Enflasyonda savaş etkisiyle makas değişimi

Ekonomi yönetiminin dezenflasyon progra­mı kısmen meyveleri­ni vermeye başlasa da jeopo­litik gerilimin damgasını vur­duğu dönemde vites artıran sokaktaki hayat pahalılığı is­tatistiklere yansıdı.

Gerilim, sıcak savaş ve be­lirsizliklerle geçen yılın ilk beş ayına ilişkin perakende ciro ve satış hacimlerine göre sektörel deflatör verisi, mar­ket-mağaza enflasyonunun hızla tırmandığını gösteri­yor. Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) açıkladığı ve­rilere göre gıda, içecek, tütün ürünleri, tekstil, giyim ayak­kabı, elektrikli eşya, mobilya, bilgisayar, kitap, tıbbi ürünler, akaryakıt gibi ürünleri kap­sayan perakende ticaret sa­tış hacmi mayıs ayında yüz­de 13,7 artarken, sektörel ciro artışı yüzde 47,6’ya ulaştı. Ci­rodaki artış satış miktarından arındırıldığında, peraken­de tüketimdeki ortalama pa­halanmayı gösteren sektörel zımni fiyat deflatörü, başka deyişle market-mağaza enf­lasyonunun yüzde 29,8 oldu­ğu belirlendi.

Geçen yıl mayısta peraken­de sektörü zımni fiyat defla­törü 23,4’le, aynı tarihte yüz­de 35,41 olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazında yıl­lık manşet enflasyonun yak­laşık 12 puan altındaydı. Bu yıl yıl aynı ayda yüzde 32,61 olan TÜFE bazında yıllık manşet enflasyon bir yılda 2,8 puan düşüş kaydederken, sektörel zımni deflatör aynı dönemde 6,4 puan arttı. Perakende def­latörü ile TÜFE enflasyonu arasındaki makas bu yıl mayıs sonu itibarıyla 2,8 puana indi.

Markette pahalanma şubatta başladı

Geçen yıl eylülde yüzde 26,9’a kadar çıktıktan sonra düşüşe geçen sektörel zım­ni deflatör bu yıl ocak ayın­da yüzde 23,6’e kadar inmişti. Savaş öncesi gerilimin arttı­ğı şubat ayında perakende sa­tış hacmi (satılan mal mikta­rı) yüzde 15,7 artarken, sektö­rün cirosundaki artış yüzde 46,5’i buldu ve sektörel defla­tör yüzde 26,6’ya çıktı. Fii­len sıcak savaşın yaşan­dığı mart ayında ise pa­nik alımları ve stoklama refleksiyle perakende satış hacmi yüzde 21,8’le uzun dönemin aylar bazında en yük­sek yıllık artışını kaydetti. Aynı ay­da ciro artışı da yüzde 53,6’ya ulaştı ve pera­kende sektörü zımni fiyat def­latörü yüzde 26,1 oldu. Pera­kende deflatörü, başka deyişle çarşı pazar enflasyonu nisan­da ise yüzde 30,7 ile son 18 ayın en yüksek düzeyine çık­tı. Perakende satış hacminin yüzde 11,7 arttığı nisanda, ciro artışı da yüzde 46 oldu.

Sektörel deflatörde son bir yıldaki artışın 6,2 puanı, bu yıl jeopolitik gerilimin en fazla et­kili olduğu şubat-mayıs döne­minde gerçekleşti. Aynı dö­nemde yıllık manşet enflasyon­daki artış ise 2 puanda kaldı.

Makas değişimi asıl son dört ayda

Söz konusu dört ayda “raf ve etiket enflasyonu”nun, genel ülke enflasyonundan çok da­ha hızlı artması, ocak ayından bu yana asgari ücret ayarla­maları, dükkân kiraları, enerji ve özellikle akaryakıt lojistik maliyetlerinin market, mağa­za, teknoloji bayileri gibi pe­rakendeciler üzerindeki doğ­rudan yıkıcı baskısını gösteri­yor. Buna göre perakendeciler, üretici fiyatlarındaki ve teda­rik zincirindeki artışları doğ­rudan etiketlere yansıtmak zorunda kaldılar.

