En düşük işsizlik rekorunu kırdık! Sevinelim mi endişelenelim mi?

Perşembe günü açıklanan aralık ayı mev­sim etkilerinden arındırılmış işgücü is­tatistiklerine göre kasımda yüzde 8,5 olan işsizlik oranı aralıkta yüzde 7,7’ye indi. 2005 yılından bu yana aylık işsizlik oranla­rı yüzde 8’nin altına hiç inmemişti. Bu tarihi bir olay ama aynı zamanda bir hayli tuhaf, ina­nılması güç bir olay. Bir ayda işsizlik oranın­da böylesine muazzam bir düşüş olması için istihdamda olağanüstü artış olması gerekir ki böyle bir şey tabi ki olmadı. Aksine istihdam­da az de olsa azalma var.

Ya da işsiz sayısında (iş arayanlar) durup dururken büyük bir azalma olması gerekir. Olan da budur ve TÜİK bir tahmin hatası yapmadıysa oldukça tuhaf bir durumla kar­şı karşıyayız demektir. Ekonomi yönetimi, memnuniyetlerini ifade ederken ben aksine endişe etmek gerektiğini düşünüyorum. Ne olduğunu anlamaya çalışmak için önce ra­kamlara bir göz atalım.

İşsiz sayısında büyük çapta düşüş

İstihdamda bir aylık azalma 42 binle sınır­lı; erkeklerde 37 bin kadınlarda 5 bin. İşsiz sa­yısı ise 286 bin azalarak 3 milyon 22 binden 2 milyon 736 bine gerilemiş. Son bir yılın aylık serisinde işsiz sayısı oldukça istikrarlı; Aralık 2024’te bu sayı 3 milyon 75 bin. Yani büyük ve ani bir düşüş ile karşı karşıyayız. Bir ayda işsiz sayısı yüzde 9,5 oranında azalıyor. Azalma ka­dınlarda hem mutlak olarak hem göreli olarak daha yüksek: 154 bine 132 bin.

Sonuçta işsizlik oranı erkeklerde yüz­de 6,8’den 6,3’e gerilirken kadınlarda yüzde 11,6’dan 10,5’e gerilemiş durumda. Erkek ora­nı 2005’ten bu yana en düşük aylık işsizlik oranı. Kadınlarda işsizlik oranı işgücüne ka­tılımla birlikte yükselişte olduğundan yüzde 10,5 son 20 yılın en düşük seviyesi değil ama son 12 yılın en düşük seviyesi. Öte yandan, iş­gücüne katılım oranları da erkeklerde yüzde 71,8’den 71,3’e kadınlarda yüzde 36’dan 35,5’e geriledi. Eğer işsiz sayasındaki gerileme doğ­ru ise insan kaynağımız son bir ayda işgücü pi­yasasından ciddi ölçüde uzaklaşmış demektir ve bu son derece endişe verici bir gelişmedir.

Yüz binlerce iş arayan nereye gitti?

Bu noktada sorulması gereken soru, istih­damda azalma olurken yüz binlerce işsizin iş aramaktan vazgeçerek hangi işgücü statüsü­ne geçtiğidir. Ekonomik kriz ya da COVID-19 şoku gibi istisnai durumlarda işsiz sayısında azalma olur ve bu kişiler çoğunlukla çalışmayı arzulayan ama iş bulma ümidi olmayanları da kapsayan potansiyel işgücü statüsüne geçerek potansiyel işgücünde artışa neden olurlar; bir çeşit bileşik kaplar mekanizması söz konusu­dur. Bu durumda geniş işsizlik olarak tanımla­dığımız “İşsiz ve potansiyel işgücünün bütün­leşik oranında” artış olur.

Oysa kasımda yüzde 20,1 olan bu oran ara­lıkta yüzde 19,5’e inmiş. Çok büyük bir azal­ma. Erkek ile kadınlarda hemen hemen aynı oranda. Demek ki iş aramaktan vaz geçenlerin oldukça az bir kısmı potansiyel işgücüne geç­miş. Gerisi buharlaşmadığına göre kadınlar ev kadını olmuş ama erkekler de ev erkeği mi ol­muş bilemiyorum.

İktidar sevinmekte biraz acele ediyor

İşsizlikteki büyük düşüş ekonomi yönetimi­ni elbette sevindirir ve övünme vesilesi olur. Nitekim Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Ba­kanı Vedat Işıkhan, olaya böyle yaklaşıyorlar. Sayın Yılmaz, “…üretim, istihdam, yatırım ve ihracatı desteklemek amacıyla attığımız yapı­sal adımlar sayesinde işgücü piyasamızda güç­lü görünüm sürmektedir” dedikten sonra “iş­sizliğin yüzde 7,7 oranıyla aylık iş gücü istatis­tik verilerinin açıklanmaya başladığı 2005’ten bu yana en düşük seviyesine indiğini” belirti­yor. Sayın Işıkhan ise işsizlik oranının yüzde 7,7 ile son 20 yılın en düşük seviyesine gerile­diğini belirttikten sonra ve “işsiz sayısı ise 286 bin kişi azalarak 2 milyon 736 bin kişiye indiği­ni” vurguladıktan sonra “özellikle gençlerin ve kadınların işgücüne ve üretime etkin katılımı­nı sağlamak için gayret ettiklerini” vurguluyor.

Polemiğe girmek istemiyorum. Sadece Sayın Yılmaz’ın ve Işıkhan’ın işsizlik azalırken, istih­damın da azaldığına ve işgücüne katılımda cid­di bir düşüş yaşandığına hiç değinmediklerini not etmek istiyorum. Bana sorarsanız büyük ihtimalle aralık işgücü anketinde bir sorun ola­bilir. Bunu ocak ayı işgücü istatistikleri yayın­landığında göreceğiz. Eğer ocak ayı istatistik­leri de benzer bir gelişmeyi ortaya koyarsa yani hata yoksa bunu o zaman konuşuruz.