Enflasyonda ocak sıçraması
Tüketici fiyatları bazında aylık enflasyon, ocakta yüzde 4,84 ile yüksek beklentinin de üzerinde gerçekleşti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), enflasyon oranlarını 2025=100 bazlı olarak güncellediği Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ile açıklamaya başladı. COICOP 2018 kapsamında hane halklarının bireysel tüketim harcamaları 13 ana harcama grubu altında sınıflandırıldı. Yeni endekste kira ve içinde yer aldığı konut harcama grubunun ağırlığı düşürülmesine rağmen, ilk ölçümde yüksek aylık enflasyon çıktı.
Merkez Bankası’nın Piyasa Katılımcıları Anketi’nde ocak ayına ilişkin tüketici fiyat artışı beklentilerinin ortalaması yüzde 3,76 olarak ölçülmüş, ancak ekonomi çevrelerinde genel beklenti yüzde 4’ün biraz üzerindeydi. Olumsuz hava koşullarının etkisiyle uzun dönem ortalamasının oldukça üzerinde artan gıda fiyatları ile diğer dönemsel unsurlar, ocakta beklentileri aşan yüksek aylık enflasyonda belirleyici oldu.
Aylık neden yüksek geldi?
Gıda fiyatlarındaki süregelen artışlar, bunun kış mevsiminde hava koşullarına bağlı olarak ivme kazanması ve 1 Ocak’ta yürürlüğe giren yeni yıl zamları, ücret ve maaş artışları ile faiz indirimlerinin talebi uyarıcı etkisi yanında, fiyat derleme dönemlerine bağlı olarak aralık ayının son haftasındaki yüklü yılbaşı harcamalarının fiyatlara yukarı yönlü etkisinin izleyen aya sarkması gibi faktörler aylık oranı yüksek çıkardı. Bu faktörler, zaten yüksek beklenen aylık enflasyonu beklentilerin de üzerine taşıdı.
Ocak ayına özgü faktörlerin beklentileri de bozma olasılığı bulunurken, bunun enflasyonun ana eğilimi üzerindeki etkisinin sınırlı kalması umuluyor.
Yıllıkta düşüş devam etti
Yeni endekse göre, ocakta aylık enflasyon geçen yılın aynı ayındaki yüzde 5,03’lük oranın altında kaldığı için enflasyon yıllık bazda düşmeye devam etti. Yıllık enflasyon, önceki aya göre 0,24 puan düşüşle yüzde 30,65’e indi. Bunun Kasım 2021’den bu yana son 50 ayın en düşük yıllık enflasyonu olduğu belirlendi.
Yıllık oran, geçen yılın ocak sonundaki yüzde 42,2’lik düzeyine göre 11,47 puan düşmüş oldu. Yıllık enflasyon, baz etkisiyle düşüşünü sürdürmekle birlikte yüzde 30 psikolojik sınırının üzerinde kalmaya devam etti. Başta hane halkı olmak üzere sosyal kesimlerin enflasyon beklentilerinin kırılabilmesi açısından önem taşıyan yıllık enflasyonun psikolojik sınırın altına inmesi için ocak aylık enflasyonunun yüzde 4,3’ü aşmaması gerekiyordu.
Ocak sonu itibarıyla on iki aylık ortalamalara göre enflasyon da aralık sonuna göre 0,90 puan, geçen yılın ocak sonuna göre 22,37 puan düşerek yüzde 33,98 düzeyine indi.
Yıllık hedefin üçte biri şimdiden gerçekleşti
Ocaktaki aylık oranla birlikte, 2026-2028 dönemine ait Orta Vadeli Program’da (OVP) yüzde 16 olarak öngörülen yıllık TÜFE enflasyonu hedefinin yüzde 30’luk kısmı, başka bir deyişle neredeyse üçte biri şimdiden gerçekleşmiş oldu. OVP hedefinin tutabilmesi için yılın kalan 11 aylık döneminde aylık ortalama enflasyonun yüzde 0,92 düzeyinde kalması gerekiyor.
Ocakta yüksek aylık orana rağmen yıllık enflasyonun düşmesine yol açan lehte baz etkisinin şubattan itibaren aleyhe dönmesi olasılığı da bulunuyor. Devam eden küresel jeopolitik riskler, ticaret ve Dolar-Yuan savaşları, bunların enerji, varlık ve emtia fiyatlarına olası yansımaları 2026’da enflasyonla mücadeleyi zorlaştıracak faktörler olarak öne çıkıyor.