Ocak sonundan mayıs so­nuna kadar deflatörün 6,2 pu­an yükselişi, halkın alım gü­cünü zorladığı için perakende satış hacmindeki/fiziksel mal tüketim miktarındaki yıllık artış nisan ve mayısta yüzde 10’lar düzeyin geriledi. Vatan­daş fiyatların ocak ayından beri hızla tırmanması se­bebiyle mağazalardan fiziksel ürün alma hızını yavaşlatmak zorunda kaldı.

Dezenflasyon programının başarısı

Mayısta sınırlı da olsa tekrar gerileme eğilimine giren perakende deflatöründe bu eğilimin devamı, petrol fiyatlarında yeniden ve kalıcı bir tırmanış olmamasına bağlı, bu durumda savaşla ortaya çıkan enflasyonist baskı geçici kalabilecek. Perakende fiyat artışlarının yavaşlaması dezenflasyon sürecine katkı verebilecek. Ancak raftaki tırmanış durdurulamazsa, izleyen aylarda hizmet sektörünü de peşinden sürükleyerek manşet TÜFE’yi yukarı taşıyabilecek.

Beş aylık trend, ekonomi yönetiminin uyguladığı sıkı para politikasının hizmet sektöründe talebi ve fiyatları bir miktar dizginlemeyi başardığını, ancak perakende (mal) sektöründe var olan ve jeopolitik gerilimin de etkisiyle ivmelenen kemikleşmiş maliyet enflasyonu ve etiket artışlarını henüz tam olarak kıramadığını gösteriyor.

Hizmet enflasyonu eşlik etmeyince manşet korundu

Perakende sektöründe mal enflasyonu, şubat ayının sonundan mayıs ayının sonuna kadar geçen sıkıntılı süreçte 6,2 puanlık sert bir ivmeyle vites büyütürken, genel manşet enflasyondaki (TÜFE) artışın 2 puanda kalması, mal ve hizmet sektörleri arasındaki hız farkını ortaya koyuyor. Savaş ve jeopolitik gerilimler çarşı-pazardaki mal etiketlerini hızla yukarı itip ivmelendirirken, tabloda yer almayan hizmet grubu enflasyonu bu süreçte mal grubu gibi yeni bir hızlanma/ivmelenme atağına kalkmadı ve eski ivmesini (sabit hızını) koruyarak yoluna devam etti. Hizmet grubunun, perakendedeki bu ani vites artışına aynı hızlanma ivmesiyle eşlik etmemesi, manşet enflasyonun (TÜFE) çok daha yıkıcı seviyelere fırlamasını engelleyen bir tampon görevi gördü.

Akaryakıt zamları ve raftaki yangın

Ekonomi çevrelerinde sıkça tartışılanın aksine, önümüzdeki yaz aylarında yıllık enflasyonu hızla aşağı çekecek güçlü bir matematiksel “baz etkisi” bulunmuyor. Geçen yılın temmuz ve ağustos aylarındaki enflasyon tabanı, manşet TÜFE’de sihirli bir düşüş alanı yaratmıyor.

Küresel ve yerel mevcut finansal dinamikler ise akaryakıt zamlarının önümüzdeki dönemde de kademeli olarak devam etme olasılığını gösteriyor. Dolar kurundaki kademeli yükseliş trendi, bütçe açığı ve ÖTV artış riskleri de enflasyonu körükleyebilecek faktörler. ABD Başkanı Trump’ın açıklamaları ve Hürmüz Boğazı kriziyle petrolün yeniden 85 doların üzerine fırlaması, iç piyasada akaryakıta anında dev zamlar olarak yansımaya başladı.

Bu lojistik maliyet dalgası, önümüzdeki aylarda perakende (mal) deflatörünün yukarı yönlü ivmesini beslemeyi sürdürecek. Buna göre, yaz aylarında hem genel enflasyonda bir rahatlama hem de çarşı-pazardaki etiketlerin tırmanışının durma olasılığı düşük. Bu da istatistik ile mutfak arasındaki makasın halk aleyhine açık kalmaya devam edeceğini gösteriyor.

,