Evden çalışma mı suçlu, yoksa yalnızlık mı?

Trafik yok, pat­ron arkadan bak­mıyor, öğle yemeği kendi mutfağında. Evden çalışma kâ­ğıt üzerinde kusur­suz. Ama yeni bir araştırma, bu konfo­run gizli bir faturası olabileceğini söylü­yor: yalnızlık. 4 Ha­ziran 2026’da Science dergisinde yayımlanan çalışma, New York Fed’den Natalia Ema­nuel ile Virginia Üniversitesi’n­den Emma Harrington ve Har­vard’dan Amanda Pallais’in im­zasını taşıyor. Ekip, 2011-2024 arasında 588 bin çalışanı kapsa­yan beş ulusal ankete baktı. Bul­gular dikkat çekici: uzaktan çalı­şılabilen işlerde (remotable jobs — yazılımcılık, call-center tem­silcisi gibi eve taşınabilen mes­lekler), tek başına geçirilen iş sa­atleri %58 arttı. Bütün bir günü tek bir insanla bile temas etme­den geçirme ihtimali %72 yük­seldi. Yalnız yaşayanlarda tablo daha ağır.

Burada durup bir nüansı göre­lim. Aynı çalışma, izolasyon ve ruhsal sıkıntıdaki artışın yalnız­ca üçte birini uzaktan çalışmaya bağlıyor. Yani sorunun üçte ikisi başka yerde. Bu, ofise dönüş zo­runluluğunu (RTO — return to office) tek başına bir reçete say­mamak için yeterli bir uyarı.

Çünkü yalnızlık salgını, evden çalışma modasından eski

ABD eski Genel Sağlık Sorum­lusu (Surgeon General) Vivek Murthy, daha 2023’te bir uyarı yayımladı: kronik yalnızlık, gün­de 15 sigara içmek kadar ölümcül. Kalp hastalığı, bunama ve erken ölüm riskini artırıyor. Yetişkin­lerin neredeyse yarısı yalnızlık yaşadığını söylüyor. Ofisler tıkır tıkır işlerken de bu rakam yük­sekti. Demek ki ortada yalnızca çalışma biçimi yok; bir toplumun bağ kurma kapasitesindeki dra­matik değişim diye bir konu var. Madalyonun öbür yüzü de dik­kat çekici. Stanford’dan Nicholas Bloom’un Nature’da yayımlanan deneyi (2024), haftada iki gün evden çalışan ekiplerde verim­liliğin düşmediğini, terfi şansı­nın azalmadığını, istifaların %33 gerilediğini gösterdi. Bloom’un özeti şöyle: hibrit model işveren, çalışan ve performans için ka­zan-kazan. Yani çare ofisi tama­men kapatmak ya da herkesi geri sürmek değil; ikisini akıllıca har­manlamak.

O halde asıl mesele “nerede” çalıştığımız değil, “nasıl bağ kurduğumuz.”

Uzaktan çalışma, insan insa­na dokunuşun ve direkt etkileşi­min önemini; kendiliğinden olu­yor zannederken görmediğimiz bir şeyi görünür kıldı. Ve anla­dık ki “bağ kurmak” artık tasar­lanması gereken çok ciddi bir iş. Ofiste mutfakta denk gelinen sohbet, evde-tek başına kendili­ğinden olmuyor. Spontane, öyle­sine gelişen karşılaşmalar, diya­loglar; insan ilişkilerini, hayatta her zaman en önemli şeylerden biri olan “networking’i” besle­yen kıymetli kaynaklar. Şimdi, yıllarca evde çalışmayı sonra an­lıyoruz ki aslında bu, o kadar da özenilecek bir şey değil.

Seneler önce ben de yaptığım bir dizi çalışmada, çok yaygın uzaktan çalışan call-center’ları olan bir telekom şirketi için sırf “evde çalışanlara moral vermek için tüm Türkiye’yi dolaşmıştım ve hayli şaşırmıştım. Ofis çalı­şanları evde çalışanlara, evde ça­lışanlar ofistekilere özeniyordu. Evdekilerin kendilerine has so­runlarını dinlediğimde çok hak vermiştim. Pandemiden sonra bu konu tüm dünyada konu ol­maya başladığında da tamamıy­la evde çalışmanın bir yerlerde mutlaka arıza vereceği belliydi, epey yazı yazmıştım.

Çıkarılacak dersler:

1 Esnekliği koruyun ama yal­nızlığı yönetin.

2 Haftada bir-iki gün yüz yü­ze buluşma,

3 Yüz yüze etkinlikler, semi­nerler düzenleyin.

4 Mentorluk

halkaları,

5 Ekip ritüelleri yaratın. Bunları lüks, harcama ola­rak görmeyin.

6 İK'yı (insan kaynakları) “izin onaylayan” birimden “bağ tasarlayan” birime taşıyın.

Unutmayın, yapay zekâ ve ro­botlar, tam otonom sistemler ara­mıza karıştıkça bunlar daha da önemli olacak. Şirkete bağlılık, ortak-ekip bilinci ve heyecanıy­la çalışmak eskisinden de kritik, kırılgan üretkenlik, başarı fak­törü haline gelecek. Yapay zekâ­lı, metal yakalı, insan, hem ev­den-her yerden hem de ofisten çalışan, kendi başına çalışan kar­ma “ekiplerin” ahenkli orkestras­yonu İK’nın en önemli görevi ha­line gelecek hatta geldi bile.