Harcama grubu ağırlıkları değişti
Yenilenen endekste hane halklarının bireysel tüketim harcamalarının sınıflandırıldığı ana harcama grubu sayısı 12’den 13’e çıktı. Tüketim harcamaları; “gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri, giyim ve ayakkabı, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar, mobilya ve ev eşyaları, sağlık, ulaştırma, bilgi ve iletişim, eğlence, dinlence, spor ve kültür, eğitim hizmetleri, lokantalar ve konaklama hizmetleri, sigorta ve finansal hizmetler ile kişisel bakım, sosyal koruma ve çeşitli mal ve hizmetler” olarak yeniden sınıflandırıldı.
Gıda ve alkolsüz içeceklerin endeksteki ağırlığı yüzde 24,97’den yüzde 24,44’e, alkollü içecekler ve tütünün yüzde 3,52’den yüzde 2,75’e, kiranın da içinde yer aldığı konut grubunun ağırlığı yüzde 15,22’den yüzde 11,40’a, sağlığın payı yüzde 4,09’dan yüzde 2,79’a, “bilgi ve iletişim” olarak yeniden adlandırılan eski haberleşmenin payı yüzde 3,62’den yüzde 3,10’a, eğitimin payı yüzde 2,31’den yüzde 2,02’ye çekildi.
Buna karşılık giyim ve ayakkabının payı yüzde 7,16’dan yüzde 7,90’a, rutin bakım ve onarımın da eklendiği ev eşyasının payı yüzde 7,67’den yüzde 7,92’ye, ulaştırmanın payı yüzde 15,34’ten yüzde 16,62’ye, eğlence ve kültürün payı yüzde 3,36’dan yüzde 4,34’e, lokanta ve otellerin payı yüzde 8,32’den yüzde 11,13’e, çeşitli mal ve hizmetlerin payı yüzde 4,43’ten yüzde 4,49’a yükseltildi. Yeni eklenen “sigorta ve finansal hizmetler”in payı da yüzde 1,07 olarak belirlendi.
Aylıkta en büyük etki gıdadan
Ana harcama grupları içinde aylık bazda en yüksek artış yüzde 14,85 ile sağlıkta yaşandı. Ancak bu grubun TÜFE’deki ağırlığı düşük olduğu için bu artışın manşet enflasyona yansıması 0,41 puanda kaldı. Artış oranında bunu yüzde 10,82 ile izleyen sigorta ve finansın aylık orana katkısı da 0,12 puan oldu.
Endekste en büyük ağırlığa sahip olan gıdadaki yüzde 6,59’luk artış ise aylık manşet enflasyona 1,61 yüzde puan olarak yansıdı. Buna göre ocak enflasyonunu yükselten birincil alan gıda ve alkolsüz içecekler oldu. Ayrıca aylık artışı yüzde 5,29 olan ulaştırmanın katkısı 0,88 puan, aylık yüzde 5,86 artış yaşanan lokanta ve otellerin katkısı 0,65 puan, aylık yüzde 4,43 artış yaşanan konutun katkısı da 0,51 puan olarak gerçekleşti. Böylece bu üç alandaki fiyat artışları, aylık manşet enflasyonun yarısını oluşturdu.
Diğer harcama gruplarının aylık enflasyona katkısı daha düşük kalırken, giyim ve ayakkabıdaki yüzde 4,66’lık düşüş ise aylık oranı 0,37 puan aşağı çekti.
Emekli zammının yarısı geri alındı
Ocak ayında yüzde 4,84’lük enflasyonla, SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin ilk yarı zammının yaklaşık yarısı, memurlar ve memur emeklilerinin ise dörtte birden fazlası geri alınmış oldu. Aylıkları her yıl ocak ve temmuz aylarında önceki altı ayda gerçekleşmiş enflasyon oranında artırılan SSK ve BAĞ-KUR emeklileri ocak ayında, TÜFE’de temmuz-aralık döneminde yüzde 11,20 olarak gerçekleşen enflasyon kadar zam almıştı.
Memurlar ve memur emeklilerine ise 2025’in ikinci yarısı için aldıkları yüzde 5’lik toplu sözleşme zammı ile bu dönemde gerçekleşen TÜFE artışı dolayısıyla yüzde 6,85’lik enflasyon farkının yüzde 11’lik 2026 ilk yarı zammına eklenmesiyle oluşan yüzde 18,60 oranında zam verilmişti. Buna göre bir aylık enflasyon, SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin ilk yarı zammının yüzde 43,2’sini, memur ve memur emeklilerinin ise yüzde 26’sını tırpanladı.
