Emekli ve memur zammında görünmez kayıp

SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıkları, altı aylık yüzde 17,76’lık enflasyon kadar yapılan zamla reelde yılın başındaki düzeye gelirken, memur ve memur emeklileri ise yüzde 13,5’lik zamla reelde ocak düzeyinin de altında kaldı. Sadece memur ve memur emeklisi değil, SSK ve BAĞ-KUR emeklisinin de altı ay boyunca yaşadığı reel kayıplar telafi olmadı.

Türkiye’de milyonlar­ca memur ve emekli­nin merakla beklediği ikinci yarı zam oranları res­miyet kazanırken, geçmiş enf­lasyona göre yapılan artışlar, bu kesimlerin yaşadığı refah kaybını yine gidermedi.

Enflasyonist ortamda sabit gelirlilerin yıllardır karşı kar­şıya kaldığı “zam-enflasyon” kısır döngüsü, çarpıcı bir tab­loyu bir kez daha gözler önü­ne serdi. SSK ve BAĞ-KUR emeklilerine geçmiş altı ayın enflasyonu kadar olmak üze­re yüzde 17,76 zam yapılırken, memur ve memur emeklileri toplu sözleşme zamlarına ek­lenen enflasyon farkı ile bir­likte bunun da altında yüzde 13,52 zam alabildi. Ancak sa­dece memur ve memur emek­lileri değil, SSK ve BAĞ-KUR emeklisinin de altı ay boyun­ca yaşadığı reel kayıplar telafi olmadı. Altı aylık reel kaybın 60.000 TL’lik bir memur ma­aşında 37.905 ve 20.000 TL’lik bir emekli aylığında 12.635 TL olduğu hesaplandı.

Altı aylık dönemlerin başın­da, maaşlar gerçekleşen enf­lasyon kadar artırıldığı için zamlar gelecek dönemdeki sa­tın alma gücüne katkı veriyor. Önceki altı ay boyunca sabit kalan maaş ve aylıklarda enf­lasyona bağlı yaşanmış kümü­latif reel refah kayıpları ise ge­riye dönük olarak telafi edilmi­yor. Maaş ve aylıklar yapılan zamla dönem başındaki reel düzeyine geri dönse bile geçen altı ay boyunca eksilen satın alma gücü kaybı geri gelmiyor.

En düşük alanın 6 aylık kaybı

SSK ve BAĞ-KUR emekli­leri yılın ilk yarısında hayat pahalılığını sarsıcı bir şekil­de hissetti. Ocak ayı başın­da 20.000 TL olan en düşük emekli aylığı daha o ayın so­nunda reel olarak 19.077 TL’ye düştü. Söz konusu aylık her ay yaşanan enflasyonla indirgen­diğinde reel olarak şubat so­nunda 18.528, martta 18.176, nisanda 17.446, mayısta 17.163 ve haziran sonunda 16.985 li­raya kadar indi. Altı ayda top­lam 120.000 TL aylık ödenen emeklinin reel gelir toplamı 107.365 TL’ye karşılık geldi. Emeklinin mutfağından, pa­zar filesinden ve kirasından eksilen net tutar 12.635 TL ol­du. Bu da 20.000 TL aylık alan biri için neredeyse 20 günlük gelirin hiç harcanamadan enf­lasyon çarklarında erimesi anlamına geliyor.

Temmuz zammı kaybı telafi etmiyor

SSK ve BAĞ-KUR emeklile­rine, ikinci yarı için ilk altı ay­daki enflasyonun tam karşı­lığı olan yüzde 17,76 oranında zam yapıldı ve en düşük aylık 23.552 TL’ye yükseltildi. İlk ba­kışta enflasyonun tam olarak yansıtılması telafi gibi görünse de bu bir çeşit ekonomik illüz­yon niteliğinde. Bu artış, sade­ce temmuz aylığını reel olarak ocak aylığı düzeyine getirmiş oluyor. Söz konusu zam emek­liye geriye dönük bir tazminat olarak ödenmiyor. Emeklinin geçmiş altı ayda günbegün kay­bettiği kısım cebinden kalıcı olarak çıkmış oluyor. Yeni zam sadece temmuz ayından itiba­ren ileriye dönük bir koruma kalkanı niteliği taşıyor.

Aylığı ocak başında 30.000 TL’ye çıkan bir SSK ya da BAĞ-KUR emeklisi ise altı ayda toplam 180.000 TL pa­ra alırken, her ay yaşanan enf­lasyonun eritmesi sonucu bu tutarın reel değeri 161.047 TL oldu. Buna göre baz alı­nan emeklinin altı ayda 18.953 TL’si buharlaştı.

