önümüzdeki dönemde satış miktarında durulma bekliyorlarsa frene basmaları akılcı bir davranış olur.

Hizmet üretim endeksi Mart ayından itibaren düşüşte

Öncelikle Hizmet Üretim Endek­sinin (2021=100) finans ve sigorta­cılık kesimini kapsamadığını belir­telim. Oysa bu kesim zaman zaman ekonomik büyümeye önemli kat­kı yapabiliyor. Örneğin bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın son çeyreği­ne kıyasla ekonomik büyüme yüz­de 0,1’de kalırken Finans ve Sigorta Faaliyetlerinde büyüme yüzde 2,2 olmuştu. Dolayısıyla ikinci çeyrek­te yine bu kesimden büyümeye po­zitif bir katkı gelebilir. Ama öte yan­dan finans hariç hizmet sektöründe konaklama ve yiyecek hizmetlerin­de düşüş olmasa da ulaştırma, de­polama, karayolu taşımacılığı, bil­gisayar programlama, danışmanlık gibi bir dizi faaliyet kollarında da­ralmalar görülüyor. Sonuçta top­lamda Mart ayında 138,5 ile zirve yapan mevsim ve takvim etkilerin­den arındırılmış Hizmet Üretim Endeksi nisanda 137,8’e mayısta 137,3’e gerilmiş durumda.

Görülen o ki bu kesimden de 2. çeyrekte büyümeye dişe dokunur bir katkı gelmeyecek. Sonuçta Ni­san-Haziran döneminde üretim yönünden yıllık büyümenin yüzde 2,5’in altına inmesi, çeyreklik bü­yümenin de negatif olması kuvvet­le muhtemel. Genel seçimlere kalan zaman giderek azalırken zaten dü­şük olan büyümenin daha da düş­mesi iktidar açısından kuşkusuz endişe kaynağı olacaktır. Ağustos­ta ikinci çeyrek büyüme rakamları açıklandığında politik ekonomi se­naryolarını tartışmaya başlayabi­liriz.