Şubat kira artışları yüzde 33,98
Konut ve işyeri kira sözleşmelerinde bu ayki kira artışları, TÜFE’de ocak sonu itibarıyla on iki aylık ortalamalara göre yüzde 33,98 olan enflasyon oranını geçemeyecek. Kira artış tavanı olarak baz alınan enflasyon da önceki aya göre 0,9 puan düşmeye devam etti. Yıllık ve on iki aylık ortalamalara göre enflasyon oranları arasında uzun süre devam eden ve yüksek kira artışlarının sürmesine yol açan makas 3,33 puana indi.
Bu arada Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) de ocak ayında yüzde 2,67, yıllık bazda yüzde 27,17, on iki aylık ortalamalara göre ise yüzde 25,39 artış kaydetti.
“Yapısal reformları hızlandırıyoruz”
Ocak ayı enflasyonunu değerlendiren Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “Dönemsel gelişmeler enflasyon üzerinde kısa süreli olumlu veya olumsuz etki yapabilme potansiyeline sahip olsa da programımızın ana istikameti ve rotası ülkemizi tek haneli enflasyon rakamlarına kavuşturmaktır” ifadesini kullandı.
Yılmaz, bu amaç doğrultusunda para, maliye ve gelirler politikalarının etkin ve koordineli bir şekilde yürütüldüğünü, dezenflasyon sürecini destekleyen yapısal reformları hızlandırdıklarını belirterek, “Talepte dengelenme, fiyatlama davranışlarında normalleşme ve beklentilerde iyileşmenin yanı sıra gıda, sosyal konut, lojistik, enerji ve beşeri sermayeye yönelik arz yönlü politikalarımızla enflasyondaki düşüşü desteklemeye devam edeceğiz” dedi.
“Ana eğilimdeki etki sınırlı kalacak”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ocak ayı enflasyonunda olumsuz hava koşullarının etkisiyle uzun dönem ortalamasının oldukça üzerinde artan gıda fiyatları ile dönemsel unsurların belirleyici olduğunu bildirerek, “Arz yönlü adımlarla desteklenen dezenflasyon politikalarımıza kararlılıkla devam edeceğiz” dedi.
Aylık enflasyon beklentilerin üzerinde gerçekleşirken yıllık enflasyonun yüzde 30,7’ye gerilediğini kaydeden Şimşek, yıllık hizmet enflasyonundaki düşüşün 21 aydır aralıksız devam ettiğine, temel mal enflasyonunun yüzde 17,4 ile ılımlı seyrini sürdürdüğüne dikkati çekti. Şimşek, “Yıllık kira enflasyonu ise bir önceki yılın aynı ayına göre 44 puan azaldı. Ocak ayına özgü faktörlerin enflasyonun ana eğilimi üzerindeki etkisinin sınırlı kalmasını öngörüyoruz” dedi.
Sepetten yufka çıktı, simit girdi
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), her yıl fiyat derlenen yerleşim ve iş yerleri ile sepette yer alan ürünler, ağırlıkları ve ürün tanımlarını güncelliyor. Buna göre TÜFE, toplumun tüketim kalıplarını mümkün olduğunca gerçeğe yakın şekilde yansıtmayı hedefleyen mal ve hizmet sepeti üzerinden hesaplanıyor.
TÜFE’de bu yıl 81 il ve 239 ilçe kapsamında, 39 bin 70 iş yeri ve 5 bin 246 konuttan (kira) 428 madde ve 972 madde çeşidi için her ay yaklaşık 636 bin 640 fiyat derlenecek. Güncellemeye göre bu yıl sepete; simit (fırın, market ve benzeri yerlerde satılan), yöresel peynirler, hazır pizzalar, hazır börekler, okul forması, bebek elbisesi, termos ve otomobil ekspertiz ücreti gibi 38 madde listeye alındı. Kakao, ekmek hamuru (yufka), kravat, gazeteler ve tıraş malzemeleri gibi 30 ürün ise sepetten çıkarıldı.
Barkod (satış) verilerinin kullanımı yöntemiyle perakende ticaret sektöründe önemli paya sahip zincir marketlerden sağlanan verilerle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43,29’una karşılık geliyor. Geleneksel veri derleme yöntemi olarak da bilinen Bilgisayar Destekli Kişisel Görüşme Yöntemi ile bu yıl itibarıyla alandan veri derleme yöntemiyle elde edilecek fiyat sayısı ise derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14’ünü oluşturuyor.