Kayıp telafi edilemedi

Memur ve memur emeklilerinin altı aylık dönemler başındaki zamları, toplu sözleşme ile belirleniyor; ilgili dönemdeki enflasyon ile aradaki fark, bir sonraki altı ayın zammına ekleniyor. SSK ve BAĞ-KUR emeklileri ise her yıl ocak ve temmuz başında, önceki altı aydaki TÜFE artışı kadar zam alıyor. Böylece ikinci gruptakilere yapılan zamlar, temmuzda aylıkları reel olarak ocak başındaki, ocakta da önceki yılın temmuz başındaki düzeye getiriyor. Ancak altı ay boyunca yaşanan kayıplar telafi edilmediği için kalıcı zarar yazıyor ve yeni zamlar da geçerli olduğu ayın daha ilk gününden itibaren enflasyonla erime sürecine giriyor. Ekonomistler, temmuz ayı zamlarının memur ve emekliye kısmen nefes aldıracağını, ancak geçmiş dönemin refah kaybını geri getirmeyeceğini belirtiyor. Zamların yapıldığı gün alım güçleri geçici olarak yukarı taşınsa da enflasyonist trend sürdüğü için maaş ve aylıklar yeniden erime döngüsüne giriyor, sabit gelirliler, her zam döneminde enflasyonun arkasından koşmaya devam ediyor.

Memur ilk yarıda 19 gün bedavaya çalıştı

Baz alınan memur, altı ay boyunca toplamda kâğıt üzerinde 360.000 TL maaş almış görünse de bu paranın piyasadaki gerçek karşılığı (reel toplamı) 322.095 TL’ye denk geldi. Memurun ocak ayındaki alım gücü baz alındığında altı ayda cebinden buharlaşan toplam para tam 37.905 TL oldu. Bu tutar, 19 gün bedavaya çalışıldığını veya bir maaşın yarısından fazlasının hiç harcanamadan enflasyona kurban edildiğini gösteriyor. Baz alınan memur maaşı temmuz zammıyla 68.100 TL’ye yükseldi. Bu tutar, reelde haziran ayında indiği dip noktaya göre bir rahatlama getirecek. Ancak bu zam oranı önceki 6 aylık enflasyonun bile altında kaldığı gibi, geride bırakılan dönemde memurun sineye çektiği 38 bin liraya yakın kümülatif zararı da geriye dönük olarak karşılamıyor. Memur, geçmişin faturasını cebinden ödemiş olarak yeni döneme başlıyor. Memurlarla aynı oranda zam alan memur emeklileri de ilk yarıda önemli boyutta reel kayıp yaşadı. Aylığı ocakta 35.000 TL’ye çıkarılan bir memur emeklisi altı ayda toplam 210.000 TL alırken, enflasyonun eritmesi sonucu bu tutar reelde 187.889 TL’ye karşılık geldi ve baz alınan emekli altı ayda 22.111 TL’yi kalıcı olarak kaybetti.

Memurda 6 aylık erime kronolojisi

Yılın ilk ayına 60.000 TL nominal maaşla başlayan bir memurun cebindeki para, TÜFE artışlarına bağlı olarak şu şekilde her ay adım adım eridi:

* Ocak: Yüzde 4,84’lük aylık enflasyonla maaşın reel değeri daha ilk aydan 57.230 TL’ye düştü; memur 2.770 TL kaybetti.

* Şubat: Yüzde 2,96’lık ek enflasyon dalgasıyla alım gücü 55.585 TL’ye geriledi; aylık kayıp 4.415 TL oldu.

* Mart: Fiyat artışlarının sürmesiyle (yüzde 1,94) reel maaş 54.527 TL’ye indi; kayıp hanesine 5.473 TL yazıldı.

* Nisan: Yüzde 4,18’lik yüksek enflasyon atağıyla reel aylık 52.339 TL’ye çakıldı; aylık erime 7.661 TL’ye ulaştı.

* Mayıs: Yüzde 1,71’lik artışla alım gücü 51.459 TL’ye gerilerken, kayıp 8.541 TL oldu.

* Haziran: Dönemin son ayında yüzde 0,99’luk enflasyonla maaşın reel değeri 50.955 TL ile en dip noktayı gördü. Memurun ocak maaşına göre sadece haziran ayındaki reel kaybı 9.045 TL’ye ulaştı.