Enflasyon daha öngörülebilir mi oldu?

Fiyat artışlarının hızı kadar, ne kadar genele yayılmış olduğu da önemli bir göstergedir. Fiyat de­ğişimlerinin yayılımı, enflasyon se­petindeki ürün ve hizmetlerin fiyat artışlarının birbirine ne kadar ya­kın ya da uzak olduğunu gösterir. Fi­yat değişimleri daha dar bir aralıkta gerçekleşiyorsa, enflasyon daha ön­görülebilir olur. Ancak bu tek başına fiyat istikrarı konusunda olumlu bir mesaj vermez. Bir örnekle açıklarsak, bir ayda ortalama enflasyon %2 olsun. Birinci durumda, çoğu ürünün fiyatı %1 ile %3 arasında artıyorsa, fiyat değişim­leri dar bir aralıktadır. Yani enflasyon daha homojen ve daha düzenlidir. İkin­ci durumda, bazı ürünler %10 artarken bazıları hiç artmıyor ya da düşüyorsa, fi­yat değişimleri çok dağınıktır. Ortalama yine %2 olabilir, ancak bu ortalama bir­kaç kalemin sert artışından etkilenmiş olabilir. Enflasyon yayılımı genişse, enf­lasyona yönelik belirsizlik daha yüksek olur ve tahmini daha zorlaşır. Dağılım daralıyorsa, fiyat değişimleri daha öngö­rülebilir hale gelir. Aşırı uç artışlar daha az görülür. Bu da kısa vadeli enflasyon tahminlerinde belirsizliği azaltabilir.

Yayılım nasıl ölçülür?

Enflasyonun yayılımını ölçmek için aylık fiyat gelişmelerinde belli yüzde­lik dilimler arasındaki fiyat değişim­leri takip edilmektedir. Örneğin, ekte­ki grafikte, 5’li kodda yayımlanan 174 alt fiyat grubu mevsimsellikten arın­dırılmış ve enflasyon ağırlığına göre %20 ve %80’lik dilimlere denk gelen fi­yat artışları bulunmuştur. Ayrıca, %50 ağırlığa denk gelen fiyat artış değeri de ağırlıklandırılmış medyan olarak he­saplanmıştır. Grafikte 3 aylık ortalama değerler kullanılmıştır. San Francis­co Fed de bireysel tüketim harcamala­rı deflatörü (PCE) için benzer şekilde farklı dilimlerdeki enflasyon oranla­rını aylık olarak yayınlamakta ve ken­di enflasyon analizlerinde kullanmak­tadır. (https://www.frbsf.org/resear­ch-and-insights/data-and-indicators/ pce-personal-consumption-expenditu­re-price-index-pcepi/) Buna göre, med­yan enflasyon değeri 2025 başından be­ri çok değişmemiş olmakla birlikte, fiyat artışları daha dar bir aralığa gelmiştir. 2025 başına göre %80’lik dilimdeki fi­yat artışı 1.2 puan düşüşle %3.4’e geri­lemiştir. Yani aylık bazdaki fiyat artış­larında aşırı yüksek değerler bir miktar aşağı gelmiştir. Bu olumlu bir haberdir. Olumsuz haber ise %20’lik dilimdeki fi­yat artışlarının da aynı dönemde 0.4 pu­an artışla %0.9’a yükselmiş olmasıdır. Yani yüksek fiyat artışları törpülenmek­le birlikte, düşük oranlı fiyat artışları da yükselmiştir.

Yayılımın düşmesi ne demek

Sonuç olarak, fiyat artışları geçmişe göre daha dar bir bantta gerçekleşiyor gibi görünmektedir. Fiyat değişimleri­nin yayılımındaki daralma, enflasyonun uç kalemlerden daha az etkilendiğini ve fiyat artışlarının daha dar bir aralıkta yoğunlaştığını göstermektedir. Bu du­rum kısa vadeli enflasyon tahminlerin­de belirsizliği azaltabilir. Gerçekten de son aylarda enflasyon gerçekleşmele­ri, bayram sebebiyle aylık kaymalar dı­şında, tahminlere oldukça yakın gerçek­leşmektedir. Ancak yayılımın daralma­sının dezenflasyonist bir sinyal olarak yorumlanabilmesi için fiyat değişim­lerinin düşük bir medyan etrafında yo­ğunlaşması gerekir. Son dönemde göz­lemlenen gibi, yüksek seviyede daralan bir dağılım, enflasyonun daha geniş ta­bana yayıldığını ve kalıcılığın arttığını düşündürmektedir.