Fed, COVID ve piyasalar

Erhan ASLANOĞLU
Erhan ASLANOĞLU Ekonomi ve Piyasalar erhanaslanoglu@superonline.com

ABD ekonomisinin geçen yıl beklenenden az daralmasında ve bu yılki güçlü büyümesinde Fed’in bilançosunu yaklaşık 4 trilyon dolardan 8 trilyon doların üzerine çıkarmasının etkisi çok büyük oldu. Fed halen ayda 120 milyar dolar tahvil alımı yapmaya, piyasaya likidite vermeye ve bilançosunu büyütmeye devam ediyor. Maliye politikası ile bereber Fed’in bu hamleleri ABD ekonomisinin daralmasını yüzde 3,5 civarında tuttu, bu yılda yüzde 6 civarında büyüme bekleniyor. Yüzde 15’lere çıkan işsizlik oranı yüzde 5’lere doğru geriliyor. Pandemi öncesi yüzde 3,5 seviyesindeydi. Halen gidecek yol var ama oldukça mesafe alınmış durumda. Fed’in enflasyon göstergesi olarak yakından izlediği Kişisel Tüketim Harcamaları Deflatörü geçen yıl yaz aylarında yüzde sıfır seviyelerine yaklaşırken şimdi yüzde 4 üzerinde ve 1990’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıkmış durumda.

Powell geçen hafta Jackson Hall toplantısında yaptığı konuşmada enflasyonda hedeflerine ulaştıklarını ama işsizlikte henüz o noktada olmadıklarını söyledi. Bilindiği gibi Fed’in enflasyon hedefi yüzde 2’den ortalama yüzde’ye 2’ye çekildi. Powell enflasyonu geçici görüyor için son bir yılın yüzde 2 olan ortalamasına dönülmesini bekliyor. Bu çerçevede tahvil alımını azaltmaya bu yıl bitmeden başlayabileceklerini fakat bunun faiz arttırımı anlamına gelmediğini söyledi. Fed’in hem güvercin hem şahin ton içeren bu açıklamalarını piyasalar güvercin ağırlıklı okumayı tercih etmiş görünüyor. Bu çerçevede bir süre daha hem dışarıda hem içeride risk iştahını yüksek tutacak bir tablo oluşmuş durumda.

Mevcut tablonun en büyük nedeni COVID-19 görünüyor. Birkaç ay önce olduğu gibi aşılamayla hızla gerileyen vaka ve kayıp tablousu olsaydı bugün Fed çok daha şahin bir tutumda olurdu. Böyle düşünmemizin birkaç nedeni var. Birincisi, ABD’de hissedilen enflasyonun gittikçe arttığına dair anektodal bilgiler hızla artıyor. Eğilim anketleri girdi maliyetleri ve satış fiyatlarında artış eğiliminin devam ettiğine işaret ediyor. Tedarik sorunları ve birçok emtia fiyatı maliyet enflasyonuna baskı yapıyor. Kira ve gıda artışlarından gelen riskler artıyor.

İkincisi, ABD’de şu anda 9,5 milyon işsiz var fakat açılan iş sayısı 10 milyon. Demografik olarak yaşlanan ve işgücü dışına çıkan bir nüfüs var. Eyaletlerin COVID-19 işsizlik destekleri Eylül ayı ile bereber kalkacak. İşsizliğin düşmesi bekleniyor. Pandemi ile ilgili olumlu gelişmeler durumunda burada iyileşme çok daha hızlanabilir ve ücretlere baskı artabilir. Ücretler ABD’de önemli bir maliyet enflasyonu kaynağıdır.

Üçüncüsü ABD’de sağlanan bol likiditenin finansal piyasalarda anamolilere ve varlık balonlarına yol açma ihtimali artıyor. Grafik-1 ABD’de artan likidite ile mevduatların nasıl hızla arttığını gösteriyor. Grafik-2 ise ticari bankalar tarafından verilen kredilerin büyüme değil gerileme eğiliminde olduğunu gösteriyor. Hem ekonominin delta varyantı ile beklenenden görece az büyümesi hem de mevcut maliyetlerde firmaların kredi yerine bono ve tahvil ihracıyla finansmanı tercih etmesi kredi talebini azaltmış görünüyor.

Grafik -1

Grafik -2

 

Yeterince kredi veremeyen bankalar, ellerindeki kaynakları bono-tahvil alımına çeviriyor, fiyatlarını yükseltirken faizlerini aşağıya çekiyor. Pandemi döneminde Fed gibi, bankaların da önemli oranda tahvil aldığını görüyoruz. Bankaların pandemi dönemimde 1 trilyon dolardan fazla tahvil aldığı görülüyor.

Sonuç olarak, Fed ayda 120 milyar dolar tahvil alımını sürdürdükçe, ortaya çıkan likidite tahvil getirilerini bastırarak hisse senedi ve birçok varlık piyasasında balonlara yol açıyor. Tahvil alımı devam ettikçe bu risk daha da artacaktır. Reel tarafa etkisinden çok varlık balonu ve finansal anomalilere yol açan tahvil alımının azalması ve bitmesi, sonraki aşamalarda da geri çekilmesi gerekiyor. Covid-19 burada en belirleyici faktör olmaya devam edecek. Sağlığımız için kötü haber piyasalar için iyi haber, sağlığımız için iyi haber piyasalar için kötü haber anlamına gelen paradoksal bir durum yaşıyoruz. Pandemi ile ilgili olumlu gelişmeler Fed’i beklenenden daha hızlı şahin bir konuma muhtemelen getirecektir.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Stagflasyon geliyor mu? 29 Eylül 2021